/WDL.djvu

			BRONISŁAW SŁOWIŃSKI 


WPROWADZENIE DO LOGISTYKI 

 


Koszalin 2008 


.\ 
¥'\. 
. 



ISBN 978-83-7365-154-8 


Przewodniczący Uczelnianej Rady'Vydawniczej 
Bronisla.... Słowiński 


Recenzja 
Zbigniew Banasc:ak 



v 


,e\ 
Redakcja j 
 
Alina Lesc:cc:yńska 
 
 

 Cc,1,?> 
.'ł-! 
. U" 
V\.

 


o:c-:, Copyrigirt by 'Vydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej 
Koszalin 2008 


'" 


u 


WYDAWNICTWO UCZELNIANE POLITECHNIKI KOSZALIŃSKIEJ 
75-620 Koszalin, ul. Racławicka 15-17 


Koszalin 2008, wyd. I, ark. wyd. 9,09 




. 
. (l\ 
.

 
.ł. 
"'\ 

 
Motto 
,("..:
\I. ,,£ogistyf(nie jest czfowieRjem 
(
 mn
orodz

 
':o.ł( p to Rg.żdy z nas jest innego 
rOdzaju [ogistyRjem ". 
(-) 


V 

;)'v \. 



Spis treści skryptu 


Część I 


Charakterystyka pojęć logistycznych 


81r. 


Przedmowa 
\Vykaz ważniejszych oznaczeń stosowanych w logistyce 
1. \Vprowadzenie do przedmiotu 
Zawód logistyk 
Praca logistyków 
Ksztalcenie logistyków 
2. Geneza i rozwój logistyki 
Etymologia logistyki 
Wojskowy rodowód logistyki 
Cywimy rodowód logistyki 
\\'zrost maczenia logistyki 
3. Pojmowanie logistyki 
Definicje logistyki 
Logistyka w ujęciu tradycyjnym 
Logistyka w ujęciu wspólczesnym 
Zasady wspólczesn
 logistyki 
4. Procesowe ujęcie logistyki 
Pojęcie procesu w przedsiębiorstwie 
Rodzaje procesów w przedsiębiorstwie 
1\lapowanie procesów \ 
Procesy logistycme .. . 
Łańcuch logistyczny " 
, 
Tworzenie lańcucha logistycznego :j... '- 
5. Systemowe ujęcie logistyki .. (' 
 
Systemy logistyczne i ich struktura 
 V 
Logistyka w strukturze systemowej przedsiębiorstwa 
Zadania systemów logistycznych w przedsiębiorstwie 
Struktura systemu logistycmego w przedsiębiorstwie 
6. Struktury systemów lugistycznych 
Klasyfikacja struktur systemowych 
Struktura przestrzenna 
Struktura organizacyjna 
Struktura informacyjna 
Przykład struktury informatycmej 
Struktura cross-docking 
7. Logistyka przemysiowa 
Przeslanki do powstania 
Fazy rozwojowe 
CzY11niki sprzyjające rozwojowi 
Ewolucja koncepcji logistycznych 
8. Logistyka w przedsiębiorstwie 
Przedsiębiorstwo w systemie gospodarczym 
Logistyka jako sfera fimkcjonama przedsiębiorstwa 
Logistyka jako składowa zarządzania 
Zadania logistyki w przedsiębiorstwie 
9. Strategie logistyczne 
Strategie funkcjonalne w przedsiębiorstwie 
Logistyka w strategii przedsiębiorstwa 
Klasyfikacja strategii logistycmych 
Rodzaje dzialań w zakresie strategii logistycm
 



 


. 
¥'\. 


7 
8 
11 


14 


18 


\ 


23 


29 


33 


39 


43 


47 



10. Zarządzanie łańcuchem dostaw 
Pojęcie lańcucha dostaw 
Zarządzanie łańcuchem dostaw 
Outsourcing logistyczny 
Istota systemów pull i push 
Zastosowanie systemów pull i push 
11. Informatyczne wsparcie logistyki 
Informacja i jej przetwarzanie 
Charakterystyka systemów informatycznych MRP 
Architektura systemów klasy MRP II 
Integracja systemów wytwarzania i zarządzania 
Systemyekspertowe 
12. Zintegrowane systemy logistyczne 
Charakterystyka systemów informatycznych PPC 
Idea integracji systemów zarządzania 
Pakiet TET A 2000 jako przyklad systemu klasy ERP 
Korzyści z zastosowania systemów klasy ERP 
Tendencje rozwojowe systemów klasy ERP 
Przyklady zastosowania systemów klasy ERP 
13. Wskaźniki logistyczne 
C
chy dobrego wskaźnika 
\\'skaźniki oceny fimkcjonowania przedsiębiorstwa 
Produktywność jako wskaźnik oceny przedsiębiorstwa 
\\' skaźniki oceny systemu logistycmego 
Tworzenie systemu wskaźników logistycmych 
14. Controllingw logistyczny 
Pojęcie controllingu 
Controlling w logistyce przemysiowej 
Rachunek kosztów w przedsiębiorstwie 
Koszty logistycme 


51 


56 


61 



 


67 


.rz,\ 
.

 

"'\ 

 Cc,1) 

'ł-! 


72 


Część II 


Charakterystyka pudsystemów lugistycznych 
O' 


76 


15. Logistyka zaopatrzenia 
Zaopatrzenie i jego zadania 
Misja logistyki zaopatrzenia 
Zadania logistyki zaopatrzenia 
Problemy logistyki zaopatrzenia 
Zapasy jako element działań logistycznych 
Wskaźniki oceny logistyki zaopatrzenia 
Metody ksztahowania zapasów 
Kłasycme modele ksztahowania zapasów 
Ekonomiczna wielkość zamówienia 
Koncepcja just-in-tinre 
Wdrażanie just-in-tinre 
Zasada działania systemu kanban 
16. Logistyka produkcji 
Produkcja i j
 specyfika 
Istota i zadania logistyki produkcji 
Logistyka produkcji w ujęciu procesowym 
Systemy produkcyjne w ujęciu logistycmyrn, 
Kłasycma organizacja produkcji 
Elastycma organizacja produkcji 
Cykl produkcyjny 


88 



Zapasy produkcji w toku 
Logistycme planowanie produkcji 
Harmonogramowanie produkcji przy użyciu ERP 
17. Logistyka dystrybucji 
Pojęcie dystrybucji 
Funkcje i zadania dystrybucji 
Misja logistyki dystrybucji 
Problemy logistyki dystrybucji 
Strategie dystrybucji 
Kanały dystrybucji 
Zadania hurtowników. detalistów i brohrów 
Efekt byczego bicza 
Wskaźniki oceny logistyki dystrybucji 
18. Logistyka transportu i spedycji 
Pojęcie transportu i spedycji 
Transport jako dement proc"su logistycm"go 
Spedycja jako element procesu logistycmego 
Idea centrów logistycmych 
 
1\lagazyn jako element procesu logistycmego 
Klasyfikacja magazynów 
Konstrukcja magazynów 
 
Organizacja prac magazynowych 
 
19. Logistyka recyrkulacji 
Pojęcie logistyki recyrkulacji 
 
Odpady jako surowiec wtórny , .. 
Podsystem logistyki r"cyrkulacji w prz"dsiębiorstwie 
Recykling jako podst. '1 logistyki recyrkulacji 
Rodzaje recyklingu A 
System recyklingu 
.. 
Urządzenia do recyklingu przemysiowego '" t V 
Opakowania w aspekcie recyklingu \ 
 
Korzyści z recyklingu 

 
20. Logistyka stanów kryzysowych «\ 
Pojęcie kryzysu ...., 
Stan kryzysowy V 
Niemilitarne zagrożenia kryzysowe 
Zarządzanie ograniczeniami 
Zarządzanie kryzysowe 
Plany reagowania kryzysowego 
Logistyka w zarządzaniu kryzysowym 
Zabezpieczenie logistycme 
Badania stanów kryzysowych w polskich przedsiębiorstwach 
21. Bibliografia 


.
 
, 


. 
¥'\. 


98 


107 


\ 


115 


124 


133 



7 


PRZEDMOWA 


,,sukces organizacji głobałnej wioski .\..\:1 w. nie zal
' od tego, ile i w jakim czasie zbudujemy 
dróg, łub stadionów. Kłuczowa będzie nasza zdołność do budm-I" kapiJalu intełektuałnego". 
(K. Rybiński "Ne1I"s1I"eek" Polska nr 51-52 2001. Chcąc czy nie, trzeba się z t)m zgodzić, bowiem 
współczesna gospodarka światowa swoje sukcesy zawdzięcza kapitalowi intelek1:ualnemu. Bez 
wątpienia ż)jemy w okresie wielkich zmian cywilizac)jnych. Przekształca się i odchodzi 
cywilizacja przemysiowa na korzyść rosnącej w sily znaczenie oraz bogactwo cywilizacji 
i gospodarki opartej na wiedzy. 
Dotychczas podstawę rozwoju spoleczeństw3 stanowil kapital zIemI I pracy. Współcześnie 
zachodzi proces kształtowania się spoleczeństwa wiedzy, w któI)m klasyczne cZ)
llliki 
produkc)jne mają znaczenie wtórne w stosunku do kapitahl intelek1:uahIego. Kapital ten oznacza: 
posiadaną wiedzę, doświadczenie, technologię organizac)jną, stosmrki z kłientami i umiejętności 
.. ... 
zawodowe, które dają przewagę konhlrenc)jną na I)
rk-ł1. Te trzy obszary wiążą się bezpośrednio 


lub pośrednio z logistyką. Logistyka stanowi szczególną form 
produk1:ów, wiążąc: technikę, ekonomię i intormatykę. 
Skrypt pt.: ,,'Vprowadzenie do łogisQ'ki" przeznaczony 


wanurkowania przemieszczania 
j
"
" 
jest dla studentów wydzialów 


mechanicznych, rozpocz)llających swoje pierwsze kontak1:y z logistyką. i stanowi material 
pomocniczy do wykładów z kursu: "logiso*a 11" pr:::edsiębiorst1l"ie". Wykształcenie współczesnego 
i11Ż)lliera mechanika \V)maga zintegrowanej wiedzy z zakresu konstmkcji, technologii oraz 
organizacji procesów wytwórczych, czyli logistyki. Z tego też względu, ważne jest posiadanie 
wiedzy. a prz)
lajmniej zrozumienie roli i zadań ftlllkcjonowania logistyki we współczesn)m 
przedsiębiorstwie. Niniejszy skrypt ma to wlaśnie na celu. 
Nie jest 10 jednak podręcznik w ścisl)m znaczeniu tego slowa. lecz jako \V)'dawnictwo 
elektroniczne, napisany zostal w wersji do czytania na monitorze komputera. Podany tekst ma za 
zadanie ulatwić sruchaczowi śledzenie wykładu i repetytorium z tego kursu. Program \V)'kładów 
obejmuje szerokie wprowadzenie \\. problematykę logistyki i omówienie systemu ftlllkcjonowania 
logistyki w przedsiębiorstwie, dlatego przedstawione rozważania są podzielone na dwie odrębne, 
chociaż ściśle ze sobą powiązane części: 
. charakterystyka pojęć łogistyc;;nych (rozdz. 1-14), to 14 jednogodzinnych \V)'kładów, 
dotyczących roli i zadań logistyki, zwlaszcza przemysiowej, 
. charakterystyka podsystemów łogistyc;;nych (rozdz. 15-20). to 6 dwugodzinnych 
wykładów, omawiających podsystemy logistyczne w przedsiębiorstwie. 
Pogłębiona analiza tych zagadnień. dla studentów podejmujących specjalizację logistyczną. 
dokonywana jest w ramach dalszych wykładów i ćwiczeń ujętych programem studiów. 



8 


Ważniejsze skróty używane w logistyce 


ABC (Activil)" Based Costing) - metoda rachunku kosztów_ oparta na ich zróżnicowaniu 
ADC (Automatic Data Captllre) - automatyczne gromadzenie danych 
APICS (Amerzcan ProductlOn and Inventory Control SOClef)") - _\tllerykanskie Stowarzyszenie ds. 
Sterowania Produkcją i Zapasami (ustalilo standard systemów MRP i ERP) 
APS (Advanced Planning and Scheduling) wyrafinowane narzędzia planistyczne 
BM (Benchmarking) . porównywanie \V)'dajności w ramach przedsiębiorstwa i poza nim 
BOM (Bill ofA/aterials) - modul ERP "zarządzania struk1:urami materialow)mi" 
BOS (Blue Ocean Strateg)") - strategia innowac)jna. której celem jest koncentrowanie się na 
wytwarzaniu nowych wartości dla klientów 
BPR (Business Process Reengineering) reinżynieria procesów biznesu 
CA.A (Compllter Aided Adlmnisrration) komputerowe wspomaganie prac biurowych 
CAD (Computer Aided Design) - komputerowe wspomaganie projektowania \ 
CAE (Computer Alded Engineering) - komputerowe wspomaganie prac i11Ż)llierskich 
CAM (Computer AidedA/anufacturing) - komputerowo wspomagane wytwarzanie 
CAQ (Compllter Aided (dualif)") - komputerowo wspomagane zarządzame przez jakość 
CAP (Computer Aided Planning) - komputerowo wspomagane planowanie 
CAPP (Computer Aided ProductionPlanning) - komputerowo wspomagane planowanie produkcji 
CAS (Compurer Aided Simularion) - s)mulacja komputerowa 
CE (Concllrrent Engineering) - projektowanie wspólbieżne 
CLS (Concurrent Logistics System) - system logistyczny, oparty o ERP, z \V)'korzystaniem 
wszvstkich możliwości komunikac J 'i z klientem 
. - 
CIM (Computer IntegratedA/anufacturing) komputerowo zintegrowane wytwarzanie 
CNC (lompllfer Numerical Control) sterowanie komputerowe masZ)
l i obrabiarek 
CRM (Customers Relationship A/anagement) - system do zarządzania relacjami z klientem 
CPM (Crztlcal Path A/ethod) metoda scieżki krytycznej przy metodach sieciowych 
CRP (Capacif) . Reqllirement P lanning) - modul ERP "planowanie zdolności produkc)jnych" 
CPFR (Collaborative Planning Forecasting and Replenishment) technika wspólnego planowania. 
prognozowania i uzupelniania 


DB (Date Base) - baza danych 
DEM (Demand A/anagement) moduł ERP "zarządzanie popytem" 
DOE (Design ofE:>..periments). metoda projektowania doświadczeń 
DRM (Demand Relationship A/anagement) - moduł ERP "prognozowanie popytu" 



9 


DRP (Distibution ReSOllrCe Planning) - modul ERP "planowanie zasobów dystrybuc)jnych" 
DSS (DecIsIOn Support Systems) - system wspomagający podejmowanie decyzji 
D'VH (Data rr-arehollse) - hurtownia danych (zbiory danych zorientowanych tematycznie) 
EAN (European Article Numbering) - zbiór maSZ)
lowego zapisu i kodowania (kody kreskowe) 
ECR (ĘfJicement Customers Response) - system efektywnej obshrgi klienta 
EDI (Electronics Data Interchange) - system w)miany dokumentów drogą elektroniczną 
EDM (Engineering Data AJanagement) - zarządzanie darI)mi w \V)'1warzaniu 
EIS (Executive Information Systems) - system dostarczania \V)'Ższemu kierownictwu raportów 
ERM (Enterpricse Relationship AJ anagement) - system zarządzania relacjami z otoczeniem 
ERP (Enterpricse Resource Planning) rozbudowany ftmkcjonahlie system informatyczny. 
obejmujący calość procesów produkcji, dystrybucji i fInansów 
ERP II (Enterpricse and Relationship Processing Resollrce) - rozbudowa ERP o moduly: 
zarządzania lańcuchem dostaw (SCM) relacjami klientami (CRM) i dostawcami (SRM) 
ES (E:>..pert System) - system ekspercki 
 
. 
. 
EOQ (Economic Order Quantity) - ekonomiczna wielkość zamówienia . 
 
FMS (Fle:xibleAJanllfacturing System) - elastyczny system \V)1warz:nia 
e 
GPS (GlohalPositioning System) - system nawigacji satelitarnej 
Cj 
GIS (Geographic Information Systems) - system informacji geograficznej 
HMI (Human AJachine Interface) - system zapewniający bezpośredni kontak1 operatora z maSZ)
lą 
IC (Invento/)" Control) - system Larządzania stanem magazynów (zapasów) 
l/OC (Inpllt Outpllt Control) - moduł ERP "sterowanie stanowiskiem robocz)m" 
.. 
lNY (Invento/)" Transation System) - moduł ERP "transakcje strumienia materialowego" 
JIT (Just In Time) - metoda zarządzania logistycznego, oparta na zasadzie "dokładnie na czas" 
KANBAN (T'isual Process Control). wizuahIa karta do sterowania zapasami w systemie JIT 
KBS (Knmrledge Based Systems) - systemy oparte na bazach wiedzy 
LAN (Local Area Network) 10kahIa sieć komputerowa 
LM (LeanAJanagement) . zarządzanie \V)'szczuplające_ uproszczenie wszystkich przeplywów 
LRP (Logistics Resource Planning) planowanie potrzeb logistycznych 


LP (Lean ProductlOn) 


odchudzona produkcja (opt)malna) 


MES (AJanufacturing Execution System) - system do nadzoru \V)'konania produkcji 
MIS (Hanagement Information Systems) - modul ERP "system informowania kierownictwa" 
MPS (AJ aster ProdllctlOn Scheduling) - modul ERP "harmonogramowanie splywu produkcji" 
1\mP I (Haterial Reqllirements Planning) - planowanie potrzeb materialo\V)'ch 
1\mP II (Hanufactllrzng Resource Plannzng) - planowanie zasobow produkc)jnych (MRP I 
rozszerzone o planowanie produkcji, fInanse, kadry i marketing) 



10 


1\mP III (Uone)' Resollrce Planning) - zintegrowany system MRP II, rozszerzony o controlling, 
rachunek kosztów i rachunkowość zarządczą 
MSI (Uanagement Information S)'stems) - magazynowy system informatyczny 
NPV (Net Present T'alue) - d)
lamiczne kryterium decyz)jne 
OAS (OfJice Automation S)"Stems) - systemy informatyczne do prac biuro\V)'ch 
PERT (Program Evaluation and Revie11" Technique) - deterministyczna metoda planowania 
i kontroli projek111 
PDM (Product Data AJ anagement) - zarządzanie darI)mi prodl1k1:U 
PMS (Performance mesaurement System) - system pomianł \V)
lików (zbiór miar) 
PPC (Production Planning and Control) planowanie i sterowanie produkcją 
PUR (Purchasing) - modul ERP "zakupy materialowe" 
QR (Quick Response) - metoda maks)malizacji efek1ywności lańcucha dostaw 
QFD (Qualif)Function Deplo)'ment) - rozwinięcie ft11lkcjijakości ("domjakości") 


SCADA (SupervisOl)" Control and Data Acqllisition) - system do zbierania darIych z produkcji 


 


.rz,' 

 
SCE (Supply ChairI Execution) - analiza danych w celu \V)'Znaczenia przewidywanego popytu 


i ich wizualizacji 


SCC (Suppl)' Chain Costing) - rachunek kosztów lańcucha dostaw 


SCM (Suppl)' Chain AJanagement - system zarządzania lańcuchem dostaw 
SCP (Suppl)' Chain Planing) - oprogramowanie do planowania lańcucha dostaw 
SFC (Shop Floor Control) - modul ERP .stero
anie warsztatem produkc)jn)m" 
SOP (Sales and Operation Planning) modul ERP "planowanie sprzedaży" 
SPC (Statistic Process Control) - zbiór technik do statystycznego sterowania procesem 
SRS (Schedllled Recceipt Subs)"Stem ) - modul ERP "sterowanie zleceniami" 
TBM (Time Based AJanagement) - logistyczna koncepcja calościowego zarządzania czasem 
TPM (Total Productivif)' AJanagement) - zapobiegawcza konserwacja środków pracy 
TPS (Transaction Processing S)"Stems) systemy transakc)jne 
TQM (Total Qualif)'Uanagement) kompleksowe zarządzanie jakością 
'VMS (TT"arehollseAJanagement S)'stem) - system do zarządzania procesami magaz)
lo\V)mi 
V ALSAT (T'alue Stream Anal)"Sls) logistyczna aplikacja rozwinięcia ftmkcjijakości QFD 
VM (T'irtllal AJanufacturing) - wirtualne wytwarzanie 
VMI (Vendor Managed Inventory) - opt)malizacja ftmkcjonowania łańcucha dostaw w \V)
liku 
zarządzania zapasami producenta lub dystrybutora przez dostawcę 
ZSl - zintegrowane systemy informatyczne, opierające się na jednej, centrahlej bazie danych 
'VAN (TT"lde Area Network) - rozlegla sieć komputerowa 



11 


Część I 


Charakterystyka pojęć logistycznych 


l. WPROWADZENIE DO PRZEDMIOTU 


1. 1. Zawód logistyk 


W życiu każdego czlowieka zdarzają się chwile szczególne_ gdzie emocje przewyższają racjonalne 
myślenie i postępowanie. Czasem jednak należy przeciwstawić się emocjom i pomyśleć 
racjonahlie, dokąd zmierzamy, bowiem jak powiedzial Seneka: 


"Cale szczęście i pomyślność nasze
o życia zależy 
od dobrego użytku, jaki zrobimy z naszych umiejętności". 


'Vybierając kierunek stndiów i specjalność trzeba liczyć się z bardzo silną konkurencją na I)
rku 
pracy. Dziś tmdno jest odpowiedzieć na pytanie, jakie zawody będą cieszyly się największą 
popularnością za kilka lat. Wiele zawodów, które dziś istnieją. mogą niebawem zniknąć, wiele 
pojawi się zupełnie nO\V)'ch. O jakie zawody chodzi? Jest ich kilkadziesiąt. Niektóre już się w 
Polsce pojawily. inne istnieją na Zacho
e. a do Polski dotrą wraz i rozwojem technologii 
zapewne za kilka. czy kilkanaście lat. Nieustanny postęp technologiczny \V)musza pojawianie się 
nO\V)'ch zawodów i nowych specjalizacji [28]. 


W Polsce lat dziewięćdziesiątych największą 
- 
i specjaliści od reklamy. Obecnie ZaCZ)
lamy odczuwać znaczny defIcyt ludzi z \V)'ksztalceniem 
... 
inż)llierskim. W Polsce \V)'ksztalcenie techniczne ma mniej niż l procent obywateli, podczas gdy w 



" 
-1"2): 
popularnością cieszyli 


SIę ..marketingowcy" 


USA ponad 30 procent. Wciąż pokutuje u nas stereotyp studenta "polibudy" - źle oplacanego 
mechanika we flanelowej koszuli. T)mczasem to wlaśnie inż)llierowle mają dziś największą szansę 
na blyskotliwą karierę. Na każdego z nich czeka dziś w Polsce pięć ofert pracy. 


Badania przeprowadzone przez Ministerialny Zespól ds. Prognozowania Popytu na Pracę 
potwierdzily trwającą tendencję rozwoju I)
rk-łl pracy inż)
llerów do 2010 roku. Szacmrki mówią 
także, że w Europie brakuje prz)
lajnllllej dwóch milionów inżynierów. Dane statystyczne biją na 
alamI wchodzący na I)
lek pracy, w 2008 1"., inż)
lierowie nie pokr)ją jego zapotrzebowania. 
szczególnie w takich branżach, jak: informatyka. mechanika. elektronika czy logistyka. Absolwenci 
wyższych uczelni technicznych z tych kiemlrków nie powinni mieć problemów za znalezieniem 
pracy na otwierając)m się europejskim I)
rku pracy. Faktem jest, że osoby z takirni zawodami coraz 
rzadziej same szukają pracy. i to raczej fIrmy muszą o nich zabiegać. Stąd też Gak piszą 
w magaz)
lie "Dlaczego" nr 86. 0112007): "....na lJ711w prac)" logist)"c)" ro::ch1lJ"t)lrani są jak 
ś1rie::e bułec::ki" Nie trzeba wielkiego wysilku intelektuahlego, aby z tego \V)'ciągnąć wIllosek, że: 


logistyk staje się coraz bardziej poszukiwanym zawodem. 



12 


1.2. Praca logistyków 


Logistyk staje się w wielu współczesnych przedsiębiorstwach przemyslO\V)'ch postacią kluczową. 
Nowe technologie inlormatyczne, będące podstawow)m narzędziem współczesnego logistyka. 
ponownie bowiem rozpalily ducha dzialari. podejmowanych już w początkach "A.\: wieku. na rzecz 
pełnej integracji sfer produkc)jnej i organizac)jnej w przedsiębiorstwie. Konsek'wencją tego jest 
stapianie się pracy inż)
liera technologa i logistyka w jedną inż)
liera produkcji (rys. l) [77]. 


InŻ)7łier konstruktor -i 



 ,.. '.'
 
,nZ)'Uler projelUant 

 PRZYGOTOWANIE WYTWARZANIA [( 
InŻ)'nier produkcji 

PRZYGOTOW ANIE ORGANIZACYJNE r 


PRZYGOTOWANIE KONSTRUKCJI 


InŻ)7łier technolog 


InŻ)7łier orga
ator 
LOGISTYK 


prc:esdość < 


I ODDO I 


::> pr
"Sdość 


Rys. 1. Zmiana w zakresie technicznego prz)'gotmvanm produkcji (wg. E. Pająka [77]) 

 
 
Pracę logistyka obecnie (a inż)
liera produkcji w przyszlości) należy uznać za istotną 
w przedsiębiorstwie, ponieważ na ogól nie polega ona na przyslowiow)m przekladaniu papierków 
czy ślęczeniu przed komputerem, ,ale na śledzeniu i doskonaleniu rzeczywistych procesów, 
kontak1:ach z ludźmi. arralizach i poszukiwaniu nowych lepszych rozwiązań. Zadarriem logistyka 
... 
jest dzialanie na rzecz fIrmy i konfigurowanie wszystkich zasobów (np. ludzi, materialów, sprzętu) 
i narzędzi (np. oprograrnowarria informatycznego. sarnochodów) tak. by osiągnąć jak najlepszy 
efekt fInarrsowy. To od niego zależy, jak przeorganizować pracę, aby proces był bardziej skuteczny. 
n'- 
Od specjalistów w tej dziedzinie \V)maga się zdolności arralitycznego myślenia i jednocześnie 
umiejętności calościowego widzenia problematyki przeplywu prodt1k1:ów. a także znajomości 
odpowiednich metod zarządzarria t)m przeplywem. By pracować w t)m zawodzie, trzeba więc nie 
tylko dbać o detale_ ale też umieć ogarnąć wszystko_ co dzieje się w danej fIrmie. Od specjalistów 
z logistyki \V)maga się zdolności analitycznego myślenia i jednocześnie umiejętności calościowego 
widzenia problematyki przeplywu produktów, a także znajomości odpowiednich metod zarządzania 
t)m przeplywem [29]. 


Logistyk jest czlowiekiem dbając)m o dastyczność fIrmy i dostosowanie się jej do wanmków 
zewnętrznych wraz z jej rozwojem, szukając)m najlepszych rozwiązań, by jak najlepiej byl 
zarządzany caly lańcuch dostaw i zarazem koszty byly na wlaściw)m poziomie. Odpowiada m.in. 


za opracowywanie i nadzorowanie realizacji dostaw, terminowość i opt)malizację kosztów, 
negocjowanie i przygotO\V)'\vanie kontrak1:ów_ wspólpracuje z dostawcami i pośrednikarni. panuje 
nad przepi)'\vem informacji - jest więc mózgiem całego złecanego przez klienta projektu [1, 7]. 



13 


1.3. Ksztalcenie logistyków 


Logistyka to z pewnością kierunek z przyszlością Aby zostać logistykiem z prawdziwego 
zdarzenia. trzeba przejść tradyc)jną ścieżkę edukac)jną. Moda na logistykę, która po części 
w)muszona jest d)
lamiczn)m rozwojem I)
rK-łl usrug logistycznych w Polsce_ powoduje_ że niemal 


każda uczelnia chce się z nią identyfIkować. W związku z t)m. kolejne uczelnie decydują się na 
uruchomienie kiennrK-łl lub specjalności związanych z logist)'ką. Oferta placówek edukujących 
przyszlych logistyków jest dość obszerna. SpecjahIości takie oferują zarówno politechniki, jak 
i akademie ekonomiczne. 


DobI)' logistyk to wykształcony specjalista-organizator, który posiada umiejętności prowadzenia 
koord)
lowania przeplywu dóbr i usrug, polączone z niezbędną wiedzą z zakresu ekonomii 
zarządzania. Wybierając jednak ten zawód należy mieć na uwadze spec
'ficzne w
'llła!!ania 
psychofizyczne właściwe dla zawodu łogisQ'ka, takie jak [36]: 
l. latwość w nawiązywaniu kontaktów z ludźmi: 


2. umiejętność podejmowania szybkich decyzji; 
3. podzielność i koncentra:a u,gi; . . 
L\.e \ 
4. dobra pamięć; "'" . .?
 
5. odporność na stres; " 
,
 

c...,1-
 
8. zdolność prowadzenia analiz porównawczych. 


6. odpowiedziahlość: 


7. umiejętność wnioskowania: 


Fundamentem \V)'kształcenia logistyka jest informatyka i solidna wiedza inż)
lierska. w polączeniu 
z humanistyczn)mi aspektami wiedzy o I)
rku i nabywcy. Punktem \V)jścia dla zdobywanych 
umiejętności są mechanizmy I)
rkowe oraz nabywca i jego potrzeby. Nowoczesny logist)'k ma więc 
dużą wiedzę z zakresu stosowanych systemów logistycmych, jest dobrze obeznany 
z zastosowaniami informatyki, potrafi układać strategie dzialania. rozpoznaje zagrożenia. potrafi im 
przeciwdzialać i planować dalsze posunięcia. Tylko taki czlowiek znajdzie pracę w t)m zawodzie 
dziś i za kilka lat [108]. 
Absolwent politechnicznej specjalności ..logistyka" jest inż)
rierem przygotowan)m do 
samodzielnego ftnrkcjonowarria w różnych obszarach gospodarki, związanych z: tworzeniem, 
zarządzaniem_ modyfIkacją produktów i przedsiębiorstwa z pomocą nowoczesnych technik 
informat)'cznych. Kwałifikac.ie absołwentów te.i spec.iałności obe.imują bowiem: 
. wiedzę z zakresu: zarządzania logistycznego, zarządzania jakością, orgarrizacji procesów 
wytwórczych oraz eksploatacji maszyn i urządzeń. 
. umiejętności z zakresu projektowania systemów logistycznych, produkc)jnych 
i eksploatac)jnych. systemów ksztaltowarria jakości. wraz z systemarni zarządzarria. 



14 


2. GENEZA I ROZWÓJ LOGISTYKI 


2.1. Etymologia logistyki 


Jedn)m ze źródel terminu logistyka jest greckie slowo łogistikós (logistikos - s::.wka lic::.enia, 
kallwlO1rania). Oznacza ono czlowieka myślącego wedhrg regul logicznych (matematycznych 
i filozofIcznych). Bliski znaczeniowo temu greckiemu terminowi jest laciński prz)miotnik 
logisticus, oznaczający: ::.ro::.umial)". racjonaln); ::.doln)" do logic::.nego m)"ślenia [15]. Współczesne 
rozumienie logistyki nawiązuje jednak bardziej do francuskiego slowa łogistique, wywodzącego 
się z terminologii wojskowej_ i oznaczającego .,praJ:1)"c::.ną s::.tukę pr::.emies::.c::.ania armii. 
obejmującą taJ.":':e ciągłe jej ::.aopatlJ
ranie, prace in
71ierskie i s::.tab01re [35]. 


_.\naliza źródel historycznych odzwierciedla pogląd. że w procesach zaopatrywania i eksploatacji 
zasobów przydzielonych armii \V)'stępują pewne prawidlowości, określane mianem dzialań 
logistycznych. Można je pogrupować w pięcit wch problem \V)'cł . zaopatrzenie materialowe_ 
transport, eksploatacja sprzętu techniczneoo, opieka medyczna oraz rowadzenie administracji [22]. 
" I 
Powstanie logistyki wiąże się więc z ekonomiczn)m aspek1:em dzialań militarnych, obejmując)m 
planowanie oraz realizację przemieszczenia i kwaterowania oddzialów wojskO\V)'ch a także ich 
zaopatrywanie w sprzęt
r
. żywność. sorty munduro';.e itp. Zaopatrzenie jest sprawą niezmiernie 
ważną, stąd też np. cesarz bizant)jski Leontos VI wyróżnia zaopatrzenie (czyli logistykę) jako 
trzecią naukę zakresie sztuki wojennej, pisząc [wg 47]: 
"Zadaniem zaopatrzenia jest, żeby żold był wypłacany, wojsko odpowiednio uzbrojone 
i uszeregowane, żeby potrzeby wojska były' dostatecznie i w odpowiednim czasie zaspokojone, 
a każda wyprawa wO.ienna odpowiednio przy
otowana, tzn. przestrzeń i czas odpowiednio 
obliczone, obszar oszacowany z uwzgłędnieniem ruchu wojsk, a także siły oporu przeciwnika, 
i zgodnie z ty'llli funkcjami należy regulować i porządkować ruchy i podział własnych sił 
zbrojnych". (Leontos VI 886 -911) 


Szereg współczesnych koncepcji logistycznych wskazuje, że w dziejach logistyki wyróżnić należy 


dwa zasadnicze okresy: starożytny i naszej ery [22]. 


. logisty'ka okresu staroży1ne
o charakteryzowala się wysokim stopniem zorganizowania sil 
zbrojnych poszczególnych państw. Towarzyszył jej \V)'soki - jak na tarnte czasy - pozIOm 
rozwoju wiedzy dotyczącej gromadzenia i dystrybuowania zapasów na polu walki. 


. logisty'ka ery nowoży1nej to logistyka dhrgotrwalych zmian i przeobrażeń. W pierwszej 
fazie dzialarria logistyczne skupiają się glównie na gromadzeniu zapasów i zaopatrywaniu 
armii w polu. Dopiero w drugiej połowie XVIII w. pojawia się szereg opracowari. które 
ZaCZ)
lają tworzyć fundarnenty logistyki. 



15 


2.2. Wojskowy rodowód logistyki 


Wielu uznaje _-\leksandra Macedońskiego za pIerwszego logistyka. Prawdopodobnie to on był 
pierwszą osobą. która stworzyla efektywny system logistyczny zaopatrujący wojsko. W jego kadrze 
ofIcerskiej byli też kwatermistrze nadzorujący pracą tzw. pociągu bagażowego. Byl on 
zorganizowany tak. że do każdego kawalerzysty byl przypisany jeden niewolnik na koniu, który 
z kolei prowadzil konia jucznego z zaopatrzeniem, oraz jeden niewolnik pieszy z koniem juczn)m 
dla każdego piechura. Rz)mianie problem transportu zaopatrzenia rozwiązali trochę inaczej. Każdy 
maszerujący żołnierz zostal obarczony takim ciężarem, jaki był w stanie unieść. W ten sposób 
zredukowano tabory i zwiększono sarnO\V)'starczahIość żołnierza. Nie było to jednak latwe_ bo [47]: 


"Oprócz tarczy, zbroi, miecza i innego uzbrojenia, każdy mial nieść dwa pale do 
budm\)' swojej części opalisadowanego obozu, w którym spędzal każdą noc, swoją 
część namiotu ze skóry, który dzielił z dziewięcioma innymi legionistami, skórzany 
worek z dwuty!!:odniową porcją zboża, butelkę wody, saperkę lub topór oraz wiadro 
do budowy okopu wokól obozu. Ponadto, każdy legion prowadził tabor złożony z 
okolo 520 zwierząt, które ciągnęły pale pod namioty, bagaże oficerów, ciężkie 
narz dzia i inne wy osażenie oraz za asy żywności". 
I 
Prz)jmuje się po raz pierwszy terminu logistyka użyl w 1836 roku szwajcarski general Henri 
Jomini, w swojej książce, zatytulowanej "Zal)"s s::.tuki 1ł-ojenne/,. W jedn)m z rozdzialów opisywal 
on CZ)
l1lości hvaterunku, transportu i zaopatrzenia jako elementy wchodzące w sklad strategii 
wojennej. Wtedy to logisQ'ka pojawila się jako koncepcja sztuki wojennej [105]. 
,'" 
W historii logistyki wojskowej jedną z najmniej udanych operacji logistycznych \V)'konal Napoleon 
Bonaparte podczas przygotowań do inwazji na Rosję w ł812 roku. Napoleon sądzil, że Rosjanie 
wydadzą mu bitwę niedaleko od grarricy (k1:órą latwo wygra!) więc jego armia zostala zaopatrzona 
jed)
lie na 20 dni. Wojska ros)jskie przemieszczaly się jednak w głąb kraju. w \V)
liku czego armia 
Napoleona oddalala się od swoich magaz)
lóW. Sytuację pogarszaly ciągle ataki partyzanckie 
Rosjan. Tak1:yka "spalonej ziemi" powodowala. że po drodze nie było żywności. Ponadto żołnierzy 
dopadla surowa zima i oczekiwane zwycięstwo przerodzilo się w klęskę [Wikipedia]. 


t 


'"ł'"'t"._ ." Niewystarczające zaopatrzenie w: ż
'\vność, broń, 
1'1 I 
umundurowarrie zapoczątkowaly rozklad armu 
I w efekcie setki żołnierzy chorowalo lub 
. 
.1 


.. 
li ,.  działania Q) 
Q) .- 
.- u 
u Krótki horyzont Q)-' 
Q)-' ...... 
...... :::> 
:::> czasoW)T 
Ujęcie całościowe 
systemowe Taktyka 


Rys. 4. Dwa obłic:.a współc:;;esnej logistyki (wg. P. Blaika [5]) 



22 


3.-1. Zasady wspólczesnej logistyki [18] 


1. Cełowość. Celem logistyki jest zapewnienie opt)mahlych wanmków ftmkcjonowania 
przedsiębiorstwa. dla osiągnięcia maks)mahrych efektów ekonomicznych przy zalożonych 
nakładach. lub minimalizacja nakładów przy danej produkcji. Wszystkie dzialania 
w zakresie logistyki mają zagwarantować pelne osiągnięcie jednego z tych celów. 
2. Efek
'Wność. Wszystko, co wiąże się z dzialahlością logistyczną, w sferze koncepc)jnej 
i prak1:ycznej, musi być realizowane na poziomie gwarantując)m najwyższą efektywność 
ekonomiczną. Dotyczy to wszystkich elementów łańcucha logistycznego, widzianych przez 
pryzmat racjonahrych potrzeb materiahIych i uslug, realizowanych we wlaściw)m miejscu i 
czasie oraz na odpowiednim poziomie jakościO\V)m. 
3. Kompłeksowość. Calościowe ujęcie zagadnień logistycznych w sferze zarządzania na 
wszystkich szczeblach organizac)jnych, zapewniających wysoką jego skuteczność oraz 
zakładaną efektywność ekonomiczną. Kompleksowe rozwiązanie problematyki zarządzania 
logistycznego w przedsiębiorstwie jest wanmkiem powo
etlia w prak1:)'czn)m dzialaniu. 
stąd wszelkie aspekty procesów logisł.cznych ęowinnv być ściśle związane z inn)mi 
dziedzinami ftmkcjonahl)mi przedsiębiorstwa. j
"
" 
4. Ełas
'czność. Umiejętność dostosowania się systemu logistycznego do wszelkich zmian 
\V)
likających ze zmieniających się d)
lamicznie cZ)
l1lików wejściowych do procesu, np. 
zmienności popytu. w)magańjakościowych. przepisów prawa. itp. 
5. Partnerstwo. Trak1:owanie wszystkich czlonków lańcucha logistycznego jako równorzędnych 
partnerów, od dzialahlości których zależy końcowy efekt ekonomiczny każdego z nich. 
Taki stan osiąga się poprzez stwarzanie wanlllków do wlaści\V)'ch ukladów partnerskich, 
polegających na rzetelności I pewności we wszelkim dZ1alaniu, uczciwości 
i prawdomówności. przychylnej elastyczności na zmIany. pełnej \V)
ll1ame informacji. 
wzajemnej gwarancji bezpieczeństwa fInansowego itp. 
6. Współzależność. Wszystkie elementy skladowe logistyki dobrze ftlllkcjonują jed)
ne 
w ścisl)m wspóldzialaniu ze sobą. Dotyczy to zarówno szeroko pojętego lańcucha 
logistycznego, jak i oddzielnej logistyki w przedsiębiorstwie. Ponadto wszelka dzialahlość 
kierownicza. tj. planowanie. orgarnzowanie. sterowarne i kontrolowarne. muszą stanowić 
dzialarna wzajemnie sprzężone i zależne od siebie, gdyż tylko w takich wanurkach mogą 
zapewniać opt)mahle fturkcjonowanie logistyki. 
7. Realność. Wszelka dzialalność logistyczna musi uwzględniać racjonahre rozwlązama 
koncepc)jne przedsiębiorstwa i lańcucha logistycznego, uwanurkowarna wewnętrzne 
i zewnętrme. oraz musi być oparta na aktltahlych ekonomicznych realiach I)
rku. 



23 


-t. PROCESOWE UJĘCIE LOGISTYKI 


-1.1. Pojęcie procesu w przedsiębiorstwie 


Zarządzanie organizacją, jako zbiorem wzajemnie powiązanych ze sobą procesów. skoncentrowane 
jest na osiąganiu celów \V)'Wodzących się z potrzeb i oczekiwań klientów, i \V)'faża się zdolnością 
do osiągania zaplanowanych celów. Ogólnie biorąc [21]: 
Proces to uporządkowany ciąg chwil (zdarzeń, czynności). 
W odniesieniu do dzialań w przedsiębiorstwie, proces to slowo kluczowe. Określa się go bowiem 
jako zbiór wzajemnie powiązanych cZ)
l1lików (zasobów i dzialań)_ które przekształcają stan 
wejściowy w w)jściowy, posiadający pewną wartość dla klienta. Ujęcie procesowe w 
przedsiębiorstwie wskazuje, że logistyka powinna być skupiona na przebiegach określonych 
zdarzeń, a nie na stanowiskach pracy, ftmkcjach, czy komórkach [95]. Takie podejście ulatwia 
opt)malizacje przedsiębiorstwa. jako calości, ponieważ granice pomiędzy dzialami, utmdniające 
komunikacje. zostają zastąpione granicami między procesami rys. 5. 


c::::> 
c::::> 
c:::> 


......e\ 


a) 


q 
q 
q 


komórka 

 


b) 


q 
c::::> 


Optymalizacja w komórce ".,.. Optymalizacja w przedsiębiorstwie 
Rys. 5. Ilustraga przedsiębiorstwa: a) w ujęciu tradJ'CJjnym. b) procesmv)71ł (wg A Harnrola [34]) 
VI 


W rezultacie celem nadrzędn)m staje się \V)
lik procesu, a to przecież procesy i ich \V)
liki są 
żródlem dostarczania klientowi oczekiwanych przez niego produktów. Narzędziem do identyfIkacji 
ogólu procesó" przedsiębiorstwie są tzw. mapy procesów [69]. Przykladem analizy cZ)
lllikowej. 
W)
rikającej z takiej mapy, jest np. "diagram żólwia". Sklada się on z czterech pytał] ("nóg") 
dot)'czących procesu, i dwóch pytał] powiązanych z jego wejściałlli wejściem i \V)jściem procesu 
(glowa i ogon żólwia) - rys. 6. 


Przy pomocy czego? 
(wyposażenie) 


Przy pomocy kogo? 
(wiedza, kwalifikacje) 


Ile? 
(wskaźniki wydajności) 


s 
Z 
« 
CI 

 

 


Co należy 
dostarczyć? 


S 
WEJŚCIE 
 
CI 

 

 


WYJŚCIE 


Co należy 
otrzymać? 


Jak? 
(instrukcje, procedury, metody) 


Rys. 6. Diagram żółwia do anał
' c:;;rnnikowej procesu (wg A Harnrola [34]) 



24 


-1.2. Rodzaje procesów w przedsiębiorstwie 


Pierwsz)m i najwaŻ11iejsz)m krokiem przy wdrażaniu logistyki w przedsiębiorstwie jest 
zidentyfikowanie procesów. Najbardziej ogólny podzial, to procesy główne i pomocnicze: 
. procesy główne (podstawowe) reaIizacji produktu, grupują dzialania powiązane 
technologicznie w procesy \V)1warzania. w w)
liku których następuje \V)1worzenie wyrobu. 
. procesy zarządzania, ustanawiające cele strategiczne, sposób realizacji celów i zarządzania 
oraz zapewniające ciągle doskonalenie podstawO\V)'ch procesów realizacji, 
. procesy pomocuicze, wspomagające proces produkcji. np. dostarczenie surowców. 
. procesy ut
'lUania zasobów, zapewniające odpowiedni poziom jakości zasobów 
niezbędnych w procesach objętych systemem (procesy kontroli), 
. procesy zakupu. zapewniające wlaściwą ilość ijakość dostarczanych surowców. 
. procesy związaue z klieutami, zapewniające szybh w)mianę informacji pomiędzy 
klientem a organizacją. oraz odpowiedni sposób postępowania w stosmrku do klienta. 
. procesy łogisQ'czne - wspomagające ftllrkcjonowanie systemu zarządzania i zapewniające 
jego skuteczność oraz efektywność. Obejmują one ak1:vwności i dzialania związane 

 
z przygotowaniem infrastruktury procesów podstawowych i zarządzania. tworzeniem 
systemów informacyjnych, transportu, magaz)
lowania, rachmrkowości i fInansów, 
sprawozdawczości i controllingu. 
1,'C> 
Struk1:urę i powiązanie pO\V)'Ższych procesów w przetiębiorstwie ilustruje rysunek 7 [59]. 


Procesy logisf)'czne 
t .. 
I Procesy zarządzania I 
t . 
,'C, .. 

 5 
 Proces)' Proces)' I------ Główne procesy 
'[;2 , 
, f---- ... związane -- pomocnicze realizacji i'c 
z klientem produktu ,= 
=:Q,j 
-;:- . l' r ...
. 
!;' Procesy 

 
.... - -L Zakupy f- -- utrzymania 
'" zasobów 
O 
E- 


Rys. 7. Struf,:turaprocesówwprzedsiębiormvie (wg J. Lichtarskiego [59]) 


W ramach procesów logistycznych występuje koord)
lacja calości dzialań w przedsiębiorstwie. 
Celem końcO\V)m koord)
lacji jest uzyskanie jednomyślności w realizacji zadania. którego 
skladow)mi są te dzialania. Kluczem do koord)
lacji jest wgląd w wewnętrmą struk1:urę 
wykonawców i określenie ich zadari [57]. Stąd też można powiedzieć. że: 


koordynacja logistyczna procesów = uzgodnienia + uzależnienia. 



25 


4.3. Mapowanie procesów 


Największ)m problemem \V)
likając)m z podejścia procesowego. jest problem identyfIkacji 
zależności pomiędzy procesami. Zagadnienie to wiąże się w prak1:yce z tzw. mapowaniem 
procesów. Dostrzeżenie_ że pewne dzialania lączą się w proces_ nie jest wcale oczywiste. Z pozycji 
wykonawcy dzialania dostrzega się jed)
lie obowiązek uzyskania pewnego \V)
liku. Często nie jest 
on w ogóle zainteresowany, kto jest odbiorcą \V)
riku [53]. Tworzeniem mapy procesów 
organizacji musi zająć się kierownictwo orgarrizacji, ponieważ tylko ono ma wystarczający zasób 
wiedzy, który pozwoli w prawidlowy sposób opisać organizacje za pomocą procesów [36]. 


Przez mapowarrie rozumie się zidentyfIkowanie procesów we wszystkich obszarach zarządzania 
i zapisarrie ich w postaci diagrarllów przebiegu (schematów). Sposób powiązań i ich charakter może 
W)
rikać zarówno z następstwa określonych CZ)
lllości, wynikającego z technologii produkcji 
(wytwarzarria uslugi), lub może mieć związek z zależnościarlli pomiędzy procesarlll 
gwarantując)mi realizację produk1:u lub spójność systemu. Mapa procesów jest graficzną jego 
interpretacją. bardziej komunikatywną niż opis slowny (,,jeden obra::. !mrt jest t)"Siąca słóu' "). 
Mapowarrie procesów jest więc opisem graficzn)m architektury procesowej przedsiębiorstwa.. po 
to, aby zorientować się, co się w nim dzieje teraz lub co się ma dziać w przyszlości rys. 8. 


strategia i zarządzanie II 
celami 


nadzór nad dokumentacją 
i za isarni 


PROCESY GŁÓWNE PROCESY 
POMOCNICZE 
.... PoZ)'skiwanie 
U Projektowanie Monitorowanie 
> klientów i i rozwój +-- i doskonalenie 
Z marketing Zarządzanie 

 1 I infrastrukturą 
.... l Sprzedaz I .: Produkcja 

 I I Doskonalenie 

 personelu 
I 
Serwis I I Zakupy 
i logistyka 


Rys, 8. Wielopoziommva nmpa procesów (wg K. I. Hejduk [36]) 


Mapa przedstawia.. w najbardziej skromnej postaci, jakie dzialarria wchodzą w zakres procesu_ i jak 
dzialania te są powiązane. Bardziej rozbudowane mapy mogą zawierać: 
. wykonawców dzialań (na przyklad starIowiska lub komórki organizac)jne), 
. mecharIizmy realizacji dzialań (na przyklad używane systemy informatyczne), 
. informacje potrzebne do wykonarria dzialań (informacje wejściowe), 
. informacje będące rezultatem wykonania dzialań (informacje \V)jściowe). 



26 


-1.-1. Procesy logistyczne 


W przedsiębiorstwach realizowana jest duża liczba procesów. które są odpowiednio 
zS)llchronizowane, a ich realizacja w)maga sterowania przydzialami zasobów i szerokiej 
komunikacji między jednostkami a osobarui kierująC)
lri. Odpowiednie transformacje przedmiotów 
pracy (materialów) występują w raruach procesów technologicznych. W w)
riku ich realizacji 
powstaje 
'1eczuość postaci [85]. Drugą grupę starIowią procesy logistyczne, polegające na 
fizyczn)m przemieszczaniu dóbr oraz związanych z nimi informacji (w trakcie tych procesów 
następują dalsze transformacje (dowartościowarrie) prodl1k1:u - rys. 9 [24]. 


Transformacja 
przedmiotów 


PROCESY LOGISTYCZNE 


Magazynowanie Transport Przeladunek Sortowanie Pakowanie Opracowanie 


Dran' I I I I I I zamowlen 
Zmiana czasu 1 Ol 
N 
u 
Zmiana przestrzeni 'c 
u 
o 
Zmiana ilości E 
o 
Co 
Zmiana gatunku . » 

 
Ol 
u 
Zmiana właściwości transportowych o 
.. 
. c... 
przeladunkowych i magazynowych 
Zmiana w łogisQ'czuym Procesy główne 
zdetenninowaniu towaru 


Rys. 9. Proces)' logisl)'c:;;ne i traniformacja Imvaróww przedsiębiorshvie (wg K. Ficonia [24]) 
-"
 
Proces logistyczny sklada się z procesu !!łównego, w któI)m są: 
operacje transportowe, 
operaCje magaZ)
lOWe, 
operacje przeladunkowe. 
gospodarka materialowa. 
oraz procesn pomocniczego, na który skladają się: 
pakowarrie, 
znakowarrie, 
metkowanie_ 
opracowanie zmnówień, 
przygotO\V)wanie dohuuentacji przewozowej itp. 


Istotne jest podkreślenie_ że proces jest wtedy łogisQ'czny, gdy pojawia się potrzeba 
skoordynowania !!o z innY'Illi procesami [54]. Rachunek efektywności (skuteczności), wsparcia 
logistycznego dowolnej dzialamości, odnosić się musi do zdefIniowanych procesów logistycznych 
(koszty zmienne), jak i angażowanego systemu wsparcia logistycznego (koszty stale). W związku 
z t)m, istotny staje się problem doboru metod i narzędzi identyfikacji oraz ich oceny ekonomicznej, 
poprzez określanie skuteczności i efektywności_ ale przede wszystkim właściwego ich opisania. 



27 


..1.5. Łańcuch logistyczny 


Dzialania logistyczne \\" przedsiębiorstwie zmierzają do skoord)
lowania i zintegrowania różnych 
procesów. Proces skoord)
lowany to taki, w któf)m są wprowadzone określone reguly 
postępowania- Charak1:er dzialań koord)
lac)jnych jest ściśle związany z poziomami postrzegania: 
. poziom biznesowy - efektem koord)
lacji powinny być korzyści ekonomiczne, 
. poziom menedżerski ocena produk1:ywności, czyli efektywnego \V)'korzystanie zasobów, 
. poziom opera'1'iny uzyskanie sprawności (pl)
lllości) dzialań i procesów. 
Podejście procesowe to kluczowa umiejętność "zarządzania biai)mi przestrzeniami" pomiędzy 
stn1k1:urą ftmkcjonahlą a projektową (logistyczną). W tradyc)jnych przedsiębiorstwach koord)
lacja 
następuje zwykle w ujęciu pionO\V)m (dzialach ftmkc)jnych_ np. marketingu, produkcji_ zbyttL 
itp.), t)mczasem procesy logistyczne przecinają w poprzek stn1k1:urę organizac)jną. Z tego tytulu 
powstają różne konflikty. Można je eliminować różn)mi sposobami, jednakże z pmrkttl widzenia 
logistyki najbardziej wlaściw)mjest ich likwidacja przez zintegrowanie dzialań w jeden lańcuch. 


Łańcuch łogisQ'czny to zespół pewnej liczby jednostek, które dzialają wspóbrie w sposób 
zintegrowany w cełu dostarczenia właściwego produktu, we właściwe miejsce, we właściw
'Ill 
czasie, zachowując odpowiednią jakość, po najniższym koszcie [3]. 
Dla podkreślenia zależności .iędz y jednostkami zaalIgażowan)mi w przeplywy wprowadzono 
określenie "chain" - "lańcuch", w któf)m każde ogniwo ma pewną niezależność, ale jest ona 


ograniczona zobowiązaniami wobec ogniwa poprzedzającego (dostawcy) i następującego 
(odbiorcy). Ponieważ obszarem zainteresowania byly dzialania o podlożu ekonomiczn)m, 
wprowadzono określenie dopełniające "suppl)", które odpowiada w teorii ekonomii "podaży', a w 
praktyce "dostawom". _'\merykallskie
formulowanie "supply chain" godzilo więc dwa historyczne 
nurty: dystf)'bucji i zaopatrzenia. któf)m wcześniej przypisano znaczenie "logistyka" [114]. W 
krajach europejskich, takich jak Niemcy i Francja. odpowiednikiem "supply chain" stalo się pojęcie 
"lańcucha logistycznego". W języku niemieckim jest to "logistische Kette", a w języku francuskim 
"chaine logistique" [26]. W polskiej literaturze najczęściej spotyka się określenie "lańcuch dostaw", 
ale mówi się też o lańcuchach logistycznych lub zintegrowanych lańcuchach logistycznych [113]. 


Zintegrowane łańcuchy logistyczne to inaczej zarządzanie przeplywem zasobów, opartych na sieci 
wspólpracujących aplikacji, rozmieszczonych w poszczególnych węzlach lańcucha. sterowanych 
zdarzeniallli (np. zakupem towam przez klienta- potwierdzeniem odbiom dosta\V)' itd.) i opartych 
na procesach biznesO\V)'ch, rozciągających się wzdhrż calego lańcucha. a nie ograniczających się do 
jednej organizacji. Ten nowy jakościowo \V)miar podejścia do procesowej orientacji dzialahlości 
przedsiębiorstwa sprawia. że na t)m poziomie nie zaleca się używania pojęcia logistyka. Bardziej 
wlaściw)m określeniem jest "zarządzanie lańcuchallli logistyczn)mi", będące odpowiednikallli 
alllef)'kallskiego określenia "Supply Chain Afanagelllent" [1]. 



28 


-I. 6. Tworzenie laócucha logistycznego 


Logistyka w UJęCIU proceSOW)
l1 obejmuje projektowanie 


tworzenie technicznych. 


organizac)jnych i informac)jnych systemów, skladających SIę na infrastrukturę procesów 
wspomagających podstawową dzialalność organizacji oraz planowanie. sprawną realizację 
i wzajemną koord)
lację tych procesów w ramach określonej infrastn1k1:ury tak aby ich w)
riki 
smżyly oSlągamu zamierzonych celów przedsiębiorstwa. W)maga ono odpowiedniego 
postępowarria i specjahIych umiejętności. dzięki któf)m logistyk nie tyle zarządza. co wannrkuje 
dostarczanie dóbr: co, kiedy, gdzie, ile, jak? Można się więc zgodzić z autorarlli pracy [34], że: 
"logistyka to warunkowanie dostarczania dóbr". 
Logistyka stwarza więc wanmki, aby powstal właści\V)' przeplyw produk1:u od producenta do 
odbiorcy i aby przeplyw ten byl najbardziej efektywny z punktu widzenia producenta. Myślenie 
logistyka koncentruje się więc na t)m, jak uporządkować wszystkie elementy tworzące lańcuch 
logistyczny, aby zadowolić odbiorcę w zgodzie z interesem swojej firmy f)'s.lO [13]. 


r.:1"C.:1"na 


uporządko . . me C;;J'1l _ości = proces 


sk-zltek 
KLIENT 
(satysfakcja) 


KLIENT 
(zlecenie) 


Operacja pod 
)t'anmJ..iem . A .. 


Operacja pod 
)t'anmJ..iem ..B H 


Manipulacja i \ Operacja pod 
przekształcanie )t'anmJ..iem u n " 


Rys. 10. Tworzenie łańcucha logistycznego (wg 1\1 Cbristophera [13]) 

 
 
Tworzenie struktury, łańcucha łogisQ'czne
o można dokonać zgodnie z algOf)ll11em [114]: 
l. Ustalić wszystkie \V)magarria związane z zaspokojeniem oczekiwań klienta. 
2. Pogrupować dzialarria ze względu na ich wspólne cele, względnie stosowane praktyki. 
3. Przedstawić dzialania w postaci mapy procesu, wskazując na występujące zależności. 
4. ZidentyfIkować klientów fIrmy oraz sprawdzić, czy zidentyfIkowano i zróżnicowano 
procesy i prak1:yki związane z poszczególn)mi klientami. 
5. Ustalić wszystkie \V)magarria związane z zaspokojeniem oczekiwań klienta. 
6. ZidentyfIkować dostawców \V)'fobów (surowców, sprzętu, \v)'Posażenia) i uslug. 
7. ZidentyfIkować pozostale elementy otoczenia fIrmy (np. inst)lllcje nadzorujące), 
8. Ustalić, które procesy i realizowane w ich zakresie dzialania nie będą na pewno decydować 
o jakości oferowanych prodt1k1:ów - należy je jednoznacznie określić i uzasadnić. 
9. Określić najistotniejsze dla klienta w)magania jakościowe oraz ustalić. które z 
realizowanych dzialań w fIrmie decydują w glównej mierze o kształtowaniu tych \V)magań. 
10. Określić \V)magarria dla produktów \V)
likające z obowiązującego prawa. 
11. Skof)'gować ponownie stn1k1:urę procesu logistycznego. 



29 


5. SYSTEMOWE UJĘCIE LOGISTYKI 


5.1. Systemy logistyczne i ich struktura 


Systemowe ujęcie (podejście, sposób myślenia) bylo wiodąc)m paradygmatem w nauce drugiej 
polO\V)' dwudziestego wieku i jest nim nadal. Słowo system jest używane we wszystkich językach 
do oznaczenia pojęć nawiązujących do zagadnień ujmowanych kompleksowo. Jest ono pojmowane 
najczęściej w dwóch aspektach_ jako określenie celu dzialania i jako określenie typu realizacji. 
Systemy zbudowane są z ukladów, które tworzą ich strukturę materiamą (maSZ)
la) 
i niemateriahIą (ludzie i informacja). Stmktura systemów to uporządkowanie, które podlega 
określon)m prawom [80]. O ujęciu systemow)m decyduje nie tyle k'westia racji, co dogodności, 
terminu system używa się z\V)'kle bowiem jako s)
lonimu porządku. Jeśli na daną rzecz (proces, 
problem) spoglądamy ze zwróceniem uwagi na stn1k1:urę. wtedy już ujmiemy rzecz systemowo. 
Systemem staje się to, co zdaniem badacza warto badać jako system 92]. 


Myśłenie systemowe na temat łogisQ'ki polega na szukaniu powiązań pomiędzy jej różn)mi 
aspek1:ami, które są pozornie niezależne, i dostrzeganiu struktury i hierarchii [79]. Logistyka 
w nowoczesn)m ujęciu poj
wana jest jako zintegrowany system planowania. zarządzania 
i sterowania struk1:urą przeplywów materiaIO\V)'ch oraz sprzężonych z nimi przeplywów 
informac)jnych i kapitaIO\V)'ch. Może się to odbywać na różnych poziomach zorganizowania. stąd 
też w ujęciu hierarchiczn)m logistyka ma trzy \V)'Iaźne galęzie dzialań rys. 11 [67]: 
. makrołogisQ'czna, dotyczącą tworzenia ogólnogospodarczych systemów logistycznych, 
. metałogisQ'czna (zwana kanalem logistyczn)m). ma cłIarak1:er międzyorganizac)jny, 
. mikrołogisQ'czna - dotyczy poszczególnych przedsiębiorstw. 
U 


I SYSTEMY LOGISTYCZNE I 
ł ł . 
Systemy Systemy Systemy 
makro logistyczne metalogistyczne mikro logistyczne 
.........................................!..................................................................................................J........................................................................................................t......................................, 


sfery 
ogólnogospodarcze 
(np. krajowy system 
komunikacji) 


sfery podmiotów 
gospodarczych 
(np. międzyaptecmy 
system hurtowni leków) 


podmioQ' 
gospodarcze 
(np. prz
dsiębiorstwo 
produkcyjne_ hurtownia) 


Zasięg (obszar) dzialania systemu 


Rys. 11. Struktura sJ'stenwlVtl logistyki (wg E. Michlowicza [67]) 



30 


5.2. Logistyka w strukturze systemowej przedsiębiorstwa 


Do logistyki należą wszystkie CZ)
l1lości. poprzez które następuje planowanie. realizacja i kontrola 
przestrzenno-czasO\V)'ch transformacji produktów i związane z nimi transformacje w zakresie ilości 
i rodzajów produktów_ podatności tych produk1:ów na procesy manipulac)jne. Poprzez 
wspóldzialanie tych CZ)
lllości następuje umchomienie przeplywu materialów, lączącego w sposób 
możliwie najbardziej efektywny miejsca \V)'sylki i odbiom. Sprawą logistyki jest zapewnienie, by 
odbiorca otrZ)mal od dostawcy prodl1k1: wlaści\V)' pod względem ilości i rodzaju. we wlaści\V)m 
czasie i miejscu, oraz by koszt związany z dostawą był minimamy. Określenie przedsiębiorstwa 
jako systemu zdarzeń. który tworzony jest przez zbiór elementów powiązanych ze sobą procesami_ 
umożliwia przeniesienie koncepcji teorii systemów na grunt logistyki. W zależności od ftmkcji 
dzialahlości przedsiębiorstwa i zlożoności procesów gospodarczych systemem integmjąc)m jest 
system zarządzania, którego nieodlączną częściąjest podsystem logistyczny - rys. 12 [96]. 


SYSTEM LOGISTYCZNY 


INFORMATYCZNY 


::! 

 
- 

 
'" 
Gl 
S 
c: 
E 
Gl 
.c: 
.5; 
:., 
"5 
Gl 
O 


- koszty 
-termin 
- zgodność 
SYSTEM JAKOSCI 




 


Q 


/ STERUJĄCY 


v' 


- wymagania 
-pomiar 
- losowość 


J..t" 


Cel systemu 
płymalność 


SYSTEM OPERACYJNY 


TECHNICZNY 


Produktywność 


kułeczność 


- maszyna 
-materiał 
- metoda 


Cechy wynikowe 


V 
Rys. 12. Nadrzędność logistyki nad innymi systemami w przedsiębiormvi£ [96] 


Najbardziej ogólny obraz przestrzeni strategicznej oddaje zbiór elementów danego systemu. 
wyodrębnionych ze względu na kierunek oddzialywania i rodzaj oddzialywujących elementów. 
Najniższ)m w hierarchii jest podsystem operac)jny, którego celem jest uzyskanie określonej 
produk1:ywności. Jest on podsystemem (skladową) systemu jakości, którego celem jest uzyskiwanie 
wyrobów zgodnie z \V)maganiami jakościow)mi. On z kolei jest zanurzony (tworzy podsystem) 
w systemie logistycznym. którego celem jest opt)malizacja calego lańcucha podaży. W systemie 
logistyczn)m dokonuje się przeplyw dóbr materiahIych oraz informacji, smżącej t)m osobom. 
Wyróżnia się więc dwie sfery [66]: 
. reahIą - procesy transportu i magaz)
lowania. 
. wirtuamą - procesy zarządzania. 



31 


5.3. Zadania systemów logistycznych w przedsiębiorstwie 


System logistyczny jest to celowo zorganizowany i zintegrowany w obrębie danego układu 
gospodarczego (przedsiębiorstwo, par1stwo, brarrża) przeplyw materialów i produk1:ów. System 
logistyczny jest systemem otwart)m_ bowiem logistyka w każd)m ujęciu wiąże się z I)
rkiem 
(obshrgą klienta). Obshrgę klienta można scharak1:eryzować jako logistyczne CZ)
lllości 
z produktem, prz)
loszące klientowi uż)'1eczność miejsca. czasu i formy, poprzez gwarantowarrie 
tego. że nieuszkodzony prodl1k1: znajduje się we wlaści\V)m miejscu i czasie. 


Jakość obshrgi zależy w glównej mierze od systemu logistycznego, zgodnie z zasadą "marketing 
generuje pop
1, łogis
'ka go zaspokaja" [9]. Budowanie systemu logistycznego powinno być 
więc poprzedzone rozpoznarliem potrzeb nabywców w sferze obshrgi. Błędem jest tworzenie 
systemu logistycznego tylko do redukcji kosztów, bez zbadarria \V)mogów i preferencji klienta. W 
aspekcie systemO\V)m zadowolenie klienta winno być zatem jedn)m ze strategicznych celów 
budO\V)' systemu logistycznego w przedsiębiorstwie [71 . 


Rozległość zadań systemów logistycznych rośnie, gdyż współczesny 1!
lek domaga się coraz 
większej różnorodności produktów i u
hrg, a obszar wspólpracy do
tawców i odbiorców poszerzył 
się do rozmiar1.1 globu. Na charak1:erze współczesnej gospodarki i biznesu największe chyba piętno 
odcisnęly procesy globalizac)jne [86]. M. Christopher przytoczyi przyklad maSZ)
l do szycia fIrmy 
Singer: ,l'odstml"01l"e c::.ęści składou'e t)"ch mas::.)"n są prodlzk01rane na tr::.ech kont)"nentach: 
obudouJ' w USA, u'al)" napędou'e 11"e Tr7os::.ech, a silniki 11" Bra.:)"lii. Finalne produkT)" montuje się 
na Taju'anie, klienci ::.aś są ro::.siani po 1I"s:::ystkich kTajach ś1l"iata" [12]. Rozparcelowarrie ftmkcji 
zaopatrzeniO\V)'ch, produkc)jnych i dystrybuc)jnych pomiędzy podmioty zlokalizowane w różnych 
częściach świata. stawia ogromne wyzwarria przed logistyką, która musi ten uklad scalać 
i integrować. Biorąc po uwagę zakresy dzialania integrującego można \V)
'óżnić dwa rodzaje 
systemów logistycznych (będące obszarem zainteresowań logistyki przemysiowej) - I)'s.13 [67]. 


I ZADANIA SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH I 
'" '" 
MAKROLOGISTYKA MIKRO LOGISTYKA 
caloksztah przepływu dóbr koord)
lacja przeplywu materialów 
materialowych, wielkość i struktura i informacji w przedsiębiorstwie 
utrzymywania zapasów. infrastruktura oraz CZ)
lllości związanych 
techniczna warun1.-ująca procesy z przygotowarriem_ 
przepływów i utrzymywania zapasów przechO\V)waniem, kompletacją 
magazyny, środki transportu, 
urządzenia do za. i wyladun1.-łł.. i \V)'sylką w)
'obów gotO\V)'ch 
do odbiorców 


LOGISTYK.A PRZEMYSŁOWA 


Rys. 13. Rodzaje ;zadanm s)"stenuńv łogist)"c;,nych (wg E. Michlowicza [67]) 



32 


5.-1. Struktura systemu logistycznego w przedsiębiorstwie 


System logistyczny przedsiębiorstwa to uporządkowana struktura organizac)jna. utworzona przez 
infrastruk1:urę techniczną oraz osoby zarządzające daną częścią procesu [80]. Dla systemów 
logistycznych charak1:erystyczne jest wzajemne zazębianie się procesów przemieszczania 
i magaZ)
lowania. System ło
isQ'czny nie zmienia .jakościowo prodnktów, ale zmienia je pod 
wzgłędem czasoprzestrzennym, a zmiany te dokonują się poprzez procesy ruchu i skladowania. 
które wzajemnie się przenikają i zazębiają. Opierają się one na określonych priorytetach (cechach 
tego systemu) jakimi są: koszty, terminy dostawy oraz w)magana jakość w)
'obu. Efek1:em tego 
jest zadowolenie odbiorcy ,przejawiające siew chęci dalszych kontaktów z producentem. Dla 
producenta natomiast priorytetem naczeln)m tego systemu jest pi)
lllOŚĆ i ciągłość procesu [71]. 
Strukturę systemu logistycznego tworzą przepl)'w)' dóbr materiałnych i usług 
(dóbr niematerialnych) oraz towarzysząg-ch t)-m przepl)'wom informacji [80]. 


W ramach tego sytemu najczęściej realizowane są procesy transferu, transakcji, zaopatrywania, 
produkcji i dystrybucji. System może być prosty lub bardziej złożony, w)
lika to z zakresu 
dzialahlości fIrmy na ly
rk-ł1. Najbardz,iej zlożone systemy logistyczne \V)'stępują 
w przedsiębiorstwach produkc)jnych, zwlaszcza przemvslO\V)'ch. Jednak niezależnie od skali 
dzialahlości gospodarczej \V)'stępują strmuienie zaopatrzenia oraz strumienie dystl y 'bucji, poprzez 
które przedsiębiorstwo ma koniak1: z ly
rkiem [66]. Z kolei wewnątrz przedsiębiorstwa w)
'óżnić 
można procesy transportu wewnątrzzakładowego, przeladmrków (manipulacji), magaz)
lowania. 
a także utrZ)mywania zapasów. W systemie logistyczn)m przedsiębiorstwa produkqjnego 
w)
'óżnia się więc podsystem
' łogisQ'czne: zaopatrzenia, prodnkcji, dystrybucji i reQTknłacji, 
fmrkcjonujące zgodnie z fazarui przepi)'\vu dóbr fIzycznych z I)
rk-łl zaopatrzenia. poprzez etapy 
przetworzenia w przedsiębiorstwie, aż do ly
rk-łl zbytu l y 'S. 14 [67]. 


ł 


Dostawca 


Centrum 
transportu 


Magazyn 
materiałów 
omocniczvch 


LOGISTYK.A 
RECYRKULACJI 


ł 


Dostawca 


Odpady 
produkC)jne 


Pozyskiwanie 


surowców 


Magazyn 
przyjęć 


PRODUKCJA 


Magazyn wyrobów 
gotowych 


Magazyn 
pośredni 


Magazyn 
zbytu 


II...................................LOGISTYK.
..................................... II"""........LOGISTYK.
............. .........LOGISTYK.-\ . . 
i L...........................:?Ą9.
Ą!.g:?Ę
!Ą............................., i i............

9.p.


:!l.............i i L...p..Y..
!
x.!.J.y.
:!l......! ! 
...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................
 


Rys. 14. Struktura systemu łogistycznego w przedsiębiorstwu, twg E. Michlowicza [67]) 



33 


6. STRUKTURY SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH 


6.1. Klasyfikacja struktur systemowych 


Procedurę budowy i modernizacji systemu logistycznego umowme można podzielić na dwie 
części. Jedna z nich dotyczy budO\V)' stn1k1:ur logistycznych, druga związana jest z wdrożeniem 
nowoczesnych metod i technologii w procesie realizacji dostaw na rzecz przedsiębiorstw. _.\naliza 
stn1k1:ur systemowych jest więc kluczem do rozumienia współczesnego przedsiębiorstwa w tym 
także logistyki_ system bowiem automatyzuje procesy realizac)jne wg tego sarnego wzoru 
(stn1k1:ury); można więc go trak1:ować jako swoisty sposób porządkowania związków pomiędzy 
wejściem, \V)jściem i przedsiębiorstwem jak miejscem trarrsformacji zasobów [110]. 


Przez strukturę rozumie się najogólniej calość zlożoną z określonych elementów powiązanych 
pewn)mi stosmrkarni lub skladniki calości mające cechy ochodne calości. Struktury mają zarówno 
zjawiska. jak i \V)'1wory ukształtowane przez czlowieka. a także obiekty \V)'stępujące w prz)
'odzie. 
Struk1:ury poznajemy nie tylko w nasz)m doświadczeniu konkretn)m, ale też w myśleniu 
abstrakc)jn)m. Stąd można w)
'óżnić dwa rodzaje struktur: konkretne i abstrakc)jne. 
System to funkcja: struktury, procesu i przyczynowości. (P.Winiwarter, Cz.Cempel) 
Wedlug tych badaczy [1l0] dzialanie dowolnego systemu (w 1)m więc także i logistycznego) 
należy rozpatrywać w trzech przekrojach: struk1:ury, procesu i przyczynowości. Na pienvsz)m 
miejscu stoi struktura. bowiem to ona decyduje glównie o zachowaniu się systemu. Istotą podejścia 
systemowego jest więc poszukiwarrie korzystnych rozwiązań w zakresie struk1:ur systemu. 
Wedlug E. Michlowicza projektowanie systemów z uwzględnieniem ich stn1k1:ury to [67]: 
l. Modełowanie - system nie istnieje, ale ma być sformulowany i powinien posiadać struk1:urę 
wykazującą z prz)jęt)m prawdopodobieństwem w)magane zachowanie; 
2. Synteza - system istnieje, ale nie jest znana jego struk1:ura oraz zachowanie; zadanie polega 
na zdefIniowaniu zachowarria i wnioskowania na tej podstawie o struk1:urze systemu; 
3. Analiza - system istnieje i znana jest jego struktura. na tej podstawie konieczne jest 
określenie jego prawdopodobnego zachowania; 
4. OpQ'lłłalizac.ia - system istnieje, znar13 jest Jego stn1k1:ura i zachowanie systemu; 
poszukiwane są takie pararnetry wejściowe, przy których zachowanie systemu 
(wg prz)jętych kr)'1eriów) będzie najkorzystniejsze. 
W systemach logistycznych (celowo ukształtowanych przez czlowieka) \V)'różnia się [1]: 
. stn1k1:urę przestrzenną, 
. stn1k1:urę organizac)jną. 
. stn1k1:urę informac)jną. 



34 


6.2. Struktura przestrzenna 


Struktura przestrzenna lańcucha logistycznego związana jest z kryterium instytucjonahr)m 
(liczbą i rodzajem instytucji węzlów lańcucha) podstawO\V)'ch struktur systemów logistycznych. 
Biorąc to pod uwagę można rozróżnić systemy mikrologistyczne_ metalogistyczne (czyli lańcuchów 
logistycznych), makrologistyczne oraz międzysystemy (zewnętrme systemy logistyczne) [67]. 


W zakresie systemów metalogistycznych (w przedsiębiorstwie), \V)
'óżnia się struktury [80]: 
A. jednostopniowe (bezpośredni przeplyw \V)
'obów), 
E. wielostopniowe (pośredni przeplyw w)
'obów)_ 
C. kombinowane (możliwe są przeplywy bezpośrednie i pośrednie). 
Jeżeli prz)jmie się za punk1: w)jścia myślenie kategoriami sieci zależności i oznaczenia: o węzel, 
__ ścieżka. wówczas można dokonać podzialiI systemów pod względem przestrzenn)m - rys. 15. 


A. System jednostopniowy 


o 


.0 


o 


BI' S,'Stem wielostovniowy 
punkt punkt 
koncentracji. O odbioru 
.
O 
, HurtOW
 


punkt 
dostawy 


punkt 
odbioru 


punkt 
dostawy 


Co System kombinowany 
punkt punkt O punkt 
:

 .. _ 
Hurtownia 
 X' 


punkt 
dostawy 


B 2 . S,'Stem wiełostopniowy 
punkt punkt 
O
ZiaIU odblOru 
O ' O 'O 
O
OSSdOCking" 


Rys. 15. System łogistyc;.ny jako układ wę;;łów i ścieżek (wg H. CH. pfohla [80]) 


,v ęzl) - to punkty, w których następuje przetwarzanie lub skladowanie materialów, 
ścieżki - obrazują drogi (powiązania transportowe) pomiędzy węzlami. 
Jeżeli rozpatrujemy ścieżki w ramach jednego podmiotu gospodarczego. wówczas używa SIę 
określenia ,,1!"e1rnęl1::n)" łańcuch dostaw". Jeżeli mówimy o bezpośrednich dostawcach 
i odbiorcach_ używamy określenia "ro::.s::.el::on)" łańcuch dosTm!"". Jeżeli rozpatrujemy wszystkich 
dostawców i odbiorców, marny do cz)
uenia z "peln)"m łańcuchem dostm!"". 


Zaletą systemów jednostopniowych jest to, że unika się dodatkO\V)'ch procesow logistycznych 
w punkcie przenvarua przeplywu (w hurtOWIU lub pmrkcie cross dockingu). 
Zaletą systemów wielostopniowych jest natomiast zbliżenie pmrk1:u koncentracji produktów do 
I)
rku regionahlego. co pozwala szybciej zaspokajać potrzeby klientów na t)m I)
rku. Wadą tego 
rodzaju systemów są dodatkowe procesy logistyczne w pmrkcie koncentracji lub rozdzialiI. 



35 


6.3. Struktura organizacyjna 


System logistyczny przedsiębiorstwa jest niewątpliwie bardzo zlożony i jego analiza \V)maga 
wyodrębnienia struktury organizac)jnej. Obejmuje ona metody organizacji i zarządzania lańcuchem 
dostaw. W t)m zakresie \V)
'óżnić można podzial systemów pod względem [66]: 
. sfery działania 
podsystem logistyczny w sterze zaopatrzenia. 
podsystem logistyczny w sferze produkcji, 
podsystem logistyczny w sferze dystrybucji (zb)'1u), 
podsystem logistyczny w sferze recyklingu, 
zintegrowany podsystem logistyki materialowej. 


. treści zadań łogisQ'cznych 
podsystem transportu, 
podsystem kształtowania zapasów, 
podsystem gospodarki materialowej, 
podsystem opakowań, 



 
. 


. treści funkcji zarządzania i szczebła deQ'Zyjne
o 
podsystem organizacji logistyki, O 
podsystem kontroli logistycznej, 
podsystem zarządzania strategicznego. 
podsystem zarządzania operac)jnego. 


.rz,\ 
.

 


"'\ 


Podziallogistyki "przedsiębiorstwie wg kryterium stery dzialania obrazuje rysunek 16 [80]. 

 
 
Procesy logistyczne w przedsiębiorstwie 


Logistyka marketingowa 



 
.- 
= 
Q) 
!::: 
.... 

 
c. 
o 

 
N 


Logistyka materialowa 


surowce_ materiały 
pomocnicze, materiały 
napędowe,pó
odukty, 
części zamienne. 


surowce_ materiały 
pomocnicze, materiały 
napędowe, pó
odukty, 
części zamienne. 


\V)
'oby gotowe, 
pólproduk1:y, 
części zamienne. 


= 
.... 
>. 
.e- 
N 


Logistyka zaopatrzenia 


Logistyka produkcji 


Logistyka dystryhucji 


.:.: 
Q) 
= 

 


.:.: 
Q) 
= 

 


Proces p rodukc ii 
!JJaga;"J'n 
rze .śdow . 


1\lateriały do ponownego wykorzystania. odpady, opakowania zwrotne. zwroty materialów 
L Logistyka recyklingu
 


Rys. 16. Funkcjonalny podd.ał łogistyki w przedsiębiorstwu, według '!fer dd.ałanm (wg H. pfohla [80]) 



36 


6. -I. Struktura informacyjna 


Struk1:ura informac)jna systemu uzupelnia strukturę orgamzac)]ną poprzez realizację ftmkcji 
informac)jnych, wiążących się z przeplywem fIzyczn)m zasobów i \V)
'obów. Jako element lączący 
stn1k1:urę organizac)jną i przestrzenną systemu logistycznego_ umożliwia zarządzanie cal)m 
systemem, niezależnie od przeplywów fIzycznych, ponieważ odwzorowuje te struktury w postaci 
odpowiednich systemów - rys. 17 [67]. 


dostml"cy 
SUr011"CÓ11" 


dostml"c) . 
pod:::espoló11" 


producent 
końc01I)" 


d) 'SD) 'butor
' 
11) Tobó11" 


spr:::edml"cy klienci końc01l"i 



;:
i'l 


wvtwarzanie 


sprzedaż 
W AN - Wide Area Network 


Llli 
dostawcy 


Llli 
dostawcy 


LAN 
dystrybutor 


komputer 
przedawcy 


komputer 
przedawcy 


'I... 


Llli 
dostawcy 


LAN 
dostawcy 
" 


komputer 
producenta 


komputer 
dystrybutora 
c:," 


komputer 
sprzedawcy 


komputer 
klienta 


LAN - Local Area Network 


Komputer pionu 
marketingowego 


Komputer pionu 
marketingowego 


oJ 
Komputer plonu 
looistvczneoo 


Komputer pionu 
finansowego 


Menedżer ds. 
magaZ)
lOWalUa 


LAN 


Menedżer ds. 
obshrgi zamówień 


Menedżer ds. 
transportu 


Menedżer ds. 
produkcji 


Rys. 17. Struktura informaCJjna w s)"stemach łogist)"c:;.nych (wg E. Michlowicza [67]) 


Wymogi integracji strumieni informaQ'jnych w systemie łogis
'cznym to [30]: 
ujednolicenie dostępu do różnych źródel informacji. 
możliwość badania calego systemu logistycznego (a nie tylko podsystemu), 
lączenie operacji przetwarzania danych_ 
lączenie komórek przetwarzania danych. 



37 


6.5. Przykład struktury informatycznej 


Z duż)m zasobem informacji i danych mają do cz)
rienia dzialy logistyki (w ich sklad wchodzą 
komórki zajmujące się magaZ)
lowaniem, transportem, planowarriem, zakuparni) przedsiębiorstw 
produkc)jnych i harIdIO\V)'ch. a także firmy świadczące ushrgi logistyczne na zewnątrz. Schemat 
systemu informacji logistycznej dla firmy świadczącej ushrgi logistyczne, przedstawiający jego 
stn1k1:urę wraz z wykorzystywan)mi karlalami informac)jn)mi, pokazano na rys. 18. 


SYSTEM INFORJI.-L.\CTJNY DOSTAWCY USŁUG LOGISTYCZNYCH 
Transport Polozenie ladunku Towar Banki danych i serwisy Klient docelowy 
(przy wykorzystaniu L transportu magazynowame infoID1acyjne sieci (poprzez wyniki badań 
dokumentów papierowych GPS produkcja teleinfoID1atyczne marketingowych) 
Informacje Dane I Infonnacja T Dane l Informacje 
l 
SYSTEM INFORMACJI LOGISTYCZNEJ 
SYSTEl\n' Informac j e Podsystem zbierania danych 
INFORl\HCJI 
 
LOGISTYCZNEJ Potrzeby danych (zrodła zeV\'Ilętrzne i Vitewnętrzne, dane 
PARTNEROW retrospe1.1YVi'1le i proSpel.-1YVi'1le 
(dostawców badania marketingowe 
i odbiorców) Informacje Podsystem porządkowania danych . 
Przekaz (bazy d:mych i mechanizmy . (l\ 
za pomocą EDI Vi')'SzukiVi'3WCZe 
 
lub rozwiązań Podsystem analizy danych 
opartych na (filtroVi'3Ilie i przetVi.'ł-Q
 


, 
.., = 
"" ,..... 


r 


.' 


-- 
, 


':,...:ł. 


'\:. 
-
'\.. 
F _:-<.. 
" 


, . 
'"4 


---- 


. 


" 


.... 
-......... 


Rys. 20. H. Ford i jego Sl)7łHY sanwchód Ford T, produkOl..,ny w sposób potokOI',' (wg Wikipedii) 


Pomysl H. Forda opierai się na rozdzielenia procesu \V)'1wórczego na poszczególne operacje. 
Zastosowano tam model dzialania ,jeden ruch jedna operacja", co spowodowalo znaczny wzrost 
wydajnoścI (o 3500 0 o !), a samochody modelu T schodzily z taśmy montażowej co 30 sehmd. 
To wlaśnie masowe \V)1warzanie spowodowalo potrzebę zastosowania logistyki 
w przedsiębiorstwie. Stan rosnącej konkurencji i nasycenia l1'llku przeniósł bowiem akcent ze 
strategii prodnkcji (produkować s;',l'bciej) na marketingową (maksymałi
ować wiełkość 
sprzeda
'), a następnie na łogisQ'kę (redukcja kosZ/ów cale go procesu). 



40 


7.2. Fazy rozwojowe 


W XIX wieku. \\" okresie rewolucji przemysiowej, kiedy gospodarki l}
rkowe dopiero się tworzyly. 
teoria i prak1:yka ekonomiczna byly skoncentrowane na sposobach przelamywania barier 
technologicznych w procesach produkc)jnych. Myślano o t)m_ jak szybko i tarrio \v)'Produkować 
towary. Pojawienie się parowozu, elek1:1}'CZności, telefonu, silnika spalinowego, powodowalo 
szybki rozwój I)
rków zbytu. W t)m czasie zaopatrzenie i dystrybucję trak1:owano jako dodatkowe 
CZ)
lllości. wprawdzie kosztotwórcze. jednak bez większego znaczenia. Aż do polowy "A.\: w. 
utrz)mywal się jednak klimat dzialań marketingO\V)'ch. Brak efektywności w dziedzinie fizycznej 
dysl1}'bucji byl maskowany tworzeniem nowych lJ
rkóW zbytu (spektakularne przykłady 
zastosowania logistyki w prak1:yce wojennej z okresu II Wojny Światowej nie zostaly \\' pelni 
wykorzystarle). Mialy więc swoje uzasadnienie slowa Druckera. któl}' pisal [20]: 


"Sfera dystrybucji jest najbardziej zaniedbaną i jednocześnie najbardziej 
obiecującą dziedziną amerykańskiego biznesu". (P. F. Drucker) 


Dopiero okres od polO\V)' lat 50. do lat 70. byl czasem "przebijania się"ryśli logistycznej do grona 
uznanych dyscyplin naukO\V)'ch i zastosowania jej w prak1:yce. Okazalo się, że dla klienta bardzo 
istotna jest takze uż)'1eczność czasu i miejsca, a dla fIrmy istnieje możliwość redukcji kosztów 
drogą koord)
lacji wszystkich sfer fturkcjonahlych związanych z przeplywem produk1:ów 
i związanej z nią informacji. Kolejne stadia rozwOJU logistyki pokazuje l}'S.2l [67]. 


FAZA I 
Lata 60. (USA) 


I CEL: oPQ'lłłalizacja prodnkcji I 
I METODA: physical distriblltion I 
I CEL: płanowanie i sterowanie prodnkcją I 
-I 
.: METODA: produkcja na decenie I 
I CEL: oPQ'lłłalizacja zaopatrzenia I 


FAZA II 
Lata 70. (Japonia) 


FAZA 1111 
Lata 80. 


I METODA: JIT (Jllstin Time) CnI (Computer Inegrated.Manuf.) I 


FAZA IV 
Lata 90. 


I CEL: 
'1 


kooperaQ'jna koncepcja zarządzania 


I 
I 


.: METODA: CIL (Computer Integrated Logistic) 


FAZA V 
Po roku 2000 


I CEL: zintegrowana koncepcja zarządzania 


I 
I 


I METODA: CILS (Computer Integrated Logistic Systems) 


Rys. 21. Fll;J' ro:;;wojowe łogist)'ki przemysłowej (wg E. Michlowicza [67] ) 



41 


7.3. Czynniki sprzyjające rozwojowi 


Punk1:em przelomow)m w historii logistyki byl rok 1956. w któf)m opublikowano \V)
liki badania 
nad wspólzależnością kosztów frachtu lotniczego i kosztów utrz)mania zapasów. Okazalo się, że 
wysoki poziom stawek transportu lotniczego nie powinien być jed)
l)m miernikiem jego użycia. 
Znacznie ważniejszą rzecząjest, aby całkowity koszt transportu i 
ospodarki zapasami był jak 
najmniejszy [17]. Wniosek, do którego doszli, oraz idea kosztów alternatywnych, nie byla 
nowością. teraz jednak zaistnialy reahIe przeslanki jej realizacji. Wiele fIrm amerykarlskich 
dokonalo wtedy reorganizacji pewnych grup CZ)
lllości, których koszty byly \V)mienne. Zaz\V)'czaj 
wybierano droższy i szybszy transport lotniczy_ reduk'ując w ten sposób rozmiar")' zapasów i sieci 
magaZ)
lowej, co w sumie prz)
losiło obniżkę kosztów lącznych. 


Na okres ten przypada również rozwój teorii systemów (opublikowanie "Ogólnej teorii systemów" 
przez Ludwiga von Berfantlego). jednego z kierunków nauki o orgarnzacji i zarządzarnu. któl")' 
kladl nacisk na wiedzę systemową. czyli postrzegarne wszelkich zjawisk jako układu logicznie 
powiązanych ze sobą zdarzeń. Calościowe spojrzenie na przeplywy i trarrsformacje zasobów 
w przedsiębiorstwie pozwolilo dostrzec nowe aspekty zarządzania. Bylo to ważne dla logistyki, 
bowiem z teorii tej \V)
lika. iż istnieje wspólzależność elementów tworzących dowolny system 
(a więc i logistyczny), oriz na kOlneczność traktowania ich w sposób skoord)
lowany by osiągnąć 
cel. Dawala ona też podstawy teoretyczne do dokonarna zmian struk1:111")' organizac)jnej, m.in. do 
V 
utworzenia dzialu logistyki, jako dziahl skupiającego wszystkie CZ)
l1lości logistyczne pod jednym 
kierowlnctwem [81]. "" <\. 
 "\ 
Ponadto, do rozwoju logistyki w t)m czasie przycz)
lily się także dodatkowe trzy cZ)
l1liki [2]: 
l. Pojawienie się tanich technołogii infonnaQ'cznych. co umożliwilo komputel")'Zację fIrm. 
przyspieszylo obieg i \\')mianę informacji, wyższą jakość obslugi informac)jnej klientów 
i zmianę informacji zarządczej; 
2. Pojawienie się zarządzania łogisQ'czne
o (wirtuahIa karlcelaria) jako nowego źródla 
zwiększenia efektywności dzialań, oprócz istniejących już możliwości w zakresie 
technologii produkc)jnych i marketingu; 


3. Zmiany demograficzne i ekonomiczne w
'Wołane migracją ludności oraz walką 
konkurenQ'jną, które doprowadzily do wytworzenia się obszarów o różnych potencjalach 
gospodarczych oraz do zwiększenia asort)mentu uslug i towarów, co z kolei spowodowalo 
zmiany w sposobach dystr")'bucji. 
Logistyka.. która rozpoczęla swój rozwój od ukladu: prodlzkcja-transport-lllaga::)"n01ranie-::.apas)", 
ciągle rozszerza sferę swych zainteresowań, bowiem wg P. F. Druckera [20], to: 


"Procesy, a nie produkty, tworzą prawdziwe imperia przemyslowe". 



42 


7.-1. Ewolucja koncepcji logistycznych 


Dalsze przyspieszenie rozwoju logistyki nastąpilo na początku lat 70 "A.\: w. i trwa do dziś. 
Inicjatorem przyspieszenia byl nagły wzrost cen ropy naftowej w 1973 roku. Spowodowalo to duży 
wzrost inf1acji_ zmniejszenie tempa wzrostu gospodarki i w efekcie realizowanej masy zysku. 
Przyspieszylo to przeniesienie akcentu z dotychczasowych dzialań, st)mulujących popyt na 
poszukiwania w zakresie redukcji kosztów. Lata 80. "A.\: w. to wprowadzenie na 1}
lek komputerów 
osobistych. a konsek'wencją tego byla silna informatyzacja logistyki. Jak twierdzi J. Majewski. "nie 
ma i nie będzie dobrej łogisQ'ki, jeśli nie będzie ona dysponowala dobrą infonnaQ'ką" [63]. 


Koniec "A.\: w. to dalsza informatyzacja logistyki w kienurku tworzenia systemów zintegrowanych. 
Logistyka wkroczyla bowiem na pole zarządzania jakością i niezawodnością w)
'obu, a teraz coraz 
częściej jednoczy swe cele z zarządzaniem strategiCZ11)m (poziom obslugi klienta) i operatywn)m 
(elastyczność r)
rkowa) przedsiębiorstwa. Dziś na baz
e logistyki można już zatem zbudować 
zintegrowany system wiedzy o przedsiębiorstwie i \V)'Znaczyć właściwe kienurki dzialań wzrostu 
jego efektywności. Rozwój technik informatycznych otworzyl przed logistyką nową erę - rys. 22. 


Do 1960 r. 
Rozproszenie działań łogist
"cznych 
Prognozowanie popytu 
Zal-upy zaopatrzeniowe 
Planowanie potrzeb 
Planowanie materialów 
Planowanie produkcji 
1\lagazynowanie 
1\lanipulacje materialowe 
Pakowanie przemysłow 
Zapasy międzyprodukcyjn e 
Zapasy wyrobów gotowych 
Planowanie dystrybucji 
Opracowanie zamówień 
Transport 
Rys. 22. Ewołucja koncepcji łogistyc:;;nych (wg Cz. Skowronek. Z. Sariusz Wolski [95]) 


Do 1980 r. 


Do 2000 r. 
Calkowita 
integracja 


Po 2000 r. 
Nowe koncepcje 


Sto niowa integracja 


Lean Production 
Lean Mamgemenl 
Lean Manufacluring 
Outsourcing 
Reeingenieering 


Logistyka 


Zintegrowane systemy 
informatyczne 
Beenchmarking 
Time Compression 
F asI Cycle Response 
Make Buy 
Mass Logislic 
Customization 


Koncepcja zarządzania logistycznego, określana jako "lean", oparta na zintegrowanych systemach 
informatycznych, thullaczona naj. polski oznacza: "s::.c::.upla (odchud::.ona) produkcja". Nazwa ta 
pochodzi od systemu produkcji zapoczątkowanego w fIrmie Toyota. której podstawO\V)'m 
zalożeniemjest eliminacja CZ)
lllości procesów produkc)jnych, realizowanych w przedsiębiorstwie, 
nie dodających wartości wytwarzanemu prodl1k1:owi [112]. Nazwę w)myślili _.\mel}'kanie, których 
zainteresowaly innowac)jne metody organizacji pracy w tej fIrmie, która odniosla sukces na 
ś wiatowych l}
rkach. Glówne przesianie, jakie niesie za sobą idea Lean Manufacturing, to: 
I "nie pracuj ciężko - pracuj głową"! 



43 


8. LOGISTYKA W PRZEDSIĘBIORSTWIE 


8.1. Przedsiębiorstwo w systemie gospodarczym 


Do zaspokojenia ludzkich potrzeb potrzebne są dwojakiego rodzaju dobra: \V)
'oby materiame 
i uslugi. Dobra te \V)'1warzane są przez podmioty gospodarcze (przedsiębiorstwa), zajmujące się, 
ogólnie rzecz biorąc. produkcją. handlem. bądź uslugami. Podmioty te wraz z bankami. Skarbem 
Par1stwa i konsumentarui tworzą główne mary systemu gospodarczego państwa - rys. 23 [77]. 


Banki 


Po' 'czki i usl 


Skarb Państwa 


Swiadcze 


Oszczędności 
konsumentów 


Finansowame 


Podatki 
Zyski 


Subwencje 


Kredyty 


Konsnmenci 


Przedsiębiorstwo 


Wyroby i uslugi 


SYSTEM GOSPODARCZY 


Rys. 23. Miejsce przedsiębiorstwa w systemie gospodarc;.ym (wg E. Pająka [77]) 
-, 
Przedsiębiorstwo jest to jednostka fOS odarcza. prowadząca wlasną dzialamość w celu osiągnięcia 
korzyści materiahIych (zysku), oraz ponosząca ryzyko i odpowiedziamość zgodnie z przepisarui 
prawa i stosmrkarui l}
rkO\V)mi. Takie jego ujęcie ma bardziej charak1er ekonomiczno-prawny, 
w odróżmeniu od "zakładu", którego określenie jest bardziej techniczno-i11Ż)llierskie. Popularn)m 
określeniem przedsiębiorstwa jest też ..firma". które ma jednak ma bardziej zabarwienie harIdlowe. 
. 
Każde przedsiębiorstwo prowadzi dzialahlość w konkretn)m otoczeniu, z któl}m wchodzi 
.. 
w różne interakcje. D)
laruiczny i niezrównoważony charak1er wzajemnych oddzialywań sprawia. 
że jest ono zmuszone do stosowania zasady adaptacji. Z zasady tej w)
lika konieczność zmian 
w wielu aspek1:ach dzialahlości. W t)m zakresie w)
'óżnić można cztery główne podejścia [99]: 
l. Systemowo-zasobowe - koncentrujące się na nakładach. 
2. Procesowe - zajmujące się głównie dzialahlością wewnętrzną przedsiębiorstwa. 
3. Cełowe - skupiające się na rezultatach (w)
rikach). 
4. Marketingowe - skupiające się na klientach. 
Wszystkie te podejścia (strategie) dzialarria lączy ze sobą logistyka - rys. 24. 


Zasoby 
(nakłady) 


Proces 
technologiczny 


Cele 
i zadarria 


Obszar 
dzialania 
logis
'ki 


0) 


Klienci 
(konsumenci) 


CD 


Rys. 24. POIvUf;;ani.e łogistyki ze strategiami d;,iałania w przedsiębiorstwie 



44 


8. 2. Logistyka jako sfera funkcjonalna przedsiębiorstwa 


LogisQ'ka towarzyszy czlowiekowi od zawsze. od zarania dziejów. Jest to dziedziną dzialahlości 
występującąjuż niemal we wszystkich sferach życia spoleczno-gospodarczego Potrzeba logistyków 
w przedsiębiorstwach. handlu. uslugach: niezbędni są w portach_ lotniskach. ale także 
w sądownictwie, policji, wojsku, smżbie zdrowia itd. Dzialania logistyczne są wszechobecne, 
zarówno w odniesieniu do pojed)
lczego czlowieka. jak też każdej organizacji, dlatego, że [98]: 


"Logistyka jest dziedziną wiedzy o procesach logistycznych w gospodarce oraz 
sztuce skutecznego zarządzania tymi procesami". (M.Sohysik) 


Współcześnie w dzialahlości przedsiębiorstwa. chcącego przetrwać i osiągać zysk. musi pojawiać 
się orientacja r)
rkowa. u której podstaw leży f1lozofIa: marketingu, ak1:ywnej promocji, polityki cen 
i sprawnej logistyki. Przedsiębiorstwo produkuje dla klientów i z)je z klientów i nie trzeba szeroko 
uzasadniać, że zdolność do rozwiązywania problemów na styku klient producent ma decydujące 
maczenie dla konhlrenc)jności. Stąd też nieprzypadkowo w przedsiębiorstwach krajów wysoko 
rozwiniętych charakterystyczne jest stosowanie logistyki na coraz większą skalę. bowiem [108]: 
"Żadne przedsiębiorstwu nie jest lepsze niż jegu logistyka". (H. G.Tonndorf) 


Istotą logistyki w przedsiębiorstwie jest usprawnienie zarządzania procesami przeplvwu wszelkich 
, . 
zasobów (materialów, w)
'obów, środków tinansowych, informacji, maSZ)
l, pracowników itp.) 
w celu zaspokojenia potrzeb wszystkich uczestników procesu w)miany dóbr 


W obszarze współczesnej logistyki następuje przesunięcie z zadań operac)jnych i cząstkO\V)'ch do 
pojmowania logistyki jako koncepcji zarządzania systemami logistyczn)mi w skali calego lańcucha 
dostaw [86]. Logistyka w przedsiębiorstwie powinna się koncentrować na całkowitej integracji 
procesów gospodarczych zarówno w ukladzie fazO\V)m (zaopatrzenie. produkcja. dystrybucja), jak 
i w ukladzie między przedsiębiorstwami, w skali krajowej, międz)llarodowej i globalnej. W)maga 
to stmkturahIego i d)
lamicznego podejścia do samych zadań i procesów oraz \V)jścia poza 
klasyczne już podzialy oraz systematykę zadari dzialów. Znane powiedzenie o kurze i jajku daje się 
przenieść także na grunt sporu: co jest pojęciem s::.ers::)711 i 1ra:::niejs::.)"m - marketing c::::r logiSf)*a? 
Prawda jest taka. że obie te dziedziny wiedzy i praktyki gospodarczej wzajemnie się uzupelniają. bo 
"marketing generuje pop
1, łogisQ'ka go zaspokaja" - rysunek 25 [5]. 


Przepł
'Wowo zorientowane zarządzanie przedsiębiorstwem (łogisQ'ka) 


PRODUKC.JA 


R
'llkowo zorientowane zarządzanie przedsiębiorstwem (marketing) 
RYNEK 


Rys. 25. Logistyka i marketingjako dntegrowane sjeryjUnkcjonałne w przedsiębiorstwie (wg P.Blaika [5]) 



45 


8. 3. Logistyka jako składowa zarządzania 


Zarządzanie odgrywa istotną rolę w każdej organizacji. niezależnie czy się ona zajmuje. Jak pisze 
P. Drucker (gtUl.1 zarządzania): "zarząd to specyfIcznie ekonomiczny organ spoleczeństwa 
przemyslowego. Funkcja zarządzania polega na t)m_ żeby zasoby ludzie i materiahre przetworzyć 
w prodl1k1:ywne przedsiębiorstwo. Przedsiębiorstwo może decydować, dzialać i zachowywać się 
tylko tak. jak to robiąjego menedżerowie - sarno przez się nie ma skutecznej egzystencji-O [20]. 
Stąd \V)
lika. że przedsiębiorstwo nie jest i nie może być mechanicznym zbiorem zasobów: ludzi 
i maSZ)
l. Żeby zasoby te przetworzyć w przedsiębiorstwo, nie \V)'star'czy ustawić je w logiczn)m 
porządku. a później dołączyć tylko wlaściwą pulę pieniędzy. Musi być coś dostar'czone do tego 
przedsiębiorstwa -jakieś materialy do przerobu i coś odebrane - jakieś w)
'oby. Ktoś musi nad t)m 
wszystkinr panować i do tego potrzebna jest logistyka [51]. 


w każd)m procesie dzialahlości gospodarczej \V)'stępują procesy technologiczne w trakcie których 
poprzez odpowiednie trarlSformacje przedmiotu pracy powstaje uż
1eczność postaci. Drugą grupę 
stanowią procesy łogisQ'czne, w trakcie których powstaje uż
1eczność czasn i miejsca. Logistyka 
stwarza więc war1.11lki, aby powstala ta uż)'1eczność (zostaly zaspokojone reahIe potrzeby 
nabywców). Tworzy wartość dodaną przez przeplyw materialów i informacji rysunek 27 [13]. 


Przeplyw materialów o wartości dodanej 


Przedsięwzięcie przemysiowe 


DostawQ' 


Zaopatrzenie 


"T
1warzanie 


Dystrybncja 


Nab
'WQ' 


.............................................................................................................................................................., 
. . 
;.............:.
=!.'.


....

:.
.



.
..


:
=

.

...




...............; 
Rys. 27. Proces zarządzania łogist)"ką (wg M. Christophera [13]) 


Na poziomie takQ'czn
'IIl logistyka staje się skladową zarządzania. mającą zadanie wprowadzania 
mecharIizmów koord)
lacji umożliwiających realizację procesów, w których uczestniczy 
przedsiębiorstwo. Na zarządzanie logistyczne sklada się: formulowanie strategii, planowanie, 
sterowarne i kontrola procesów przeplywu i magazynowarna surowców. zapasów produkcji w toku. 
w)
'obów gotO\V)'ch i odpowiednich informacji, od punktu pozyskania do miejsc konsumpcji [1]. 


Na poziomie operaQ'.in
'IIl logistyka jest rozumiana przede wszystkinr jako narzędzie sterowarna 
realizacją procesów zaopatrzenia (jako wejścia do procesu) i dystrybucji \V)
lików (w)jścia 
z procesu) przy \V)'korzystarliu technicznych systemów logistycznych. Zakres zadań na t)m 
poziomie ma char-akter wykonawczy i dotyczą one: transportu, prz)jmowania dostaw i ich kontroli. 



46 


8. -I. Zadania logistyki w przedsiębiorstwie 


Obszar zainteresowań logistyki stanowią fIzyczne transakcje dokonywane \\. ramach powiązań 
produkc)jnych. Naczeln)m zadaniem, jakie stawia sobie logistyka w przedsiębiorstwie jest 
skrócenie i przyspieszenie wszystkich procesów przeplywu materialów_ wyrobów i informacji [5]. 


"Logistyka integruje i koordynuje różne funkcje wewnątrz i na zewnątrz 
organizacji w celu osiągnięcia najlepszych rezultatów". (B.Blaik) 


Stąd \V)
lika. że logistyka ma dwojakiego rodzaju więzi: 
. poziome (proces01re), które przekladają się na koord)
lację dzialań bieżących, np. do 
wspólnych decyzji i dzialań na pograniczu logistyki i marketingu należą planowanie POP)'1u, 
. pionowe (s)"stell101re). które są w)
likiem koordynacji zarządczej nad cal)m lańcuchem 
wiążąc)m: dostawców producenta i odbiorców. 


Niezależnie jednak od ujęcia.. podstawowe zadania ło
isQ'ki to [7]: 
l. Skrócenie i przyspieszenie wszystkich procesów na każd)m etapie dystrybucji, 


2. Koord)
lacja przeplywów surowców. materialów informacji. 
3. Minimalizacja kosztów tego przeplywu, 


. e \ 
.. I '\I 


4. Opt)malizowanie dzialań w celu
iągnięcia zalożonego poziomu efektywności. 
5. Oferowanie klientom wlaściwvch roduk1:ów i informacji, "",", 
6. lTkształtowanie odpowiedniego poziomu zysku przedsiębiorstwa. 
7. Sprawne i racjonahle przeplvwv dostosowane do w,mogów klientów, 
. . .... 
8. Koord)
lacja celów przedsiębiorstwa z pmrk1:u widzenia \V)mogów l!
rkU. 
V\.
 
Ponadto, ze względu na swój obszar dzialania. może pelnić fi.urkcje neutralizatora konfliktów 
pomiędzy techniką a ekonomią - rysunek 26 (opracowanie wlasne). 


Wymogi techniczne (produkcja): 
-maly asort)ment prodt1k1:ów w celu 
ulatwienia przygotowania produkcji, 
-duże zapasy surowców i produkcji w toku, 
-efektywne przeplywy materialów i 
pólwwobów pomiędzy stanowiskami 


'Vymogi ekonomiczne (zarząd): 
-male zapasy, 
-mala liczba przestojów maSZ)
l i urządzeń, 
-duże liczby produkowanych w)
'obów w 
celu obniżenia kosztów, 
-produkcja na konkretne zamówienie 


Rys. 26. Logistyka jako neutralkator konfliktów w przedsiębiorstwU, 



47 


9. STRATEGIE LOGISTYCZNE 


9.1. Strategie funkcjonalne w przedsiębiorstwie 


W ujęciu CZ)
lllościow)m "strategia w przedsiębiorstwie" to plan, w któl}m zawarte są zadania 
odnoszące się do jego ftlllkcjonowania w przyszlości. Dokladlliej, to "zbiór dlugofaIO\V)'ch celów 
i zadań oraz \V)
likających z nich przedsięwzięć realizac)jnych". W ujęciu rzeczow)m natomiast 
to podejście zmierzające do najbardziej korzystnego \V)
'óżnienia się przedsiębiorstwa na tle s\V)'ch 
konkurentów. W przypadk'u strategii nie ma znaczenia. czy jest ona rozumiana w UJęCIU 
CZ)
lllościow)m, czy rzeczow)m. Ma ona zawierać schemat, zarys dzialań, które mają być 


wykonane w przyszlości [111]. Kluczową ideą strategii jest próba określenia sposobów uzyskania 
przewagi konhn'enc)jnej. Wybór określonej strategii dokonuje się spośród różnych wariantów 
dzialania. Przedsiębiorstwo w 1)m zakresie \V)'korzystuje którąś ze strategii generahIych [98]: 
. opartą na idei prz
'Wództwa kosztowego - strategia wiodącej pozycji pod względem 
kosztów - w)maga dużego udzialu w n
lhl, .:;rresywne
 inwestowania. aktywnej polityki 
cenowej, ścislej kontroli kosztów, zdobywania doświadczenia i minimalizacji kosztów, 
. opartą na różnicowaniu polega na zróżnicowaniu wwobu lub uslugi fIrmy, a więc na 
. , 
tworzeniu unikatowości. Można ją uzyskać poprzez: główne cechy produktu, sposób 
sprzedaży lub akwizycji. technologię. wzór. markę itd.. 

 7 
. opartą na koncentracji - tj. nastawieniu się na obslugę wybranego segmentu l}
rkU, 
w którego ramach dąży się do obniżki kosztów lub zróżnicowania. albo jednego i drugiego. 
Na bazie wybranej strategii generahIej rozpracO\V)'\Vane są strategie ftnrkcjonahle rys. 28. 


CELE 
PRZEDSIĘBIORSTWA 
STRATEGIA CAŁEGO PRZEDSIĘBIORSTWA 


CELE 
ORGANIZACYJNE 
STRATEGIA KOMÓRKI PRZEDSIĘBIORSTWA 


CELE 
FUNKCJONALNE 
STRATEGIA FUNKCJONALNE 


Strategia badań 
i rozwuju 


Strategia 
prudukcji 


Strategia 
marketingowa 


Strategia 
lugistyczna 


Strategia 
finansowa 


Rys. 28. Rodzaje strategii jUnkcjonałnych w przedsiębiorstwie (wg 1\1 Sołtysika [98]) 



48 


9.2. Logistyka w strategii przedsiębiorstwa 


Wśród strategii ftmkcjonahlych występuje także strategia logistyczna. Menedżerowie wielu 
przodujących fIrm już dawno zauważyli, że logistyka może być szansą na pokonanie konkurencji. 
Wedlug współczesnej defInicji_ producent to __fIrma biorąca odpowiedziahlość za produkt" [55]. 
W związku z i)m, w jego gestii pozostaje pozyskiwanie zasobów produkc)jnych, nadzór nad 
wykorzystaniem tych zasobów oraz nad przeplywem materialów, a często także nad cyklem życia 
produk1:u. aż do złomowania i utylizacji. Producent niekoniecznie musi się jednak zajmować 
w)'1warzaniem \V)
'obów i uslug. "Producent bez fabryki" zajmuje się "czyst)m" zarządzaniem, 
czyli w istocie rzeczy 10giSi)'ką. np. kwestie realizacji transportu_ przechowywania. manipulowania 
materialami itd. nie należą do tego "czystego" zarządzania. ale podlegają logistyce [81]. Logistyka 
jako dziedzina integrująca sferę dzialan operac)jnych, strategicznych i normatywnych ma więc 
duże możliwości oddzialywania na zarządzanie przedsiębiorstwa rys. 29 [5]. 


LOGISTYK.A 


ZARZĄDZANIE 
PRZEDSIĘBIORSTWEM 


... o o 
.,.. I I I 
__________________
_______L______
______ 
o o o 
o o o 
o o o 
o o o 
----------------
------i------- 
o o 
o o 
: 1, : 
o o 
o o 
o o 
o o 
-----------T------ 
o 
o 
o 
o 
o 
o 


'" .
 
.
 -g 

 
 
-c 
 
........ 

-c 


'" 
.
 

 
- 
o 
.. 
-= 
o 
.:.= 


o 
o 
o 
o 
o 
o 
------
 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o o 
------1-------: 
o o 
o o 
o o 
o o 
o o o 
o o o 
------
-------------_. 


'" 
.
 .
 

 'N' 
e G' 
..... '" 
",-c 
-c 
o 
"" 


'" 
.
 

 
; 
- 
"" 


Rys. 29. Zakres i pm"u,zanre łogist)'ki Z zarząd;.anrem w przetlsiębiormvi£ (wg P. Blaika [5]) 


System logistyczny determinuje nie tylko przebieg procesów w sferze operac)jnej. ale jak \V)
lika 
z rysunhl, wplywa także na kształtowanie celów i strategii przedsiębiorstwa. Strategia logistyczna. 
będąc komplementarną w stosmrku do ogólnej strategii przedsiębiorstwa. musi mieć jednak swój 
wydzielony obszar zagadnień. Wedlug J. Witkowskiego ło
isQ'czne de'1'z.ie strate
czne dotyczą 
glównie takich zagadnień, jak [111]: 
. określenie standardów obslugi klienta. 


. określenie liczby i lokalizacji magaZ)
lÓW, pmrk1:ów dystrybucji wraz z pewn)mi decyzjami 
co do ich \v)'Posażenia. opracowanie generahIych zasad zarządzania zapasami materialów 
i surowców, które są niezbędne do świadczenia danej uslugi. 



49 


9. 3. Klasyfikacja strategii logistycznych 


Dla logistyki sprawą kluczową jest kombinacja kosztów i cech jakościowych. które określają 
poziom obslugi l}
rk-ł1. Zależności te lączą system logistyczny z produkcją. zaopatrzeniem, zb)'1em, 
marketingiem itd. Istnienie tych powiązań oznacza. że zarządzanie logistyczne nie może ograniczać 
się do spraw dotyczących wewnętrznego ftmkcjonowania fIrmy i obslugi jej wejść i W)jść. Istotna 
jest bowiem też rola logistyki na szczeblu cale go przedsiębiorstwa i korporacji. Na t)m szczeblu 
można mówić o strategii: subsQfucji i kompłementamości. Pierwszy przypadek odnosi się 
głównie do strategii generahIych opartych na idei przywództwa kosztowego, a drugi do strategii 
różnicowania i koncentracji [79]. 


Istnieje powszechne przekonanie, że strategie generahre fIrm mają alternat)"V). oparte na podejściu 
logistyczn)m albo też mogą być rozwinięte przez elementy strategii logistycznej. Strategie 
logistyczne są sposobem dzialania w zakresie: zaopatrzenia. magazynowania. transportu 
i dystrybucji dóbr. W)
'óżnia się w t)m względzie strategie [111]: 
. zróżnicowanej dystrybucji -polega na t)m, iż nie wszystkie prodllk,y powmny być 
dostarczone przy takirn sam)m poziomie obslugi l}
rkU. Różni klienci \V)magają różnych 
cech produk,u i różnych form sprzedaży, np. wielcy klienci mogą być zaopatf)wani 
bezpośrednio, nllliejsi przez regionahle centra dystr}'
c)jne. a mali przez sieć detaliczną: 
. racjonalizacji - zakłada. że fIrma może mieć wiele rodzajów produktów, wielu klientów 
i może ponosić wiele rodzajów kosztów. Nie należy jednak stosować zasady "sprzedajemy 
wszystko (co możemy produkować) wszystkinr (którzy chcieliby kupić)". Trzeba stale 
analizować asort)ment, klientów i koszty; badając, ile dany produkt powoduje kosztów 
i dany klient przynosi wpl)wów (pomocna jest tutaj zasada 80/20); 
. konsolidacji - opiera się na lączeniu dzialań dla uzyskania korzyści skali, np. w transporcie 
można lączyć ladmrki, a t)m sam)m obniżać koszty jednostkowe. W magaz)
rie 
konsolidacja zapasów pozwala na zmniejszenie liczby magaZ)
lów. Można wówczas 
uzyskać taki sam poziom obslugi r)
ku przy niższ)m poziomie całkowitych zapasów; 
. opóźniania - sprowadza się do opóźniania ostatecznego ksztaltu produk,u do jednego 
z ostatnich etapów w procesie produkcji i dystrybucji, lub opóźniania zmian w lokalizacji 
zapa,ów, np. jeśli producent kuchenek przesunie malowarrie z fabl}'ki do centrum 
dystr}'buc)jnego, to może zmniejszyć zapasy. Wówczas bowiem będzie mógł lepiej 
dostosować kolory do sygnalów dochodzących ze sklepów na t)m l}
rkU.; 
. mieszana - określa, że często logistyczne strategie wielowariarltowe (mieszane) są tańsze. 
Chociaż strategie czyste pozwalają na uzyskanie korzyści skali i są tarrie w zarządzaniu, to 
jednak wielokrotnie strategie mieszane prz)
lOSZą lepsze rezultat)' w sferze kosztów. 



50 


9.-1. Rodzaje dzialaó w zakresie strategii logistycznej 


Nie \V)'starczy opracować jakąś ogólną strategię. Odpowiedziahlość zWIązana z zarządzaniem 
logistyczn)m polega na zapewnieniu, aby sformulowana strategia zostala wdrożona. W rozumieniu 
strategii logistycznej fIrmy możliwe są dwa podejścia. Przede wszystkim można trak1:ować strategię 
logistyczną jako bezpośrednie rozwinięcie strategii ogólnej przedsiębiorstwa - wówczas jest ona 
pochodną modelu: "nzslae kos::'f)" i ,,::.ró:::nzcmrana obsługa", względnie też wypracO\V)'\Vać model 
specyfIczny tylko dla dzialań logistycznych [44]. W t)
n przypadku istotna jest koncepcja 
"konkurowania zorientowanego na czas", a decyzje strategiczne dotyczylyby takich zagadnień jak: 
. określenie standardów obslugi klientów, 
. określenie liczby i lokalizacji miejsc produkcji i magaz)
lowania 
. ustalenie zakresu wlasnej obslugi logistycznej w stosmrkach z dostawcami 
i odbiorcami oraz ustalenie zasięgu, w jakim wlączy się do tej obslugi inne fIrmy 
. opracowanie generahrych zasad zarządzania zapasami, 
. P rzyj ę cie zalożeń odnośnie do systemu informatyczne g o. 
.J . ,..., .. . 
Fmrkcjonahla strategia logistyczna musi spelnia
rzyt)mjednak dwa wanllrki:\ 
. winna być spójna z pozostai)mi strategiami ftllrkcjonahl)mi i razem z mml tworzyć 
op1)mahlą kombinację dzialań w przedsiębiorstwie, ,
 ' 
. winna obejmować wszystkie zakresy dzialahlości przedsiębiorstwa (zaopatrzenie, produkcję 
itd.) i hanno
waćje w aspek1:ach 10gistyc2;nych -rys. 30 [111]. 


Rynek 
zakllpów 


LOGISTYKA W 
PRZEDSIEBIORSTWIE 


Rynek 
zb)w 


r- Płanowanie 
/sterowanie 
Planowanie 
r- potrzeb 
pierwszoplanow. 
"""" Planowanie 
zapasów 
Planowanie 
"""" mocy 
produkcyjnych 
Sterowanie 
"- procesem 
produkcji 


- Gospodarka 
mag
'Ilowa 
- Wplyw 
towaru 
- Mag3Z)'I1owanie 
Orientacyjny 
- stan 
magazynu 
- Zarządzanie 
magazynem 


- Płanowanie r- 
/sterowanie Dystrybucja 
Dowóz Sterowanie 
- materiałów r- zleceniami 
- Transpot1 """" Wysylka 
wewnętrzny 
Planowanie 
- przepływów """" Pakowanie 
materialoW)'ch 
Planowanie Eksploatacja 
- transportu "- 


- I UQ'lizacja 1 
K1aS)1ikacja na 
- potrzeby 
utylizacji 
- Planowanie 
utylizacji 
- Gromadzenie 
- Odz)'sk 
materiałowy 


Rys. 30. Rodzaje t/:Ulłań w zakresie strategii łogist)'cznej przedsiębiorstwa (wg J. Witkowskiego [111]) 



51 


10. ZARZĄDZANIE ŁAŃCUCHEM DOSTAW 


10.1. Pojęcie laócucha dostaw 


W lańcuchach logistycznych punk1: ciężkości skupia się na efektywności przeplywów fIzycznych 
i może być rozpatrywany podmiotowo lub przedmiotowo. Szersz)m pojęciem jest lancuch dostaw, 
dotyczący integracji wychodzącej poza obszar przedsiębiorstwa. bowiem [113]: 
"Za łańcuch dostaw uważa się współdziałające ze sobą firmy wydob
'Wcze, 
przetwórcze, handlowe, łogis
'czne i inne firmy usługowe zaangażowane w usprawnianie 
przepl)'Wów produktów, informacji i środków rmansowych". (J. Witkowski) 
Łańcuch dostaw stanowi więc polączenie poszczególnych "ogniw" uczestniczących w procesie 
dostarczanIa produktu na I)
lek I)'s. 31 [113]. 


Dostawcy 
surowców 


. Dostawcy Wykonawca, D)'stry'butorzy Sprzedawcy Odbiorcy 
I podzespołów końcowy I 


Sfera 
przedprodukLJjna 


Sfera 
produkCJjna 


Sfera 
poprodukCJjna 


Rys. 31. Ognńva łańcucha dostaw (wg J. Witkowskiego [113]) 


Idea biznesowa lańcuch\ dostaw lączącego różne sfery uczestniczące w obrocie towaro\V)m 
powstala w 1982 1"., jako alternatywa wobec tradyc)jnych sposobów pojmowania relacji między 
dostawcami i odbiorcami w kategoriach ciągłych antagonizmów i dążenia do wykorzystania 
wlasnej przewagi. Początkowo lańcuch dostaw byl związany przede wszystkim z redukcją zapasów 
wewnątrz przedsiębiorstwa oraz wspólpracujących z nim fIrm. Obecnie akcentuje się jego cechy 
integrac)jne oraz potrzebę przestrzenno-czasowej S)
lchronizacji zarządzania stnunieniem popytu 
z fIzyczn)m strumieniem podaży produktów [113]. 


Dostawy byly zawsze problemem. Tradyc)jne firmy charakteryzowala mentahIość magaz)
liera; 
najważniejsz)m w)mogiem bylo zapewnienie bezpieczeństwa dostaw, a posiadanie wielu 
konkurujących ze sobą dostawców umożliwialo \V)'grywanie na przetargu cenow)m. Nie 
uwzględniano kosztów magaz)
lowania a ni ich nie analizowano. Rozwój magaZ)
lÓW oraz ich 
komputeI)'Zacja umożliwil dostawcom wlączenie do ich systemów odbiorców. W ten sposób po raz 
pierwszy powstal zintegrowany lańcuch obshrgi klienta. budowany z określoną logiką. Logika ta 
opiera się na dokladnie przemyślanej strategii obshrgi, odpowiednio opracowanych systemach 
dosta\V)' oraz zaangażowaniu wszystkich pracowników przedsiębiorstwa, bowiem [12]: 
"Osiągnięcie szeroko pojętej doskonalości w sferze dostaw jest możliwe 
jedynie dzięki ściśle zintegrowanej strategii logistycznej". (M. Christopher) 



10.2. Zarządzanie laócuchem dostaw 


52 


Łańcuch dostaw nie ogranicza się do określonego przedsiębiorstwa, ale uwzględnia także jego 
dostawców i odbiorców. Zarządzanie łańcuchem dostaw jest procesem de'1'zyjn
'Iłł, który nie 
tylko zmierza do integracji jego uczestników i koord)
lacji zachodzących między nimi przyplywów 
produktów i informacji, lecz także przeplywów pieniężnych rys. 32 [113]. 


Producenci 


< 
I 
< 


transport 


transport transport 
Przepl)'W informacji 


transport 


> 
> 
I 


urtownicy 


przedawc. 


Klienci 


Przepł
'W prodnktów 


Przepł
'W pieniędzy 


Rys. 32. Istota łańcucha dostaw (wg J. Witkowskiego [113]) 


Łańcuchem dostaw można zarządzać w sposób sztywny (zbiurokratyzowany) lub dopasowywać 
) 


elastycznie stosownie do okoliczności, uzyskując inne efekty 


Sztywny 
łańcuch dostaw 


Minimalizacja kosztów 
łańcucha 


Max wykorzystanie 
zdolności 
produkcyinych 


Mmimalizacja 
zavasów 


Skracanie realizacji 
czasu dostaw przy 
danych kosztach 


C Koszty i jakość 
 


rys. 33 [26]. 


Ełastyczny 
łańcuch dostaw 


Główny 
ceł 


Szybka reakcj a 
na popyt 


Strategia 
prodnkcji 


Rezerwowe zdolności 
produkcyjne 


Strategia 
zapasów 


Strategia 
dostawy 


Redukcja czasu 
realizacji dostaw 


KI)1eria 
wyboru 
dostawców 


Szybkość, 
elastyczność, jakość 


Rys. 33. Porównanie własności łańcuchów dostaw (wg 1\1 L. Fishera [26]) 


Łańcuch dostaw (tak jak każdy inny lańcuch), aby dobrze spelnial swoje zadanie, musI być 
odpowiednio napięty. Można to uzyskać na dwa sposoby: 
a) poprzez skracanie lańcucha (outsollrcing), 
b) poprzez zastosowanie dodatkowego urządzenia (napznac::.). 



53 


10.3. Outsourcing logistyczny 


Ponad 80 lat temu (1923 r.) Henry Ford, organizując nową formę produkcji swoich samochodów. 


wypowiedzial zdanie: "Jeśłi jest coś, czego nie potrafimy zrobić wydajniej, taniej i łepiej niż 
konkurenci, nie ma sensu, żebyśmy to robili i powinniśmy zatrudnić do wykonania tej praC)' 
kogoś, J..to zrobi to łepiej niż my". Współcześnie dzialanie takie określa się jako outsourcing [18]. 


Słowo pochodzi od ang. out source (zewnętrme żródlo) i w terminologii biznesowej oznacza 
wyszczuplanie przedsiębiorstwa- poprzez zlecanie inn)
l1 podmiotom wykonywanie określonych 
zadań. W ostatnich latach outsourcing stal się nieslychanie popularny ze względu na ewidentne 
oszczędności i zwiększenie jakości ushrg. Wedhrg czasopisma The Harvard Business Review 
"outsourcing jest jedną::: naj11"ae:niejs:::)"ch koncepcjI :::ar:::ąd:::ania, jaka rO:::1l"inęła się 11" ciągu 
ostatnich -5 lat". Istota outsourcingu polega na \V)'łączeniu poza strukturę organizacji procesów 
istotnych. ale nie kluczO\V)'ch rys. 34 [1]. 


Inwestuj w ten obszar 


Oddaj w outsourcin2 
. e"\ 

 


Procesy 
kluczowe 


Rys. 34. Istota wprmvad;;ania outsorcingu w przedsiębiorshvie (wg S. Abta r l]) 

 
Dzięki temu fIrma może skupić swoje dzialania na tych obszarach stanowiących podstawę jej 
dzialań, w których osiąga przewagę konkurenc)jną. Przy zlecaniu dzialahlości pomocniczej na 
zewnątrz (\V)'specjalizowanej fIrmie) koszty stale zamieniane są na koszty zmienne. Outsourcing to 
szczególny modellańcucha logistycznego, w któI)m klient i \V)'konawca stają się partnerami. 
Najczęstszą przYCZ)
lą jego wprowadzania jest chęć obniżki kosztów i uniknięcia sytuacji 
korupcjogennych. 
Metody outsourcingu to [18]: 
. outsourcing kontrakt01IJ' - kontrakt z fIrmą zewnętrzną na konkretne zadania. 
. outsourcing kapitało1l)" - \V)'odrębnienie z przedsiębiorstwa "spólki-córki". 
Ushrgi outsourcingowe dzieli się na dwie grupy: outsourcing pelny oraz outsourcing selektywny. 
Outsourcingowane są najczęściej: transport i spedycja. reklama. badanie I)TIku, ochrona fIrmy, 
dzialahlość socjahIa. opieka zdrowotna. obshrga prawna. itp. 



54 


10.-1. Istota systemów pull i push 


Łańcuchy dostaw można porównać do arterii rozprowadzających krew w orgamzmle. a zakład 
produkc)jny do serca pompującego krew. Sprawnie dzialające "arterie" mają kluczowe znaczenie 
dla efektywności przedsiębiorstwa- lecz tylko wtedy_ gdy są wspomagane przez proces produkcji_ 
który można szybko dostosować do zmieniających się wanmków. Jednak aby osiągnąć pelną 
konkurenc)jność, fIrma musi zintegrować lańcuch logistyczny z operacjami produkc)jn)mi, czyli 
"pompować krew". W tym zakresie można \V)'fóżnić dwa systemy: pull i push [15]. 


Tradyc)jnie proces zaspokajania potrzeby I)
rkowej \V)'gląda następując: ktoś ::::all1ra::a potr::::ebę 
l)-nk01I"ą, ::::ac:::yna 1IJllral::ać produ/:1)' i próbuje je spl::edać, nie ma jednak pełnej informacji 
o fa/:1)'c::::n)'m ::::apotl::eb01ranzu l preferencjach klientó11". Żeb)' ::::ape11"nzć sobIe pł)'nność spl::eda
; 
musi prodlzk01rać na ::::apas i 111"0l
-ć bufOlJ". Płaci ::::a to potrójną cenę - c::::asem nie uda mu się 
spl::edać 1I"s::::)'stkiego, co 1IJproduk01rał, c::::asem nie ::::aspokoi całego pop)'tu, a ::::ml"s::::e ponosi 
kos::::t)' ::::1ł-lą::::ane:::: ::::amro::eniem kapitału 11" ::::apasach, maga::::)'n01raniem itd. 


Tradyc)jnie takie ryzyko ponosi każdy uczestnik lańcucha logistycznego. Na każd)m ze styków 
powstają bufory, bo każdy producent nie zna rzeczywistego popytu i próbuje póżniej \v)'Pchnąć 
(stąd push) to, co \v)'Produkowal. Przed dzialami marketingu stoją więc dwa zadania - z jednej 
strony trzeba przewidywać p\ijrzeby klientów. a z drugiej sprzedawać produkty. które nie są 
w ideahIY sposób dopasowane do rzeczywistego obrazu tych potrzeb (bo ten obraz tworzy się 
dopiero w momencie podejmowania decyzji zakupowych, i NIKT nie ma go z góry). Bardziej 
efektywny jest taki system, w któI)m produkowane są produkty zamawiane konkretnie przez 
klientów, czyli ,-klient ::::as)"Sa produkcję" (system pull) I)'s. 35 [101]. 

 


PUSH 


PULL 


,,'Vtlaczanie" pracy bez względu na 
możliwości przerobowe systemu: 
. zagrożenie jakości, 
. zagrożenie bezpieczeństwa. 


"Zasysanie" pracy zależnie od możliwości 


. praca w stresie (konflikty). 
. ogólny w)
lik pogarsza się. 


przerobowych zasobu mniej \V)'dajnego: 
. poprawa jakości, 
. poprawa bezpieczeństwa. 
. praca bez stresów. 
. ogólny \V)
lik poprawia się. 


Rys. 35. Porównanie istot)' s)'stemów push i pulł(wg P. Stępnia [101]) 



55 


10.5. Zastosowanie systemów pull i push 


System pull prowadzi do niemal doskonalej alokacji zasobów materiahrych i fInansowych. 
Praktycznie nie trzeba produkować na zapas, tylko że taki system \V)maga blyskawicznego 
przeplywu informacji_ doskonalej koordynacji i elastyczności. W ten sposób w najlepszych fIrmach 
planuje się produkcję i zapasy w ramach calego łańcucha. co pozwala minimalizować koszty. 
Wszystko dzięki systemom informatyczn)m, które informują dostawcę, na co jest zapotrzebowanie 
[78]. Każde jednak opóźnienie przeplywu informacji rodzi kolejne opóźnienie i \V)'dluża czas 
realizacji dostawy. A ten czas jest kluczO\V)', dlatego ciągle mimo wszystko tworzy się bufory na 
przejściach pomiędzy poszczególn)mi elementami lańcucha dostaw. 


Aby zrozumieć powiązanie omawianych systemów z produkcją. celowe jest zapozname SIę 
z różn)mi organizacjami wytwarzania w ramach poszczególnych metod produkcji rys. 36 [90]. 


Część sterowana Część sterowana 
prognozą pop
'1em 
Push Punkt roc:dc:iahl Pull Metoda ETO (prodllk""' 
planowania produkcji, 
 Cc,1) 
planowania potrzeb materiaIO\V)'ch, \ 'ł-! 
planowania zdolności produkc)jnych. 
 


. 


. 


. 


Istotą systemów MRP II jest to, że caly cykl produkc)jny zostaje ściśle opisany: od zarnówień po 
materialy, przez wszystkie fazy produkcji, aż do sprzedaży wyrohów gotO\V)'ch. Na tej podstawie 
można dokladlrie określić potrzeby materialowe do produkcji, a zarazem uzyskać wiele informacji. 
W miarę rozwoju, specyfIkacja MRP II obejmowala kolejne obszary dzialahlości przedsiębiorstwa. 
stając się stopniowo zintegrowan)m narzędziem zarządzarria- Standardowy zestaw MRP 
obejmuje16 grup ftmkcji, które system powinien spehIiać [16]. Glówne ftmkcje MRP II to: 
. planowanie sprzedaży i produkcji (SOP), 
. zarządzanie popytem (DEM). 
. hannonograrnowarrie splywu produkcji fInahIej (MPS), 
. planowanie potrzeb materiaIO\V)'ch (MRP), 


. wspomagarrie zarządzania stmkturarni materialow)mi (BOM), 
. sterowarrie zleceniarni (SRC), 
. planowanie zdolności produkc)jnych (CRP), 
. planowanie zasobów dystrybuc)jnych (DRP). 



58 


11.3. Architektura systemów klasy MRP II 


MRP II jest zbiorem procedur o trzypoziomowej strukturze dzialania rys. 37 [84]. 


C. WYKONANIE ZADAŃ 
B. PLANOWANIE SZCZEGÓŁOWE @ 
A. TWORZENIE PLANU GY 
Rys. 37. ArchiJektura systemu MRP II (wg A Popończyka [84]) 
Wszystkie elementy w systemie są powiązane za pomocą sprzężeń zwrotnych. Dzięki temu 


@ 


wszystkie ftmkcje MRP II są realizowane w sposób ZS)llchronizowany i zbilansowany tak że 
calość pracuje w zamkniętej pętli. Powiązania między ftmkcjami w ramach faz jest silniejsze niż 
pomiędzy fazami. Oznacza to, że planowanie niższego poziomu oparte jest na \V)
likach planu 
wyższego. Pozwala to na rozróżnienie ftmkcji ze względu na skalę czasową oraz poziom 
szczególowości prz etwarzanych danych rys. 38 [84]. 
 
[ Płanowanie zasobów prodnk'1'inych 
................................................................................................................................................................................................ 
o Biznes Plan ' 


Cele '\ 


Rodziny 
rodukcji 


Prognozowanie sprzed3Ż)' 


Popyt 


Planowanie produkcji i sprzed3Ż)' 


Zasoby 


.................._ I Zamówien !!J _.... 
- 


Możliwości OK? 


Główny hannonogram produkcji 


Wyroby 


Planowanie potrzeb materiałowych 


1\laterial 


Planowanie zdolności produkC)jnych 
Marszruty -.......................................................... ... ......................................................... 
Możliwości OK? 


Zdolności 


@ 


Sterowanie produkcją 


Części 


Zaopatrzenie 


Czas pracy 


Wycena produkcji 


Odpowiedzialność 


Pomiar efe){Q'Wności 
Rys. 3S. Struktura modułów systemu MRP II (wg A Popończyka [84]) 


Z architektury systemu MRP II wynika_ że jego dzialanie opiera się na podejściu zintegrowania 
zadań logistycznych z zadaniami produkc)jn)mi, w powiązaniu z planowaniem finarrsow)m oraz 
centramą bazą danych, a wprowadzone dane pozwalają dokonać pomianł efektywności. 



59 


11.-1. Integracja systemów wytwarzania i zarządzania 


W przedsiębiorstwie. obok systemów planowania i sterowania produkcją. zorientowan)mi głównie 
na procesy ekonomiczne, istotną role odgrywają systemy CIM. Ideą ich jest komputerowo 
zintegrowane wspomaganie planowania procesu produkcji i sterowania nim rys. 39 [5]. 


Zaklad 
Technologii 
Afas
'n 
Katedl.1' Inc:ynierii 
Prodllkc 'i 


Rozwój, konstrukcja, 
techniki wytwarzania 


Systemy CIM 


C_ill,C_-\E,C_-\P.. . 


Dostawcy 


...........................................................................................-.........................................-........-.-.................................................................................................................................. 
- . . - 
- . . - 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
. . 
i Zarządzanie zapasami, analiza i 
potrzeb materialowych, 
analiza i planowanie zdolności 
produkcyjnych, 
sterowanie \vyhvarzaniem. 


Zaopatrzenie 
MRP II (..) 


Dystrybucja 
MRP II (DRP) 


Klienci 


MRP II (PPS, BDE) 


. . . 
. . . 
........................................ ............................................- ...........- .-......................................... ................................................ ....................................
 


Zaklad Logisf.1'ki 
i EksplQ{Itacji 
Katedl.1' I ne::l71ierii 
Prodllkc 'i 


Rachunkowe wspomaganie 
automatyzacji w procesie 
wytwarzania i logistyki 
CNC, DNC, FTS,CAQ... 


Rys. 39. Integracja łogist)'ki i komputermvego wspomaganm w)'tlVarzanm (wg P. Blaika [5]) 



 


Logistyka oSIąga swoJe cele w zorientowan)m na klienta dzialaniu w sferach: zaopatrzenia. 
planowania produkcji I sterowania zamówieniami, jak również dystrybucji. CIM natomiast 
zorientowany jest na integrację w sferze \V)'1warzania produktu (procesach technologicznych 
i zagwarantowaniu jakości). Środkowy błok nałeży zarówno do łogisQ'ki, jak i CI1\.I, stąd można 
i nałeży wnioskować o siłn
'llł związku obu 
'ch koncepcji zastosowania techniki 
informaQ'cznej w przedsiębiorstwie. Z uwagi na fakt, że zarówno logistyka.. jak i CIM odgrywają 
istotną rolę w procesie poprawy możliwości konkurenc)jnych przedsiębiorstwa. wskazane jest 
badanie wspólnych obszarów koncepcji CIM i logistyki (na r)"sunlaz podano pl
*ład takiej 
integracji 11" ramach Katedl)" IrL"j-nierii Produkcji Politechniki Kos::.alińskiej). 


Logistyka i CIM opierają się na możli\V)'ch w darI)m momencie systemach przetwarzania 
informacji i jej wielokrotn)m wykorzystaniu (wspóhIa baza darIych). Logistyka korzysta z CIMjako 
z f1lozofIi integracji. CIM zaś korzysta z logistyki w dążeniu do wzmocnienia orientacji na efekty 
I)TIkowe. Wielorakie związki między t)mi ukladami prowadzą więc do powstania wielu 
wzajemnych powiązań: technicznych. informatycznych i decyz)jnych [46]. 



60 


11.5. Systemyekspertowe 


Do zarządzania procesami logistyczn)mi w przedsiębiorstwie nie \V)'starczy już praktyczna wiedza 
i wyczucie czlowieka. Coraz częściej do podejmowania decyzji, zwlaszcza przy powtarzahlych 
zadaniach, stosuje się systemy ekspertowe. Podstawow)
l1 zadaniem systemu ekspertowego 
w logistyce jest kierowanie procesem poszukiwania rozwiązania problemu bieżącej konfiguracji 
zaopatrzeniowo-dystrybuc)jnego [45]. Idea systemu ekspertowego (ftmkcjonują też nazwy: system 
ekspercki, s)"stem ::: ba:::ą \ried:::y) polega na przeniesieniu wiedzy eksperta do programu 
komputerowego, wyposażonego w bazę wiedzy, konkretne reguly wnioskowania oraz interfejs 
komunikacji z uż)1kownikiem_ który zwraca się do systemu z zap)'1aniem rys. 40 [62]. 


Ekspert człowiek 


Aparat 
wnioskująQ' 


Baza danych 


Interfejs 


Baza wiedzy 


Użytkownik 


. 


Rys. 40. Podscawml'e modliły systemll ekspertml'ego (wg A. LaWI)
lOwicza [62]) 
... 
System 
kspercki składa się z trzech niezależnych, wspólpracujących ze sobą, części: 
. baza wiedzy to część systemu, zawierająca w sobie reguly i procedury wnioskowania typu: 
,jF' Geżeli),.. "THEN" (to).... Wiedza ta określa związki pomiędzy obiektami i zdarzeniami. 
Po uaktywnieniu reguł-,' fakty są dodawane do bazy i wykonywane są odpowiednie akcję; 
. .. ... .. 
. baza danych - zawiera określone fakty z przedmiotowej dziedziny, z której korzysta człon 
bazy wiedzy. Fakty najczęściej istnieją w niej jako baza tekstów_ np. slowniki_ baza modeli. 
Przed zastosowaniem reguly elementy tej części wamnkowej muszą być prezentowane 
w bazie danych. Zastosowanie reguly tworzy nowe fakty, które aktualizują bazę danych; 
. aparat wnioskujący. który kiemje cal)m procesem rozumowania. poprzez dopasO\V)wanie 
faktów z bazy danych do wamtrków regul, a następnie rozpatrywaniem konkluzji reguly 
jako przeslanki do następnej reguly. Jest to tzw. "lańcuch do przodu". Może także 
występować "lańcuch wstecz", polegający na \V)'Znaczemu przesianek z zakładanych 
konkluzji - od celów do elementarnych faktów. 
Ze względu na rodzaj decyzji systemy eksperckie. ogólnie biorąc. można podzielić na [45]: 
- doradc:::e, przedstawiają czlowiekowi pewne rozwiązania.. a onje ocenia i wybiera takie, 
które jest najbardziej odpowiednie, lub żąda innego rozwiązania. 
- podejmujące dec)":::je be::: kontroli c:::ł01rieka, nie konsultują \V)
lików końcowych, 
- kl)1)"kujące, prz)jmująjako wartości wejściowe postawiony problem i jego ewentuame 
rozwiązanie, po cz)m analizują problem i komentują zaproponowane rozwiązanie. 



61 


12. ZINTEGROWANE SYSTEMY LOGISTYCZNE 


12.1. Charakterystyka systemów informatycznych PPC 


Zintegrowane systemy informatyczne to systemy_ w których następuje polączenie procesów 
technologicznych i informac)jnych rozproszonych na skutek spolecznego podziahl pracy. 
Integracja ta odbywa się glównie na poziomie procesów informac)jnych. Stala się możliwa dopiero 


po wprowadzeniu 


pewnych ft11lkcji związanych ze zbieraniem. przetwarzaniem 


i przechO\V)waniem informacji przy użyciu komputerów [63]. W zakresie dzialań zarządczych, 
związanych z kompU1erO\V)
l1 wspomaganiem wytwarzania CIM_ powstala grupa programów 
o wspólnej nazwie PPC (Production Planning and Control) [30]. Pozwalają one na planowanie 
potrzeb materialowych i ich dostaw, planowanie i sterowanie produkcją oraz szacowanie kosztów 
i ustalanie cen. W chwili obecnej na I)
rku istnieje bardzo duża oferta systemów PPC. Już w 1999r. 
wyróżniono i opisano 48 takich systemów [82]. W sektorze przemysłu masZ)
lowego liderem jest 
R
-\N i S_-\P. W przemyśle drzewn)m przoduje 
_
 w energetyce IFS Applications. Większość 
z oferowanych pakietó" są to systemy kompleksowo wspomagające zarządzanie 
przedsiębiorstwem (spelniające standard MRP II). Są to systemy zawierające wiele modulów, które 
użytkownik może zestawić stosownie do swoich potrzeb. W sklad standardowego zestawu systemu 


PPC wchodzą z\V)'kle dwa moduly (MIS i MPC), ujmujące L 16]: 


. ł-manse i księgowość księga glówna.. rejestr zakupów, należności, sprzedaży, 
. dystrybucję - zaopatrzenie. obsługa sprzedaży. gospodarka materialowa, 
. produkcję - procesy technolo;iczne, harmonogramowanie produkcji, planowanie, itp. 
Powiązanie systemów PPC z inn)mi systemami CIM przedstawia I)'S. 40 [82]. 


Zarządzanie 
przedsiębiorstwem 


MIS 
KOMPUTEROWO 
WSPOMAGANE 
ZARZĄDZANIE 
PRZEDSIE- 
BIORSTWEM 
- księgowość, 
- budżetowanie, 
- rachunek kosztów, 
- planowanie i 
kontrola finansów. 


PPC 


CAD/CAM 
CAD 
Modelowame 
, 
obufczęści 


CAE 
Obliczenia 
. rierskie 


Zarządzanie 
produkcją 


MPC 
PLANOWANIE 
I KONTROLA 
PRODUKCJI, np. 
model MRP fi 
- sprzedaż, 


CAPP 
Określeme sebvencji (marszruty) OperaCjI 
\Vybór maszyn. ustawianie parametrów itp. 


CAM 
Dyspozycje operacji, wytwarzanie, 
sterowame 


- w)1warzanie, 


- przygotowanie 
produkcji 


CAQ 
Kontrola jakości produkcji 


ESW - ELASTYCZNY SYSTEM WYTWARZANIA 


Obrabiarki 
NC,CNC 


I I 


Srodki 
trans p ortu 


1\lagazyny 


Rys. 40. ZilltegrOlvane "Jwemy informlltyczne w przedsiębiorstwie (wg J. Plichty i S. Plichty [82]) 



62 


12.2. Idea integracji systemów zarządzania 


System ERP (Planowanie Zasobów Przedsiębiorstwa). przez wielu zwanego MRP III, jest uważany 
za specyfIkację lat 90. Jego główn)m celem jest możliwie pelna integracja wszystkich szczebli 
zarządzania przedsiębiorstwem_ wlącznie z naj\V)'Ższ)mi. ERP jest więc systemem obejmując)m 
calość procesów, przedsiębiorstwa [63]. Usprawnia przeplyw krytycznych dla jego ftmkcjonowania 
informacji i pozwala blyskawicznie odpowiadac na zmiany POP)'1u. Moduly wchodzące wsklad 
podstawowej budowy systemu dzialają na wspólnej bazie danych z wcześniejsz)mi modulami 
systemu MRP II i MRP i standard ustalony przez _-\PICS rys. 41 (opracowanie własne). 



 
.- 
= 

 
N 
"O 

 
N 
"'" 

 
N 


....................................................................................................................................................................................................................................................... 
Relacje z ERP II : 
. I 
otoczeniem (po roku 20UU) ; 
...........................................................................................................................................
.................................................
.................................................. J 
ERP 
.............................................................J!'.".!".
':.
..!
!..
.Q:
..':".1............................................................._ 
MRP II 
(od 1989 E:.l............................................ 
MRP 
(pocz. lat 60. XX w.) 
IC OR TJl.IS 


Stan 


RP 


PC SOP 


Rl\ SRM 


Finanse 
i controlling 
Cykl 
produkcyjno 
"'" Potrzeby 

 materialowe 
N 
CI> 
.c- 
O 


DB (wspólna baza danych) + wspólny standard (APICS) 
Rys. 41. Idea integracji systemów informatycznych do zar;,ątkania łogistyc:;;nego 


Cechą szczególną system
w klasy ERP jest ich 
wa. Systemy te podzielone są na moduly. 
które obejmują poszczególne dzialy przedsiębiorstwa. Moduly te mogą fmrkcjonować oddzielnie 
.... 
lub wspólpracować z inn)
1Ji 
lami (patrz rys. 41). Dzięki temu można konfigurować system 
stosowanie do potrzeb. Najczęściej występujące moduly ftllrkcjonahle systemów klasy ERP to [16]: 
. ł-mansowo-księgowy: rachunk01rość finans01ra, ::.ar:::ąd::.anie pl)"nnościąfinans01I"ą, 
. controling: kontrola kos::.tó11", kontrola reali::.acji planó11", rachllnk01rość ::.ar::.ądc::.a, 
. łogisQ'ka: gospodarka lllaterialO1l"a. transport01ra. ::.ar::.ąd::.anie ::.apasallli t01l"arÓ11". 
. obsługa sprzedaży: obsługa ::.alllÓ1I"ień, faJ,:tllr01l"anie spr::.eda
; planou'anie spr::.eda
; 
. produkcja: planou'anie produkcji jej koord)"nacja, 


. gospodarka remontowa: planou'anie relllontó11" i naprałl", 


. zasoby łudzkie: ewidencja kadrou'a. list)"plac. planou'anie i rO::'1l"ój kadr. 
Jedn)mi z istotnych wyróżników specyfikacji ERP jest zastosowanie, mechanizmów 
op1)malizujących planowanie oraz wbudowana w system możliwość elektronicznych polączeń 
przez sieć WWW. Powszechnie stosowane są też moduly umożliwiające prowadzenie s)mulacji 
i opt)malizacji dzialań (także fInansowych). Obecnie następuje dalszy proces integracji systemów 
klasy ERP poprzez ich modyfikacje i dodawanie nowej ftllrkcjonahlości, dotyczącej wspóldzialania 
z otoczeniem przedsiębiorstwa (systemy: SCM, CRM, SRM) [45]. 



63 


12.3. Pakiet TETA 2000 jako przykład systemu kłasy ERP 


Do krajO\V)'ch liderów w zakresie oprogramowama do wspomagama zarządzania 
przedsiębiorstwem należy fIrma TETA S.A. (fIrma wdrożyla swoje systemy u ponad 2000 
klientów). Produkuje i wdraża m.in. pakiet TETA 2000 wszechstronny system ERP_ który 
sprawdza się w fIrmach o różnorodn)m promu dzialania; może być stosowany zarówno w malych, 
jak i bardzo dużych fIrmach. Pakiet jest rozwijany od 1995 roku na bazie wlasnych i narzędzi 
programistycznych Oracle. Pakiet zbudowany jest z siedmiu modulów - rys.42 [106]. 


MaD UL MODUL MODUL 
ZARZĄDZANIA PRODlJKCYJNY ZARZĄDZANIA 
RELACJA1\llZ 1\LVĄTKlEl\1 TRW. 
KLIENTA1\ll \ 
 i L 
G[) MODlJL MODUL 
2000 LOGISTYCZNY r---. FINANSOWY 
MODUL I i ..., ,.... - i 
CONTROLLINGU I MODUL r ... MODUL 
ANALIZY UTRZYł-..1lliIA ZARZĄDZANIA 
INFORl\1'\CJI RUCHU PERSONELEM 


Rys. 42. Struktura pakietu TETA 2000 (wg [106]) 


Moduly te mogą ftmkcjonować samodzielnie albo tworzyć zintegrowaną calość. Za pomocą modulu 
controllingu kierownictwo ma wgląd do wszystkich modulów. Nowością systemu TETA 2000 jest 
. 
 . 
funkcja tzw. "operacji cyklicznych". Polega ona na automatyczn)m wyzwalaniu procesu 
księgowania w programie fInansowo-księgow)m. _-\kcja rozpOCZ)
la się na skutek odpowiedniego 
sygnahl do systemu z aplikacji dziedzinO\V)'ch (np. logistyka. personel) po zatwierdzeniu przez nie 
nO\V)'ch dokumentów. Wywolanie księgowania można uruchomić według różnych parametrów, 
także w określon)m czasie, np. w godzinach nocnych. 


System TETA 2000 wspomagać może również śledzenie i rozliczanie każdego etapu produkcji, 
począwszy od pracownika. jego stanowiska pracy, narzędzia. lącznie z analizą braków 
występujących na każd)m dapie. W systemie można wyliczyć koszt w)'1worzenia braku dla każdej 
operacji, na której on \V)'stąpil. Pozwala to na szeroko rozbudowane analizy smżące doskonaleniu 
procesu produkc)jnego i redukcji kosztów. _.\naliza brakó" prowadzona jest również pod kątem 
jakościow)m (typu i przYCZ)
lY) w układzie: data. wyrób, pracownik, stanowisko, material i inne. 
System dostarczać może również informacji o rzeczywistych kosztach produkcji danego wyrobu 
oraz na temat produkcji z zadanego okresu, zleceń lub grup zleceń, a także dla partii 
produkc)jnych. Dla firmy szczególnie istotny jest fakt, że dzięki kompleksowemu ujęciu 
w systemie TETA 2000 procesu kalkulacji rzeczywistej. uzyskiwana jest szczególowa informacja. 
pozwalająca na analizę kosztów produkcji w różnych ukladach, np. według grup \V)'fobów. 



64 


12.-1. Korzyści z zastosowania systemów klasy ERP 


Proces wdrażania systemów ERP nie jest sprawą ani latwą ani szybką. Oswojenie nowych narzędzi 
(systemu) to rodzaj terapii szokowej dla pracowników, a dla zarządu trudna próba sprawdzająca 
jego umiejętności menedżerskie. Jest to także kosztowna inwestycja informatyczna. o duż)m 
stopniu zlożoności i \V)magająca długiego czasu na wdrożenie (1,5 - 2 lata). Koszt nabycia. choć 
jest WaŻ11)m elementem, nie powinien być jednak decydując)m kt}'1erium o wyborze i wdrożeniu 
systemu. Z praktyki \V)'nika bowiem. że ,,11" pl
padlw s)"StelllÓ11" ERP jedna ::.łotó1l"ka 1IJ"dana na 
::.alalP licencji oprograll101rania aplikac).inego pociąga c::.tel)" następne - na wsparcie prac 
Il"dro:::eni01IJ"Ch i nie::.będne s::.kolenia" [3]. 


Ponieważ większość systemów ERP oferowanych na f)
rku spelnia podobne ftllrkcje, zatem 
zalożenia dotyczące wdrożenia takiego systemu \V)magają głównie określenia oczekiwanych 
korzyści przedsiębiorstwa w zakresie implementacji systemu. Zadaniem zespolu wdrożeniowego 
jest przede wszystkim możliwie precyz)jne określenie celów biznesowych oraz technicznych, które 
przedsiębiorstwo chce osiągnąć. Korzyści te można rozpatf)'\vać w następujących przekrojach [39]: 
. infrastruktury - dotyczące uelastycznienia procesów i redukcji kosztów w zakresie IT. 
.... 
. opera'1'.ine dotyczące redukcji kosztów, czy też usprawnienia obsługi klienta. 
. zarządzania usprawnienia procesu planowania i podejmowania decyzji, 
. strategiczne - związane ze wsparciem i rozwojem innowac)jności przedsiębiorstwa. 


. organiza'1'.ine - związane z wspomaganiem zmian organizac)jnych. usprawnieniami 
w zakresie szkolenia personelu, tworzenia spójnej wizji przedsiębiorstwa. i innych. 
.. 
przykladowe korzyści z ERP dotyczące obszarów dzialań logistycznych zestawiono w tabl. l [84]. 


Tab!. 1. Korzyści z zastosowania systemów ERP w łogisQ'ce (wg A. Popończyka [84]) 


Obszar Opis wybranych funkcji Realizacja celu 
Sprzedaż Pelna obsługa procesów sprzedaży (tworzenie Wzrost terminowości dostaw. 
cenników, wprowadzanie dostaw, aktualizacja Redukcja liczby reklamacji, 
stanu zapasów). Poprawa jakości dostaw. 
Zakupy Generowanie zamówień lub aktualizacji poziomu Skrócenie średniego czasu 
zapasów, generowanie wartości importowanych zamówienia. Poprawa 
towarów. zarządzanie i obsługa umów dostawców terminowości realizowanych 
oraz transakcji. zamówień. Redukcja zapasów. 
Mag
'Il Obsługa procesów gospodarki materialowej. 
generowanie konstrukcji cenników pozycji Wzrost wydajności pracy 
towarO\V)'ch zgodnie z ind)'\viduahI)mi w dziale zaopatrzenia. 
potrzebami przedsiębiorstwa. 
Controlling Generowanie raportów (np. zobowiązań klientów 
i dostawców. sprzedaży. przepi)'\vu środków Dokon)'\vanie oceny 
pieniężnych, zapasów magaz)
lO\V)'ch, dostawców 
księgowości, sprawozdarl fInansowych, itp.). 



65 


12.5. Tendencje rozwojowe systemów klasy ERP 


Dziś trudno wyobrazić sobie np. prowadzenie przedsiębiorstwa bez posilkowania się komputerami 
i odpowiednimi programami. Problemem nie jest już dostęp do aplikacji (programów) 
wspomagania biznesu i informacji biznesowej_ ale ich nadmiar. Stwarza to nowy obszar 
problemów, określany niekiedy jako "integrac)jne spaghetti". Po spektakularnych sukcesach 
wielkich korporacji używających oprogramowania wspomagającego zarządzanie procesanl1 
gospodarcz)mi. typu: MRP. ERP. CRM. zaczęto uważać je za niezbędne narzędzie kreowania 
I)
rkowej przewagi konkurenc)jnej. Efektem byl lawinowy wzrost podaży takich programów 
i spadek ich cen oraz zwiększenie dostępności nawet dla przedsiębiorstw z sektora malvch 
i średnich przedsiębiorstw (MŚ P) [46]. 


Skutkiem żywiolowego rozwoju I)
rku oprogramowania biznesowego brak jest jednak jednolitych 
standardów obróbki i przekazywania informacji. np.: w.Polsce do zastosowania ERP dostępnych 
jest okolo 80 niekompatybilnych platform [3]. A przecież przedsiębiorstwa używają także innego 
oprogramowania do wspomagania różnorodnych prac inż)
lierskich, np. C_ID, programów 
ekspertowych lub s)mulac)jnych. Powoduje to chaos informac)jny, mogący spowahliać procesy 
gospodarcze, przez powstawanie niespójności w t)m zakresie. W konsekwencji, aż 40 60 0 0 
rocznych kosztów wdrożenia systemów pochlaniają prace .:,tegrac)jne. Największy problem jest 
jednak w komunikacji wzajemnej z różnych platform, np. pracujących pod nadzorem różnych 
systemów operac)jnych, standardó" ERP (S_.W, R
-\N, TETA), lub wspólpracy z aplikacjami 
pozabiznesow)mi, np. C_ID. przyklady te są ilustracją problemu braku kompatybilności systemów, 
czy też formatów \V)'miany danych. W w)
riku tego, przedsiębiorstwa (a nawet ich dzialy) 
fmrkcjonują jako informac)jne wyodrębnione \V)'spy. nie będące w stanie \V)'korzystać (w pelni) 
generowanej i otrz)mywanej informacji. Stąd, w ostattrich latach, pojawia się szereg inicjatyw 
udoskonalania systemów ERP [45]. 


Według Adamczewskiego tendencje rozwojowe systemów ERP można ująć następująco [3]: 
l. Przechodzenie na architekturę komponentową - system jako "klocki lego". 
2. Automatyczne konfigurowarrie systemu (upraszczanie) przy dużej jego pararnetryzacji. 
3. Pelniejsze wykorzystanie technologii internetowej 
4. Szersze stosowanie hurtowlri danych (z uwagi na konieczność integracji z systemarni 
C_ID/C_-\1\l, automatyki przemysłowej i in.). 


5. Szerszy zakres usług wdrożeniO\V)'ch (komunikac)jne 


zWIązane z przesylem 


multimediahr)m oraz pehriejsze \V)'korzystanie rozwiązań intra- i ekstranetu). 
6. Powierzanie s)'1emu ERP zewnętrm)m usługodawcom (lącznie z oplatą przez nich licencji 
oprograrnowania aplikac)jnego). 



66 


12.6. Przykłady zastosowania systemów kłasy ERP 


przyklady zastosowania systemów zarządzania klasy ERP w przemyśle podano w tabl. 2 [82]. 


Tab. 2. Preferowane dziedziny przemysłu wg dystrybutora oprogramowania (wg [82]) 


L.p. Nazwa oprof?:ramowania Preferowanv przemysł 
1 AbilS Busine&. Softvi.rare C. M. EM. E. L. MB. I - motorvzac\im'. usługi 
2 Baan IV c M, EM, E, S, CH, L, MB, I 
3 Baan 6 C. M. EM. E. L. MB. I - lotnicZ\'. zbroieniowy. ,amochodoVl,\. 
4 CDN Egeria M. EM. E. S. L. MB 
C. M, EM, E, S, CH, L, MB , I - budowlany, poligruficmy. kosmetycmy. 
5 CDN XL chemicmy, gospodarczy, motoryzaqjny, sanitarny 
E, S, CH, L, MB , I - samochodoVi')', produkcja maSOVira podzespołów na 
6 Dicitland Enternrise liniach 
7 Exact Głobe M, EM, E, S, CH, F, L, MB, l 
8 Graffiti Platinum C. M, EM, E, S, L, MB 
9 Homet M. EM. E. S. L. MB. I 
C. M, EM, E, S, CH, L, MB, I - energetycmy, produkcja dyskretna. 
10 IFS Appłicatiolli 2003 koru;trukqjno - budowlany, ubezpieczenia 
C. M, EM, E, S, CH, F, L, MB. I - energetycmy, odziewwy. 
11 hnmus BPSC motorvzac\im'. dvstrvbncia 
12 InIor COM 6.1 C. M. EM. E. MB. I - tworzywa sztucme 
13 InIor ERP XA C. M, EM, E, L, MB, I 
14 InIor S\1ełine M. EM. E. MB. l 
15 InIor: :\:PPS M. EM. E. I - motOf\'Zac\iny 
C. M, ME, E, S, CH, F, L, MB, I - drzewny, papierniczy, motOf)'Zac)jny, 
16 Intentia Application Suite serwis i dz:ierżaVi'3 
17 iRene
aru. 
 C. S. CH. F. I - obróbka SurOVitCÓW naturalnych. hodowla. uvraVi'Y 
18 iScala 2.2 M. EM. E. S. L. MB. I - telekomunikac\iny. hotelarski 
19 ISOF L, MB 
20 LX d.BPCS M, EM, E, S, CH, F, MB, I 
21 Ma."'( M. EM. E. S. F. MB 
22 Ma."'U::Biznes E.CH 
23 MFG/PRO M, EM, E, S, F, L, MB, l 
24 Microsoft Dvnamics A. X M. EM. S. L. MB. I - bodowlanv .poligraficmy 
25 Microsoft Dvnamice NA V C. M. EM. S. L. MB. I - bndowlany.poligraficmv 
C. M, EM, E, S, CH, F, L, MB, I - bonki, nbezpieczenia. energetycmy, 
26 mySAP ERP sel.'1or publiczny, koleje, przedsiębiorstvira produkqjne, usługi, handel 
27 Sente eSvstem M. EM. E. S. CH. MB 
28 System 21 Aurora S. CH. MB. 
29 Simme ERP M. EM. E. S. CH. F. L. MB 
30 Tem 2000 M, EM, E, S, L, MB, I - motOf)'Zac)jny 
31 T eta Biznes Partner M. EM. E. S. L. MB. I - moton'Zac\iny. cnkiernicZ\' 
LEGENDA: C - ciężki, M - mas.zynoVi')', EM - elel.--łrornaszynoVi')', E - elel.--łrycmy, S - spoŻ)wczy, 
CH - cheITllcmy procesoVi')', F - :funnaceutycmy aparaturoVi')', L - lekki, MB - meblarski, I -iIllle 


Spośród dostępnych na polskim I)llku najwięcej systemów przeznaczonych jest dla przemysłu 
meblarskiego. masZ)
lowego. elektromaSZ)
lowego oraz elektrycznego. Obecnie jednak producenci 
systemów ERP mogą dopasować je do potrzeb każdego klienta [84]. 



67 


13. WSKAŹNIKI LOGISTYCZNE 


13.1. Cechy dobrego wskaźnika 


Kluczowe zagadnienie dla procesów decyz)jnych w przedsiębiorstwie ma systemowe rozpoznanie 
stmktury i .:fektywności realizowanych procesów logistycznych. Określenie efektywności polega 
na porównaniu efektów E z nakładami K. Ocena efektywnosci winna być przedmiotem 
racjonahlego \V)'bom, opartego na \V)'korzystaniu określonych mierników i wskażników [109]. 
Przez miemik rozumie się więc kategorię ekonomiczną. odzwierciedlającą zdarzenia i fakty 
z zakresu dzialania. \V)'Iażone w odpowiednich jednostkach miary. Mogą to być: 
. miary naturahle, które obejmują osiągi (produkcję) i mo:':na je ująć najc::.ęściej 
11" naturaln)"ch lmarach ilośCI (s::.t.), 11"agl (I, q, kg), objętoścI (l, hl), c::.asu (t) ltP., 
. mierniki techniczno-ekonomiczne - jako Um01ł-ne miar)" (jednostki pr::.eUc::.eni01l"e 
dostos01l"ane do danego rod::.aju 1IJlll"órc::.ości. Ich istotąjest ::.1IJ-kle jedna cecha, 
. parametry sterowania. instrument)" o"-Teślone jako nar::.ęd::.ia ekonomic::.ne. odd::.ial)lrania 
,.. 
na obiekt 11" celu stero1l'ania go 11" po:':ądan)"m kierunJ.-z1. . - '\ 
Miemik mierzy zjawisko (cechę zjawiska) y_które jest latwo obserwowalne i mierzahIe_ oraz jest 
związane w znany nam sposób ze zjawiskiem X, które jest przedmiotem naszego zainteresowania. 
W logistyce mierniki traktowane sąjako wielkości informac)jne, niesmżące do ocen. Wykorzystuje 
się do nich bowiem zwykle zestaw określonych wskażników. Zestaw ten powinien obejmować 
odpowiedni pakiet miar, odzwierciedlających istotne obszary przedsiębiorstwa. Wskażnik 
(indicator) oznacza obserwowahlą i mierzahIą cechę wybranego przedmiotu lub zjawiska. której 
.. . 
występowanie świadczy (z mniejsz)m lub większ)m prawdopodobieństwem) o \V)'stępowaniu 
innego zjawiska. Wskażnik można stosować tylko wtedy, gdy przy ocenie zjawisk ma się do 
cZ)
lienia z liczbami stosmrkow)mi (np. El K ) i najczęściej procentow)mi. 


,V skaźnik rozumiany jest więc jako obserwowama wielkość zmierma.. niezbędna do uchwycenia 
innej zmiermej hezpośrednio nieobserwowamej. Potrzebny jest on wtedy, gdy zjawisko, które nas 
interesuje jest tmdne do obserwacji i pomiam. Cechy dobrego wskażnika to r 52]: 
. adekwatność - 1l"łaści1lJ' obra::. anaU::'01l"anego fragmentu r::.ec:::.J 1l"istości, 
. aktnalność - ocena 11"inna b)"ć potr::.ebna::. bie:':ącej d::.iałalności. 
. dokładność - p01l"inien 111"0l
-Ć pr::.esłanki do pocijęcia dobl)"ch dec)"::.ji, 


. rozległość -1l"inien Obejm01raĆ 11"iele ró:':n)"ch stanÓ11" hadanej r::.ec:::.J1I"istoścl, 
. kompłetność - calości01l"e u;m01l"anie i ocena badanego s)"Stemu. 
. porówn
'Walność -mo:':U1rość ocen)"porÓ1ł-nml"c::.ej 11" ró:':n)"ch aspektach, 
. zroznmiałość - konstnzkcja 1l"ska:':nika prosta i logic::.nie ::.ro::.umiala, 
. kompaQ.bilność - dostępność 11" s)"stemie informat)"c::.n)"m pr::.edsiębiorsl1ra. 



68 


13.2. Wskaźniki oceny funkcjonowania przedsiębiorstwa 


Przedsiębiorstwa do oceny swojego ftmkcjonowania potrzebują różnego rodzaju wskażników. 
Do opisu dowolnego przedsiębiorstwa (systemu dzialania) można wykorzystać 7 wskażników [50]: 
l) skuteczność (ang. efectiveness), 
2) sprawność/wydajność (ang. efficiency), 
3) jakość (ang. qualzty), 
4) rentowność (ang. profitability), 
5) produkQ'Wność (ang. productivity), 
6) jakość warunków praQ' (ang. quality ofu'ork life). 
7) innowaQ'jność (ang. innovation). 


. Skuteczność jest mierzona stopniem, w jakim system realizuje to, co zostalo zaplanowane. 
Do oceny stopnia skuteczności trzeba użyć co najmniej trzech kryteriów: jakości (czy 
produkt spelnia w)magania odbiorców), iloścI (czy liczba \V)'konanych wyrobów jest 
zgodna z zalożon)m planem) oraz terminu (czy \V)'konane \V)'roby dostarczono 
użytkownikowi na czas). 
. Sprawność jest to stosunek oczekiwanego zużycia zasobów do zasobów faktycznie 
zużytych. Do oceny oczekiwanego zużycia zasobów wykorzystuje się różnego rodzaju 
normatywy, prognozy lub intuicję. Do oceny rzeczywistego zużycia zasobów \V)'korzystuje 
się natomiast dane księgowe. l'\ 
. Jakość jest stopniem spelnienia przez system w)magań lub oczekiwań odbiorców. 
. Rentowność (zyskowność) opisuje kondycję fInansową przedsiębiorstwa i jest stosunkiem 
zysków, osiąganych przez system, do: wielkości sprzedaży, zaangażowanego majątku lub 
kapitahl własnego. 't"- 
. ProdukQ'Wność jest zależnością pomiędzy ilością produktów wytworzonych przez system 
do określonego rodzaju zasobu (np. energii) zużytego na \V)1worzenie tej produkcji. 
. Jakość warunków pracy jest sposobem, \\' jaki uczestnicy systemu reagują na aspekty 
socjotechniczne tego systemu. 
. InnowaQ'jność jest to zdolność systemu do kreowania nowych, lepszych produktów. 


Znaczenie poszczególnych wskażników i możliwości ich \V)'korzystania do oceny różnych form 
systemów dzialania pokazano w tablicy 3 [50]. 
TabI. 3. Znaczenie wskaźników do oceny różnych systemów dzialania [50] 


System Skuteczność Sprawność Jakość Produkt).- Rentowność Jakość Innowa- 
wność warunków pracy c':iność 
Stanowisko pracy D D D NW MW D BW 
Gniazdo obróbcze D BW D BW D D W 
Wydzial D BW MW BW D D MW 
Przedsiębiorstwo D BW W W D BW W 
Badania i rozwói D M\\ D W W W D 
Wytwarzanie D D D D BW D D 
Marketing D W BW W W W D 
Logist\'ka D W D W W W BW 
Sel."tOf publicmy D BW D BW BW BW BW 
Sel."tOf prywatny D D D D D D D 
Nauka D BW D W D W BW 


Oznaczema : D - decydujący, B'" - ban:1=o )1'0:11)", W - )1'0:11)", l\ł\V - mało )l'o:n)", N\V - nżewG=ł1J" 



69 


13.-1. Produktywność jako wskaźnik oceny przedsiębiorstwa 


Slowo "produkQ'Wność"- odpowiednik angielskiego slowa productivit)" - prz)jmowane jest często 
jako ,,1I)"dajność". Produktywność zwykle też odnosi się do pracy żywej i określa jako: ,,1I)"dajność 
prac)"". Współcześnie_ ze względu na masowe zastosowanie automatyzacji procesów i zmianę roli 
pracownika. produktywność ma jednak znacznie szerszy zasięg pojęciowy. Rozpatruje się ją 
bowiem nie tylko w aspekcie wydajnosci pracy żywej, ale także w aspekcie efektywności 
wykorzystania zasobów, jakirni są: materialy i 
nergia oraz zaangażowany kapital [50]. 
Współcześnie w ramach tzw. "Ruchu Produktywności" postrzega się ją również jako sposób 
myślenia ukierunkowany na postęp. określony japońskim slowem KAIZEN. 
Aby móc podejmować dzialania na rzecz popra\V)' produktywności, należy usystematyzować 
wplywające na nią cZ)
llliki oraz zidentyfikować określone programy dzialania w t)m zakresie. 
Systematykę tę przedstawiono na rys. 43 (oprac. wlasne na podstawie [50]). 


iany w technologii wytwarzania 
[\\Tp

;;;-d:;;
;;;e";;;;

::Y
h';;;;;-

;;'i'-;-;

ąd
;;t;"'i 
. . 
....................................................................................................................................... 




.
i:
i.ii.

.Ę-
.
E.P.i.?



:.p.i.;;:



y.J..

i.;;] 
iLep

e.

::yk



i;;-;;;e..
;;-
.
bÓ;....................................j 
....................................................................................................................................... 
[W;ę b
.

::y
;łek.p

;;


:;;;M;......................................i 
. . 
....................................................................................................................................... 


tecłmiczne 


1rska::nik01re 


p - produkcja/zasób 


ProdukQ'Wność 
 u;ęcie 


.
c 
" 


praca, kapitał, energia. materiały 


ekonomiczno-społeczne 


stan ś1riadolllości 


filozofia postępu 


. 
Program dzialania 
. 
K-UZEN 


PRODl.Tk"TYWNOŚĆ = 


produkcja 
praca + kapitał + materialy + energia 


: Orientacja na użyteczność 
r.
fułe..(
i
p;;;
;
)..

p

;;;;;;;;;
.................................i 
. . 
. ...... .. 
: Stale (ciągle) doskonalenie 
. ..... 
: Synergizm pracy zespolow
 
. -..-....-...-..--..-... 
: Li1.-widacja marnotrawstwa 
,........................ ..............................
.........................................................................., 
i 1 Nadprodukcja 


l l l ...... 
lp. Rodzaie strat P K M E ,3 
l Odpady materiałów + A 
2 Produkcja nadmiernej ilości (na zapas) + + + + IS 
3 P=wy w prucy (ze zlej organizacji) + 
4 Zbędny transport + + ,6 
5 Zbędne procesy + + ,7 
6 Nadmierny poziom zapasów + + + + 
7 Bezużytecme dzialanie pracoVi'llika + 
8 Braki + + + + 


................................................................................................................. 

 2:..



..
!
.




..


?:..






................J 


....-..................................................................................................
 
:..
!.
.
!!..
..!




.




.........................................J 
:::
i.


:::
::
!

!
::






E:::::::::::::::::::::::J 


-...-.................................................................................................... 
. Straty w zapasach i 
, 


. Ruchy zbędne 
:..

.r..

.
..
!.



.<..
.
:'.
I.i
!.<.
.............J 
Powiązanie produktywności 
w ujęciu techniczn)ID i 
ekonomiczno-s ołeczn ID 


Rys. 43. Produktywność w ujęciu systemoW)ID (oprac. własne na podst. [50]) 



13.-1. Wskaźniki oceny systemu logistycznego 


70 


System logistyczny przedsiębiorstwa ma generować zysk. Ocena systemu opiera się na czterech 
kryteriach: efektywności_ sprawności_ pracy bez zakłóceń i wysokim stopniu elastyczności [81]. 
Jako nadrzędne dla oceny efektywności \V)'dziela się koszty logistyki i obsługę dostaw - rys. 44. 


,-- 



 
E-- 
.... 



 
O 

 

 
< 
U 


>- 
E-- 
N 
00. 
O 

 


'-- 


Srodki trwale 
zwtązane 
z logistyką 


Majątek 
obroto\V)' 
zwtązany _ 
z logistyką 


Wskaźnik rotacji (wielokrotność) II 
obrót 
Przeciętny stan środki trwale 
zapasów + ZWIązane 
magazynowych z logtS1\'ka 
Wskaźnik rotacji (wielokrotność) I 
obrót 
Przeciętny stan zapasów 


- 


udzial kosztów 
logistyki 
w obrocie 


koszty logisl}'ki 


obrót 


Obsługa dostaw 
- terminy dostaw 
- niezawodność dostaw 
- liczba terminowo dostarczonych 
za p otrzebowań x lOOlJo 
całkowita liczba zapotrzebowań 
- gotowość do świadczenia dostaw 
- zapotrzebowania realizowane z 
magazynu x 100° o - 
ca łk owIta lI cz b a zapotrze b owań 
jakość dostaw 
- liczba reklamacji x 100° o 
ca łk owIta lI cz b a zapotrze b owań 
dastyczność dostaw 
liczba spełnianych życzeń 
specjalnych x lOC
" 
liczba życzeń specjalnych 


E-- 
'O 

 

 
O 



 
'o 
N::;: 
00 ;0..-. 


 
-'5iJ 
.5$ O 
N- 
"" 

 


KoszQ' łogisQ'ki 
Według podsystemów 
funkcjonalnych 
- koszty łransportu 
koszty zarządzania 
zapasamI 
magaZ)1'lOwyrrn 
koszty opracowania 
zamówIeń I-- 
weumg taz przepl)"Wu 
towarów 
- koszty logistyki 
zaopatrzenia 
- koszty logistyki 
produkcji 
koszty logistyki 
dysłrybucji 


- 


Zależności rzeczowo-logiczne 


Rys. +I. System wskaźników dła całego systenm łogistyc:;;nego (wg H. Ch. pfohla [81] ) 



 Powiązania obliczeniowo-techniczne 


KoszQ' ł02isQ'ki oblicza się wedłng podsystemów funkc.jonalnych i faz przepł)'Wu. Efekty 
wewnętrzne przedsiębiorstwa z tytułu ftmkcjonowania systemu logistycznego stanowią sumę 
efektów cząstkowych spowodowanych poprawą wielu wskażników. Do wspólnego rozpatrywania 
z logistyką majątku obrotowego i środków trwalych prz)jmuje się dwa różne wskażniki rotacji: 
. wskażnik ] - odnoszący się jed)
rie do zapasów magaz)
lO\V)'ch, 
. wskażnik II podający obrót calego kapitalu zamrożonego przez logistykę. 
Efekty zewnętrme dotyczą otoczenia przedsiębiorstwa i powstają w \V)
liku popra\V)' poziomu 
obsługi odbiorcy oraz sprawniejszej wspólpracy z dostawcami. PodstawO\V)m wskażnikiem może 
być tu ogólny wskażnik efektywności, obliczany jako stosunek efektów z danego systemu 
logistycznego E, do poniesionych kosztów K w zakresie ftmkcjonowania tego systemu [10]. 



13.5. Tworzenie systemu wskaźników logistycznych 


71 


_-\lgorytm tworzenia systemu wskażników logistycznych ilustruje rys. 45 [81]. 


-= 
eJ 

 
= 
N 
eJ 

 
..... 
'" 
... 
0lJ 
O 
- 


== 
'O 
..:od 
... 
= 
'
 
..:od 
IZ 
== 
= 
e 
Q) 
..... 
IZ 
". 
IZ 
c; 
... 
= 
Q) 
N 
;.. 
O 
== 
..... 
0lJ 
Q) 
... 
..c 
Q) 
N 
;.. 
Q. 

 
= 
....., 

 
eJ 
c; 
;.. 
Q) 
..... 
.... 


. 


o 


Opis przebiegu 
Wyprowadzenie jednego (kilku) celu(ów) 
logistycznego(ych) z jednego (kilku) celu 
(ów) przedsiębiorstwa 


Sformulowanie jednego (kilku) naczelnego 
(ych) wskażnika (ów) logistyki 


Podzial na cele drugiego stopnia 


Sformulowanie jednego (kilku) 
wskażnika(ów) celów drugiego stopnia 


Ewentualnie dalszy odzial 


Zróżnicowanie wedlug celów 
Jprzedsiębiorstwa 


Sformulowanie wskażnika( ów) 
charak1:erystycznego dla danego dziahl 


Zróżnicowanie wedhrg cZ)
Ulików 
produkc)jnych, na które możliwe jest 
oddzialywanie 


Sformulowanie wskażnika (ów) 
specyfIcznych dla cz)mrików 
produkc)jnych w dan)m w)miarze 


Ustalarrie zastosowanej ftmkcji 
logistycznej(ych) 


Sformulowarrie wskażnika(ów) dla celu 
zastosowania określonego przez ftmkcje 
logistyki 


Pr
'kładJ' 


Zabezpieczenie gotowości do 
świadczenia dostaw 


Stopień gotowości 
do świadczenia dostaw 


Skrócenie czasu obiegu 
zamówień 


Przeciętuy czas realizacji 
zamówienia 


. 


,e) 

 


Logistyka produkcji 


Prz
ciętny czas przebiegu 
każd
 operacji 



c Środki wytwarzarria ) 


Przeciętne wykorzystanie środków 
transportowych i jego rozrzut 
czaso\vy 


Dyspozycje trarlSportowe 


Przeciętny czas oczekiwania od 
zakończenia procesów roboczych 
a rozpoczęcia transportu 


Rys. 45. Schemat przebiegu jOrnmłmvani.a celów i wskaŹllików logistJ'c:;;JłJ'ch (wg H. Ch pfohla [81]) 



72 


l-ł. CONTROLLING LOGISTYCZNY 


1..1.1. Pojęcie controllingu 


Do sterowania dowolnym obiek1:em (w 1)m też i przedsiębiorstwem) niezbędne są dwie CZ)
l1lości: 


l. możliwość monitoringu (obserwacji "kierunlwja::.d)"). 
2. możliwość przesterowania (posiadanie ..kier01rnic)"). 
Nowoczesna ekonomia i teoria zarządzania rozwinęly różnorodne instrumenty (narzędzia 
monitoringu), które wspomagają lub wręcz WanllrK-łIją realizację \V)'branej strategii dzialania 
("kiemnku jazdy"). Do najbardziej kompleksO\V)'ch instrumentów należy controllin2, często 
określany jako nowa f1lozofIa dzialania organizacji [97]. Zgodnie z angielskim źródloslowem: 


COlltrollulg - to ponadfunk'1'iny instrument zarządzania, stanowią'1' proces sterowania, 
ukierunkowany na oPQ'IllaIizację w
'Iliku rmansowego przedsiębiorstwa poprzez 
zastosowanie odpowiednich metod i narzędzi: płanowanie, kontrołę, sprawozdawczość. 


Powstanie idei controllingu jest \V)
likiem procesów rozwojO\V)'ch nauki i prak1:yki zarządzania 
... 
oraz szeroko rozumianej rachunkowości w procedurach zarządzania. Ohecnie c011lrolling jest 
nowoczesn)m instnlluentem zarządzania. umożliwiając,m przedsiębiorstwom poprawę 
funkcjonowania w zmiennych wanmkach otoczenia. Polega na calościow)m kompleksow)m 
podejściu do przedsiębiorstwa. tak aby na czas wykryć wąskie gardla. opracować rozwiązania ich 
eliminacji oraz (w przypadku \V)'stąpienia odchyleń w stosunku do planu) zaproponować dzialania 
korygujące_ przy jed
C
 sn)m zapew ieniu ręntowności przedsiębiorstwa. Może obejmować 
różne szczeble zarządzania (strategiczny, operac)jny) oraz ftmkcje (badań i rozwoju, projektów, 
logistyki, produkcji, marketingu itp.). W przedsiębiorstwie controlling ma więc za zadanie 
wspóruczestniczyć w wyznaczaniu celów przez kierownictwo i koord'
lować dzialania wewnątrz 
. .. . 
przedsiębiorstwa tak. aby umożliwić osiągnięcie wyznaczonych celów. Controlling wykorzystuje 
informacje pl)
lące z systemu rachlllrkowości. Poprzez ten system można oceniać skutki podję1)'ch 
decyzji (zgodność planów z w)llikami) i identyfIkować przYCZ)
lY ewentualnych rozbieżności. Jest 
to więc sterowanie dzialalnością przedsiębiorstwa zorientowane na \V)'Znaczone cele [J8]. 


Zgodnie z prz)jętą f1lozofIą zarządzania. zastosowanie narzędzi controllingu odbywa SIę 
odpowiednio do sek'wencji: planowanie-ewidencja danych rzeczywistych-analiza odchyleń-korekta 
planowania. Bazą controllingu jest (i musi być) sprawny system informatyczny. Dopiero wówczas 
bowiem można sprawnie pozyskiwać dane, przetwarzać informacje i komunikować się ze 
wszystkimi odbiorcami informacji. Gdy dodamy defIniowanie .:elów w sposób policzalny (mierniki 
sukcesu) i komunikowanie celów poprzez plany (kiedy i w jakim zakresie nastąpi realizacja celów), 
wówczas można twierdzić, że kadra menedżerska (kierowca) otrz)muje jasną instrukcję dzialania. 
a co ważniejsze, zapis rzeczywistego ftllrkcjonowania fIrmy [44]. 



73 


1..1.2. Controlling w logistyce przemysiowej 


Prz)jmuję się. że controlling jest metodą kompleksowego I skoordynowanego zarządzania 
przedsiębiorstwem, zabezpieczającą racjonahlość formulowania i realizacji jego celów. Może 
występować w różnych \V)miarach: przestrzennym, temporaln)m lub procesUahI)m rys. 46 [40]. 


W)IDiar I 
lempom1ny 

 ----------- 


/' 


- "'.... 
iiP 

e 
...
 

 


.S'.... 
,.f!" 
04' 



 

 
.. 

 
o 

 
c 
"'- 



 

 
'S:: 

 
..". 
gj 
,. 
" 



 
,. 
o 
w 

 
m 

 

 



 

 

 
8 



 
,. 
O 

 
 
c .!: 
-.. -5 a; 
::i 
 -t: 
I oC.Jo :::I lIG /' 
""1': I E - 
111')'" ./..... 

 -a. 

"'
? 

 -" 
....p/ 
globalrTy' 
I W)IDiar 
- DIocesilli1nv 
r 


/ 


lokalny 


Wymiar przestrzenny 


... 


Rys. -ł6. Uj71uar.r opisu strukturalnego controllingu w przedsiębiorsh.ie (wg K. Jędralskiej [40]) 
, .....e"\ 


Controlling łogisQ'czny 


wspIera proces podejmowania decyzji, w zakresie procesów 


logistycznych. Powinien być więc rozumiany jako .jimkcja pr:::eJ.Toj01ra". dostrajająca planowanie i 


koord)
lację w poszczególnych podsystemach logistyki .Cz)
li to przez realizację czterech 
glównychzadań [38]: 
C 
1) koordynacja procesów w podsystemach ło2isQ'cznych i pomiędzy nimi, 
2) eliminowanie "wąskich gardeł", «\ 
3) 
4) 


płanowanie i kontroła kosztów łogisQ'ki, 
. fi ...... .. '" 
ponnar e enc,.,'Wnoscl. 


W praktyce, zakres controllingu realizowany w przedsiębiorstwie może być tak szeroki, nicz)m 
jego cele. Odmianą takiej orientacji jest skoncentrowanie się na ograniczeniach utrudniających 
realizację celów, na "wąskich gardlach". Z badań ankietowych kadry kierowniczej 143 niemieckich 
przedsiębiorstw [97] \V)
lika. że: najważniejsze zadania jakie stawia się przed controllingiem, 
związane są z opt)malizacją zapasów - tablica 4 [97]. 
Tab!. 4. Zadania controllingu w łogisQ'ce (wg T. Sokolowskiego [97]) 


Najważniejsze zadanie stawiane loj!).styce procent j!;losów 
Ovhmalizacia stanu zapasów 42,0 0 0 
Przejrzystość kosztów i w)
rików 41,3 0 0 
Minimalizacja kosztów 41,3 0 0 
Pozyskanie istotm'ch informacii zarządczvch 30,1 0 0 
Utrz)marrie ciągłości dostaw 22,4 0 0 
Skrócenie cyklu produkc)jnego 18,9 0 0 
Opt)malizacja transportu 5,6 0 0 



74 


1-1.3. Rachunek kosztów w przedsiębiorstwie 


Osiągnięcie zadowalających rezultatów ekonomicznych me jest możliwe bez odpowiednio 
ukienmkowanego rachunku kosztów, który umożliwiłby ocenę wplywu różnych opcji dzialań na 
w)
rik fInansowy. TradYQ'jna kalknłacja kosztów koncenrruje się na rozwiązywarriu problemów 
pomianI kosztów produkcji \V)'Iobów przemyslO\V)'ch. Za podstawowy cZ)
l1lik kosztotwórczy 
uznawane są rozmiary produkcji i sprzedaży, stąd na przyklad typO\V)m rozwiązaniem przy 
określaniu rentowności sprzedaży jest rozliczenie kosztów sprzedaży za pomocą narzutu 
w stosunku do wielkości przychodów. Sprawozdawczość finarIsowa przywiązuje malą wagę do 
kosztów obshrgi klienta (dla kosztów powstających poza procesem produkc)jn)m). W rachunhl 
zysków i strat wykazywarIa jest jedna zagregowana pozycja "koszty sprzedaży", która 
w żaden sposób nie ulatwia analizy rentowności klientów dla celów zarządzania przedsiębiorstwem. 
Koszty sprzedaży rozliczane są na poszczególnych klientów lub segmenty klientów w uproszczony 
sposób, np. za pomocą jednakowego narzutu procentowego w proporcji do przychodów lub 
wartości produk1:ów kupowanych przez danego kli
a. Wady t
dYQ'jnej kalknłacji to [52]: 
- nie są uwzględniane koszty kredytu kupieckiego i inne koszty fInarIsowe,\ 

 
nie są uwzględniane utracone nalezności, na które tworzona jest rezerwa. 
nie są uwzględniane dodatkowe koszty ponoszone na rzecz klienta w procesie. 
....-ł> 
Strategie I)
rkowe, bazujące na logistyce, wplywając na pojawiarrie się dodatkO\V)'ch ushrg 
(i kosztów), w)muszają poszukiwania no\V)'ch rozwiązań rachmrku kosztów. Ich poziom 
i struk1:ura \V)
lika z szeregu cZ)
lllików powstających w ramach powiązań pomiędzy producentem 
a odbiorcą produktów. Są to nierzadko koszty wywiązarria się z obietnic wobec klienta: szybszej 
obshrgi. \V)'Ższej jakości za taką sarną cenę, modyfIkacji produk1:u lub ushrgi zgodnie 
z preferencjarni danego klienta. specjahIych opakowań, dhrższych terminów zaplaty należności, itd. 
Istnieje więc konieczność arralizy kosztów na podstawie określonych wskażników dotyczących 
calego procesu logistycznego, stąd powstala procesowa kalkulacja kosztów (metoda ABC) [16]. 


Podejście procesowe. polegające na prz)jęciu oczekiwań klienta jako punktu w)jścia 
(uwzględniające perspek1:ywę "od ::.e1l"nątr::: do 1re1rnątr::." organizacji), jest w coraz szersz)m 
zakresie wykorzystywane do zarządzania w przedsiębiorstwie. Jest ono widoczne, m.in. w 
koncepcji lańcucha wartości, reengineeringu procesów produkcji i logistyki, zarządzaniu jakością. 
Procesy i dzialania powinny zostać zatem wykorzystane także jako podstawa modelu kosztów 
przedsiębiorstwa, ponieważ rachunek kosztów. dostarczający informacje niezbędne do zarządzania, 
winien opierać się na tych sarnych zalożeniach, co model ftl1rkcjonowania przedsiębiorstwa [10]. 
Niezbędne jest zatem prz)jęcie i zastosowanie instnl1nenru rachmrkowego_ który dostarczyłby 
danych pozwalających na ocenę kosztów poszczególnych dzialań w calym lańcuchu logistycznym. 



75 


1-1.-1. Koszty logistyczne 


Zagadnienia kosztów logistyki należą do najtrudniejszych i najbardziej zlożonych problemów 
współczesnej logistyki. Problemem jest nawet sarno ich zdefIniowanie, rozgraniczenie 
i \V)'odrębnienie. Z badań i analiz w)
lika. że globalne koszty logistyki starIowią 10 - 40 0 o 
przychodów ze sprzedaży uzyskiwanych przez przedsiębiorstwo, i obecnie w nich \V)'stępują 
największe rezerwy dla dzialań oszczędnościO\V)'ch [15]. Ogólnie biorąc: kosz
' łogis
'czne są to 
wszystkie koszty związane z przebiegiem procesu logistycznego. W ujęciu modelow)m dzieli się 
je na: koszty przeplywu materialów (dominujące ok. 40 00 wszystkich) i utrz)marria zapasów. 
W praktyce można wykorzystać np. poniższą klasyfIkację struk1:ury kosztów - rys. 47 [94]. 


Struktnra 
 Struktnra 
rodzajowa faz 
1. Koszty materialne 1. Koszty fazy zaopatrzenia 
- amortyzacja, - dZiału zaopatrzema, 
- materialy, paliwa, - wydzialu transportu, 
- energia, - wydziału magaZ)l1ów. 
 
- uslugi obce. 2. Koszty fazy produkcji 
2. Koszty niematerialne - dzialu sterowania produkcją, 
- robocizna - wydzialu transportu 
- uslugi, wewnętrznego. 
- kapital obcy, 3. Koszty fazy dystrybucji 
- podatki. 
\ - działu zbytu. 
3. Koszty pozostale - transportu i spedycJi, 
- kary, - wydziału magaZ)l1ów. 
- ub fu naturalne. ... 


Struktnra składników 
procesn 


Q 


1. Koszty przeplywu 
fizycznego 


2. Koszty zapasów 


f.. 


" 


3. Koszty procesów 
informaC)jnych 


} 


Rys. 47. Składniki struA"tury kos:;,tów logistycznych (wg Cz. Skowronka [94]) 


Strategia logistyczna przedsiębiorstwa jest niczym inn)m, jak próbą znalezienia punk1:u równowagi 
pomiędzy w)magarriarni I)
rku, a kosztarni niezbędn)mi do osiągnięcia tych celów [71]. Ten pmrk1: 
równowagi z jednej strony \V)'Znacza więc szybkość i terminowość dostaw, dostępność towarów 
i informacji oraz elastyczność, czyli szybkość reagowania na zmiany na f)
rku. Narzędziem 
slużąc)m do spelnienia tych \V)magań jest struk1:ura logistyczna firmy: magaZ)
l centrahIY. 
magaZ)
lY regionalne, ich lokalizacje, zastosowana w nich technika i zatrudniony w nich personel. 
Oczywiste jest, że każdy z \V)mienionych elementów generuje koszty, a przedsiębiorstwo jest 
żywotnie zainteresowane w minimalizacji tych kosztów, ponieważ jest to druga strona 
wsponllrianego pmrk1:u równowagi. Stąd celem strategiczn
'Dl w łogis
'ce jest: obslużyć klienta 
jak najlepiej ale przy możliwie najniższych kosztach. W prak1:yce oznacza to [55]: 
zdefIniowanie w)maga klientów odnośnie poziomu obshrgi, 
wlaściwe zaplanowanie stn1k1:11f)' dystrybucji_ 
określenie swego miejsca na I)
rku w obszarze kotrk-łlrencji (benchmarking), 
op1)malizacja cz)mrików generujących koszty logistyczne. 



76 


Część II Charakterystyka podsystemów logistycznych 


15. LOGISTYKA ZAOPATRZENIA 


15.1. Zaopatrzenie i jego zadania 


Zdecydowana większość współczesnych \V)'Iobów przemyslO\V)'ch to prodl1k1:y zlożone z wielu 
różnych elementów i normaliów. Te pierwsze trzeba \V)1worzyć w dmI)m przedsiębiorstwie, 
zaopatrując produkcje w określone materialy_ a te drugie dobrać z katalogów i zakupić u ich 
producentów. Jest ich tysiące: lożyska. śruby, zlączki, spręż)llY, uszczelki, podkladki itp. - rys. 48. 


- "...! "",-. 
 

. r -'--4t:: - 

I '"' c;;p:;o 

 -::::::' 
--p...o 
"'--;- 

 ii're 

 g ir>

 ...
:; 
. 


\ 


' . -\ 
, , 

. . 


!' 


, , 
_.:o 

'.'" '
.'
 
.. ";".. l 
'- ".,.. '..'01 - 
.....
 ...
 
. "II. .
-łł 
. 7C. 


'r' 

. 


r 

 

 


, . 


Rys. 48. Przykłady części znormalizowanych stosowanych w przemyśle (wg stron WWW) 


Generalnie zakup odnosi się do faktycznego ak1:u kupna jakiegoś przedmiotu lub ushrgi. 
Zaopatrzenie ma szersze znaczenie i ro zumian e jest jako proces pozyskiwania dóbr i usług. 
Proces zaopatrzenia łączy uczestników lańcucha dostaw i zapewnia pożądaną jakość. tworzoną 
. 
przez dostawców w t)m lańcuchu. W koncepcji analizy lańcucha wartości dodanej M. E. Portera 
, 
zaopatrzenie jest rozumiane jako dzialalność pomocnicza. przycz)
liająca się do uzyskania 
przewagi konhlrenC)jnej przez dmIąjednostk.,: gospodarczą poprzez dodanie wartości [80]. 
Zadaniem zaopatrzenia jest za!!:Warantowanie, że materialy niezbędne do zasilenia 
operacji dostarczone zostaną w momencie, gd)' będą one właśnie potrzebne. S. Abt [l] 


W związku z t)m, zaopatrzenie ma podstawowe znaczenie dla kształtowania powiązań wewnątrz 
przedsiębiorstwa. Zależy przede wszystkim od rodzaju produkcji, pozycji przedsiębiorstwa na 
I)
rku i strategii marketingowej, jaką stosuje. W szczególności zadaniami zaopatrzenia są [611: 
. kupno materialów niezbędnych do produkcji, 
. upewnienie się, że dmIe materialy mają \V)'starczająco dobrą jakość, 
. odnajdowanie nowych dostawców i ścisla wspólpraca z nimi. 
. negocjowanie dobI)'ch cen od dostawców, 


. utrz)mywanie niskiego poziomu zapasów, 


. finalizowanie dostaw, gdy to jest niezbędne, 
. ścisla wspólpraca z dzialami używając)mi zakupywane materialy. zrozumienie ich potrzeb 
oraz pozyskiwanie tych materialów we wlaściw)m czasie. 



77 


15. 2. Misja logistyki zaopatrzenia 


Misja przedsiębiorstwa jest to pożądany. jasny I przekonujący obraz. OpISUjąCY 
w kategoriach aspiracji przyszlość przedsiębiorstwa. opartą na realistycznych podstawach. Z misji 
wyplywają cele: strategiczne_ tak1:yczne i operac)jne [102]. 
Deklaracja misji odgrywa ważną rolę w trzech obszarach: określa kierunek, w któf)m zmierza 
organizacja. sprz)ja legit)mizacji organizacji oraz spelnia rolę motywującą. Wyznaczenie kierunku, 
w któf)m zmierza organizacja, jest równoznaczne z określeniem granic \V)'borów strategicznych. 
dot)'czących tego, cz)m organizacja chce się zajmować i jakiego rodzaju dzialania realizować, 
ewentuahIie czego nie robić. Znaczenie misji dla samej organizacji_ nie sprowadza się jed)
lie do 
tego, iż \V)'Znacza ona kierunek, w któf)m zmierza organizacja oraz motywuje pracowników do 
dobrego dzialania. Jest ona ważn)m komunikatem przybliżając)m pracownikom sens istnienia 
organizacji oraz f1lozofIę jej dzialania. W poprawnie zorganizowan)m przedsiębiorstwie 
zaopatrzenie jest zadaniem podsystemu logistycznego, nazywanego logist)'ką zaopatrzenia [80]. 


Misją łogisQ'ki zaopatrzenia, czyli generalmm kienmkiem, \\' któf)' wpisują się wszystkie jej 
dzialania. jest więc równoważenie potrzeb materiaIO\V)'ch i kosztów - f)'s. 49 [24]. 
. , 


Zaspokajanie potrzeb 
materiałoW)'ch 


. 
. 
. 
.. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
..' 
. 
. 
. 
.' 


Logis1)'czne koszt). 
dostaw materiałoW)'ch 


LOGISTYKA 


ZAOP ATRZENl-\ 


Rys. 49. MisjI!, logistyki zaopatrzenia (wg K. Ficonia [24]) 
Logistyka zaopatrzenia \V)'kracza poza tradyc)jnie rozumianą gospodarkę materialową. 
Zaopatrzenie i logistyka zaopatrzenia to nie są równoważne pojęcia. Przez ,;::aopatr:::enie" rozumie 
się howiem wszystkie CZ)
lllości związane z zapewnieniem przedsiębiorstwu niezbędnych 
materialów do produkcji, ideą "logistyki zaopatrzenia" jest natomiast koncepcja sprawne.i 
i racjonalnej gospodarki materiałowej. Do realizacji tych celów winna ona [67]: 
. organizować przeplyw towarów i informacji przy minimalizacji kosztów_ 
. dążyć, aby pozyskani dostawcy stali się dostawcami stal)mi, 
. dbać o przyszly rozwój możliwości zaopatrzeniowych przedsiębiorstwa. 
Stąd też w zakresie dzialania logistyki zaopatrzenia jest nie tylko zakup materialów czy elementów 
do produkcji, ale także ich transport i magaz)
lowanie przy minimalizacji kosztów. Logistyka 
zaopatrzenia jest więc systemem ceIO\V)m, ktOf)' dziala w szerokim zakresie, od f)
rk-łl dostawców 
do f)
rków zbytu. i bazuje na zintegrowanej koncepcji pozyskiwania potrzebnych materialó" we 


wlaściwej ilości i asortymencie, o wlaściwej jakości i cenie, we wlaści\V)'m miejscu i czasie. 



78 


15.3. Zadania logistyki zaopatrzenia 


Aby opt)mahlie rozwiązać główny problem logistyki zaopatrzenia, sformulowany za pomocą 
czterech pytali: co? ile? gdzie?, kiedy? (k'upić) smżby zaopatrzenia muszą szczególowo określić: 
- asort)ment i ilość zalnawianych materialów_ 
- dostawców i źródla zaopatrzenia. 
- terminy i wielkości dostaw, 
- wanllrki skladania i realizacji zalnówień. 
- wanllrki finansowe i techniczne zakupu, 
- formy transportu i zasady rozliczania. 
- zasady reklalnacji, zwrotów i odsprzedaży. 
Powiązanie celów logistyki zaopatrzenia z jej zadanialni oraz odpowiadając)mi im szczególow)mi 


CZ)
lllościalni przedstawiono na rys. 50 [1]. 



 


ZADANIA 


CZYNNOŚCI 


Zapewnienie - wybór odpowiedniego dostawcy, 
- opQ'Dl3lnej jakości - negocjacje w sprawie jakości, 
prodnktów - kontrola dostaw. 
- decyzja ,,rnake or buy", 
Minimalizacja - negocjacje innych wanmków 
- calkowiQ'ch wpływających na koszty, 
kosztów 
ro '\ - analiza rynku zaopatrzeniowego, 
...... 
I:: , - ocena i wybór dostawcy, 
(l) Pozyskanie 
N i ntr
'DlaJlie - budowanie strategicznych stosunków 
\-; 

 - rzetelnych z dostawcami, 
o... i konknrenQ'jnych - zawieranie i realizacja umów, 
O - działanie na rzecz poprawy wizerunku 
ro dostawców 
N - prz
dsil'biorstwa wśród dostawców. 
...... 

 - planowanie potrzeb materialowych. 

 -decyzja o wielkości, częstotliwości 
rJ) 
...... Minimalny poziom dostaw, 
bJ) 
O - zapasów - organizowanie przepływów surowców, 
........ i pł)'Jlll)" przepł)'W - zarządzanie składnikami 
Q) snrowców zaopatrzeniowymi. 
U - transport wewnątrz zakładu, 
- organizowanie procesu zamówień. 
- planowanie potrzeb na podstawie 
Współpraca ha11llonogramu produkcji i sprzedaży, 
- organizowanie sprawnego przepływów 
- i integracja z materialów do pierwszego stanowiska 
inn)'IIli obszarami na linii produkcji 
firmy - zarządzanie przepływem informacji 
- planowanie fmansowe przy zakupie 
materialów o dużei wartości. 


Rys. 50. PowufZani.e zadań i c
;J'nności w ZJlkresie logistyki zaopatrzenia (wg S. Abta [1]) 



79 


15.-1. Problemy logistyki zaopatrzenia 


W logistyce zaopatrzenia najistotniejsz)mi problemami do rozwiązania są [80]: 
l. ustalenie liczby dostawców, 


2. ustalenie "geografii" dostawców, 


3. określenie polityki cenowej, 
4. \V)'bór dostawców. 
Duża liczba dostawców zmniejsza ryzyko braku na czas określonego materialu czy elementu do 
produkcji, zwiększa jednak obciążenie i koszty systemu zaopatrzenia. Najkorzystniejsz)m 
ekonomicznie rozwiązaniem jest pozyskiwanie dostawców mających swe siedziby w bliskiej 
odleglości od siedziby firmy. W przypadku dużego rozproszenia zaleca się korzystać 
z zewnętrznych magaZ)
lÓW (hurtownie). W zakresie polityki cenowej istnieje silne powiązanie 
logistyki z kalkulacją .:en. Logistyka zaopatrzenia w s\V)'ch dzialaniach oprócz nominalnej zaplaty 
może i powinna np. uwzględniać stosowane przez producentów rabaty i upusty cenowe. 


Wybór wlaściwych dostawców jest jedn)m z najbardziej istotnych zagadnień z zakresu logistyki 
zaopatrzenia. Stosuje się tu różnorodne zasady i kt y '1eria. Najbardziej oczywist)m kty'1erium jest 
możliwość realizacji reguly logistycznej ,,6W". Na globahI)m I)
rku takich dostawców 
spelniających te wanllrki logistyczne może być wielu i wówczas problem nadal jest nierozwiązany. 
Zaleca się tu różne metody ulatwiające wybór. np. metodę plllrk1:0Wą Kapłana. Jej algOI)ll11 to [16]: 
l. określenie przez odbiorcę podstawO\V)'ch kryteriów (parametrów) dostawy, 
... 
2. przypisanie t)m kty'1eriom wartości punktowych, np. w skali od Ido 10, 
3. ustalenie ważności wag) tych kt y 1eriów dla realizacji calego zadania. 
4. W)
llllOŻenie wag prze wartości punktowe poszczególnych kty1eriów, 
5. obliczenie sumy kt y 1eriahIo-ważonej dla poszczególnych dostawców. 
6. wybór dostawcy wedlug maks)mahIej wartości tej sumy. 
Można poshrgiwać się też przeslarrkami preferencji odbiorców. Wedhrg E. Michlowicza są to [67]: 


l. i akość 
2. cena ushrgi 
3. stabilność dostaw 
4. elastyczność 
5. dostosowanie do starIdardów ISO 
6. technologia 
7. wsparcie w planowaniu 
8. wsparcie w produkcji 


85 0 0 (1ra::ność la)"teriu1ll1l",g badanych) 
83 0 0 
80 0 0 
78 0 0 
73 0 0 
68 0 10 
53 0 0 
39 0 0. 


Z przytoczonych danych W)
rika. że cena nie jest najbardziej istotn)m pararlletrem dosta\V)'. 
Obecnie jest niąjakość materialów. Ważn)m zagadnieniem jest także czas realizacji dostaw. 
W t)m zakresie najbardziej rozwiniętąkoncepcjąjest just-in-tillle (JIT) [112]. 



80 


15.5. Zapasy jako element dzialaó logistycznych 


Gromadzenie, utrz)mywanie i uzupelnianie zapasów znane bylo od najstarszych dzialań 
gospodarczych czlowieka. Na początk'u slużylo zapewnieniu podstawowych środków do życia. 
Ludzie starożytni gromadzili zapasy żywności_ cz)m mogli \V)'Żywić siebie i swoją rodzinę. 
W latach 80. rzeczą "normahlą" bylo kupowanie większych ilości towam (np. paplem 
toaletowego), tworząc w ten sposób większy zapas dla zaspokojenia swoich potrzeb. 
W dzisiejszych czasach jest oczywiście lepiej. Duża ilość sklepów. nadmiar towarów pozwala 
na bardziej rozważne zakupy, nie tworząc nadmiaru dóbr. Nadal gromadzimy, utrz)mujemy 
i uzupelniamy zapasy: jednak obecnie robimy to coraz oszczędniej i racjonahliej. Podobnie jest 
i w każd)m przedsiębiorstwie, które musi mieć zapasy, by utrz)mywać rytmiczność swej produkcji. 


Zapasy jest to rzeczowa, niespieniężona część środków obrotowych, w skład której 
wchodzą: surowce i materiały, produkcja w toku, wyroby gotowe. (Niemczyk [73]) 


Największe znaczenie dla badań nad gospodarką zapasami ma tzw. podzial rodzajowy, w któf)m 
zapasy mogą powstawać w trzech sferach dzialahl
i [56]: . 
. zaopatrzeniu - znajdują się tutaj zapasy surowców i materialów niezbędnych do produkcji, 
. prodnkcji - związane z "zapasami produkcji w toku", 
,,
 
. dystrybucji - \v)'Produkowanych przez przedsiębiorstwo wyrobów gotO\V)'ch. 
Materialy i surowce stanowią niezbędny skladllik procesu produkc)jnego. Ich braki mogą 
prowadzić do przestojów w t)
l1Że procesie, a w związku z t)m, generować wysokich 
i niepotrzebne kosztów. 
ihvidacja zapasów jest niemożliwa. dlatego należy skupić się na t)m. aby 
byly one opt)malnie i racjonalnie sterowane. Aby to zrobić, należy zadać sobie 3 pytania: co, gdzie, 
ile zakupić?, dotrz)mując zalożonego poziomu obshrgi klienta i minimahIych kosztów zapasów. 
Do podstawowych zasad sterowania zapasami nałeżą [89]: 
V 
. minimalizacja nakładów na zakup, sprowadzanie i utrz)manie zapasów, 


. zapewnienie ciąglości produkcji i f)ll11icznej obshrgi odbiorców przy naj niższych kosztach 
zapasów. 
. niedopuszczenie do powstawania nadmiernych i zbędnych zapasów oraz opt)mahle ich 
zagospodarowanie w razie ich wystąpienia. 
. przeciwdzialanie stratom ilościow)m. jakościow)m oraz zużyciu zapasów. 


Odpowiednie sterowanie strumieniami zapasów w sferze zaopatrzenia jest miarą organizac)jnej 
dojrzalości oraz sprawności slużb logistycznych. Wlaściwe określenie wielkości zapasów 
surowców, pólproduktów czy części zamiennych, jakości oraz f)ll11iczności dostaw, wplywa przede 
wszystkim na proces \V)1wórczy oraz na poziom kosztów. Dla stwierdzenia racjonalności zachowań 
logistycznych zaopatrzenia niezbędny jest pomiar w t)m zakresie [16]. 



81 


15.6. Wskaźniki oceny logistyki zaopatrzenia 
Procesy zachodzące w poszczególnych podsystemach logistyki można i należy oceniać pod 
względem techniczn)m i ekonomiczn)m_ stosując różnego rodzaju mierniki i wskażniki cząstkowe. 


"Należy mierzyć to, czym się chce sterować, a sterować 
się będzie tym, co jest poddawane pomiarowi." 


W edlug J. Twaroga [109] do podstawO\V)'ch wskażników oceny logistyki zaopatrzenia zalicza się: 
l. Czas dostawy - dhrgość cyklu realizacji zamówienia. czyli czas między złożeniem 


zamówienia a otrz)
naniem dosta\V)'. 
2. Niezawodność dostawy pewność realizacji dosta\V)', tj. prawdopodobieństwo 
dotrz)mania terminu i jakości dostawy. 
3. Jakość dostawy - uzyskanie dostawy zgodnej ze specyfIką w)magań. 
4. EłasQ'czność dostawy - reagowanie dostawcy na zmiany specyfIcznych \V)magań (czasu, 
wielkości i rodzaju partii dostaw. rodzaju opakOWali. itp. 
Opt)malizacja. czy choćby częściowe usprawnienie I?rocesów steroWalna ZapaSallll, w)maga 
majomości odpowiednich towarzyszących im kosztów. Niezbędne, tym zakresie jest poznallie 
zależności między kosztalni różnych rodzajów zapasów i innych zależności związanych z zapasalni, 
określenie zasadniczych cech zapasów, a w t)m ich stmktury. Ogólnie koszQ' dzieli się na [94]: 
. kos::t)" nror::enia ::apaSÓ1\' (powstają z przeplywów fIzycznych i informatycznych), 
. kos::f)' utl-::J 7llania ::apasó11' (powstają z zalnrożenie kapitahl), 

 
. kos::f)'1IJ"c::er&J
rania ::a. aSÓ1ł- (powstają z zmniejszenia produkcji, przestojów, itp.). 
Z pmrk1u widzenia oceny podsystemu logistyki zaopatrzenia. bardzo istotne są koszty utrz)mania 
zapasów. Zaz\V)'czaj prz)jmuje się, że rocznie \V)
lOSZą one 10-25 '}o procent ceny jednostkowej 


[10]. C harakterystykę tych kosztów pokazano na rys. 51 [73]. 
KOSZTY UTRZY1\-Ł.\NIA ZAPASÓW 


KoszQ' 
kapitalowe 


KoszQ' 
obsługi zapasów 


KoszQ' 
utrzY'Illania zapasów 


Inwestycje 
w zapasy 


Podatki 


1\lagazyny 
wlasne 


KoszQ' 
ryzyka 


Ubytki 


Koszty zmiany 
lokalizacjI 


Rys. 51. Charakterystyka rodzajowa kos:;,tÓIV utr:;;J'11
I"VtlHia ztłpasÓIV (wg A Niemczyka [73]) 
Znając charakterystykę kosztów można z odpowiednich zależności (np. wzór Wilsona) \V)'Znaczyć 
ekonomiczną wielkość zalnówienia. czyli opt)malną partię zakupu. 



82 


15.7. Metody ksztaltowania zapasów 


Do podstawowych metod kształtowania zapasów należą metody: _-\BC. XYZ i MRP [16]. 
Analiza ABC jest prowadzona w celu uzyskania podzialu na trzy grupy. Polega ona na 
przyporządkowaniu \V)'robów lub materialów z pewnego ich zbioru do jednej z trzech 
wyróżnionych grup C-\BC) dla potrzeb: planowania zakupów, produkcji lub gospodarki 
magaZ)
lowej. Kr)'1erium przyporządkowania może stanowić: wielkość zapotrzebowania. produkcji 
lub sprzedaży \\. dan)m okresie. _.\naliza _-\BC dzieli materialy (lub \V)'1warzane produkty) na 
ważne, mniej ważne i nieważne. Klasyczny podzial (\V)
likający z prawa Pareto), to: 
. Grupa A - 80 0 0 (sumarycznej wartości kr)'1eriamej), 
. Grupa B -15 0 0. 
. Grupa C - 5 0 0. 
_.\naliza _-\BC pozwala wyodrębnić pozycje o dużej wartości sprzedaży lub zużycia. ważne jest to 
z punktu widzenia zarządzania zapasami. gdyż będą one wykazywaly dużą wartość kosztową. 


sprzedaży. Podzial ten określa się jako TYZ 


Drugim, obok wartości, kr)'1erium podzialu materialów (towarów) powinna być wielkość ilościowa 
. e 
 
.. 
 '\I 


Klasa X zawiera pozycje asort)mentowe, na które istnieje rrlarne zapotrzebowanie (popyt). 
Klasa Y zawiera pozycje asort)mentowe, dla których \V)'stępują sezonowe walrania w 
zapotrzebowaniu. Z kolei klasa Z sklada się z tych pozycji asort)mentO\V)'ch, na które występuje 
sporadyczne (okazjoname) zapotrzebowanie. Podstawą podzialu jest charakter zużycia (sprzedaży): 
X - zużycie z wyaniami do 20% (10 0 0) stalego zużycia (wysoka dokladność prognozy), 
y - zużycie z siłn
'Illi wahaniami od 20% do 50% (od 10 0 0 do 25 0 0) stalego zużycia 
(średnia dokladność prognozy), 
Z - zużycie z siłn
'Illi wahaniami powyżej 50% (25 0 0) stalego zużycia (niska dokladność 
prognozy). 
W praktyce podzial XYZ ma sens w polączeniu z analizą _-\BC. Prz)jmując klasyfIkację _-\BC/XYZ 
najbardziej znacząc)m wartościowo i sprzedawany w dużych ilościach jest grupa _-\.. \':, natomiast do 
najmniej wartościowo (sprzedawanych sporadycznie i w niewielkich ilościach) jest grupa CZ. 


Kluczowe zagadnienie zarządzania zapasami w cal)m lańcuchu logist)'czn)m zależą od prz)jętych 
zasad przeplywu informacji i materialów (towarów) pomiędzy podmiotami uczestnicząc)mi w t)'ch 
przeplywach oraz ewentuahIego podzialu strumieni tych przeplywów na obszary objęte [56]: 
. ::.apotr:::eb01raniem nie::.ale:':n)'m (powstaje poza przedsiębiorstwem i może by prognozowane). 
::.apotr::.eb01raniem ::.ale:':n)"m (W)
rika z zapotrzebowania na \V)'fób większej zlożoności, np. liczba 
10żysk zależy od liczby produkowanych masz)ll). Zapotrzebowarrie to może i winno być 
szczególowo wyliczane (patrz rysunek 36). 



83 


15.8. Klasyczne modele ksztaltowania zapasów 


W wamnkach zapotrzebowania niezależnego wyróżnia się dwa modele sterowania zapasami [89]: 
model stalego poziomu zamawiania, 
model stalego '1'klu zamawiania. 
Różnice postępowania wedhrg obu tych modeli pokazano na rys. 52. 


Oczekiwanie na popyt 


Oczekiwanie na popyt 


Wystąpienie POP)'1u 
księgowanie rozchodu z zapasu 


Wystąpienie popytu 
księgowanie rozchodu z zapasu 


Obliczanie stanu zapasu: 
istniejący zapas = 
stan orzedni - rozchód 


me 


Obliczanie stanu zapasu: 
istniejący zapas = 
stan poprzedni - rozchód 


me 



 


 
D'
 CD 


Obliczania wielkości 
do zamowienia: 
Q = S - istniejący zapas 


Wystawienie zamówienia 
na Q jednostek 


Wystawienie zamówień 
na Q jednostek 
Rys. 52. Algorytm klasyc;,nego nwdelu stermvania ;,npasami (wg [89]) 
A - wedhrg stalego poziomu zamawiania. B - wedhrg stalego cyklu zamawiania 
- 


CD 


,,, modełu A stala jest wielkość Qopt, zmienne są natomiast momenty, w których inicjowane są 
te zakupy (wystawienie zamówienia). Normalni steroWalna są: op1)malna partia zakupu (Qopt) 
i poziom alannO\V)' (Y). Poziom Y ma na celu sygnalizowanie konieczności niezwlocznego zlożenia 
zalnówienia uzupelniającego z pewn)m \v)'Przedzeniem w stosunku do chwili, w której nastąpi 
wyczerpalne zapasu. Po jego osiągnięciu należy wystawić zalnówienie uzupehnające. 
Model B opiera się na monitorowaniu zapasu w ustalonych punktach czasO\V)'ch (odleglych 
od siebie o okres monitorowania odpowiadający opt)mahlemU cyklowi zalnawiania !?,pt). 
Zalnówienie uzupelniające \V)'stawiane są w stalych cyklach (z których w)
likają pmrkty 
zalnawialna), a wielkości zakupów są zmienne. Jeżeli w punkcie zalnawiania zapas kształtuje się 
poniżej zalnawialna \V)'stawiane jest zalnówienie, w przeciwn)m \v)'Padku zalnówienie jest 
przesuwane do kolejnego punktu zalnawiania. 



84 


15.9. Ekonomiczna wielkość zamówienia 


Niezależnie od tego. który model realizuje się w praktyce. zawsze ważna jest sprawa wielkości 
dostaw. W 1915 1". F.W. Harris rozwinąl formulę ekonomicznej wielkości zamówienia (EWZ). 
Później formula ta znalazła zastosowanie w przemyśle dzięki \V)'silkom konsultanta Wilsona.. 
dlatego jest ona często nazywana formulą Wilsona na opt)mahlą partię zakupu Qopt [18]. 


o _ 
2'R'A 
_opt - S 
 


gdzie: 


Qopt - opt)mahla (ekonomiczna) wielkość zamówienia lub partia dostawy (w jednostkach), 
R roczne zapotrzebowanie (popyt) na dany materiallub produkt (w jednostkach), 
A koszty zamówienia przestawiania produkcji, 
S roczny koszt utrz)mania jednostki zapasu. 
Formuła ta jest fundamentem klasycznej metody sterowania zapasami, opartej na modelu 
poziomu zamawiania ROP, czyli na zasadzie stalej 
ielkości zamówienia. Wzór Wilsona ma 
jednak wiele ograniczeń, mogących utrudnić jego stosowanie w praktyce. np. [16]: 
. zakłada stalość POP)'1u, podczas gdy w rzeczywistości popyt podlega znaczn)m walraniom; 
. zakłada jednoczesne przybycie calej zamówionej partii towaru, jakkolwiek 
w rzeczywistości często jest on dostarczany stopniowo w miarę rozwijania produkcji; 
. ;II 
. zakłada występowanie pojed)
lczego produktu, a w praktyce często zamawia się u tego 
sarnego producenta różne produkty, wysylane w t)
n sarn)
n czasie. 
, 
 
Dąży SIę WIęC do eliminowania braków \V)
likających z tych rygorystycznych zalożeń przez: 
zróżnicowanie stawek transportowych, uwzględnienie dosta\V)' towarów w wielu partiach, 
udzielenie rabatu ilościowego itp. W metodzie tej bardzo ważną rzeczą jest rozpoznawanie 
momentu skladania zarnówienia. Jeżeli zapotrzebowarrie na produkt przedstawia się względnie 
stabilnie, regularnie, inn)mi sIO\V)', gdy jest sens mówić o średnim zapotrzebowarriu, możemy 
posrugiwać się powyższą metodą. Przy sporadyczn)m \V)'korzystywaniu produktu nie należy 
stosować tego wzoru. ponieważ postępowanie to może prowadzić do dużych blędów [10]. 
Do ustalenia właściwego czasu skladania zarnówienia stosuje się postępowarrie wg metody [61]: 


a) współcz
'lUłikowej 


polega ona na t)m_ że zarnówienie powinno być skladane_ gdy 


zapasy są równe pewnej krotności (np. 1,5 czy 2,0) oczekiwanego zużycia. 


b) nłtrakonserwa
'Wnej - potrzebę zlożenia zarnówienia uzyskuje się mnożąc maks)mahIe 


dzienne zużycie przez maks)mahIY przewidywany czas realizacji zarnówienia, 
c) procentowej - bezpieczny zapas sygnalizujący potrzebę złożenia zarnówienia jest 
określany przez przemnożenie oczekiwanego przeciętnego zużycia dziennego przez 
oczekiwany czas realizacji plus 25 do 40 0 0 otrz)manego w)
riku. 



85 


15.10. Koncepcja just-in-time 


Jedną z najbardziej znanych i rozpowszechnionych logistycznych metod jest koncepcjajust-in-tillle 
(JIT), określana w j. polskim pojęciem "dokladllie na czas". Powszechnie uważa się, że zostala ona 
twórczo rozwinięta i wdrożona do praktyki w koncernie Toyoty (Japonia). Koncepcja ta opiera się 
na trzech głównych elementach [112]: 


. zintegrowan)m przetwarzaniu informacji, 
. segmentacji \V)'1warzania, 


. zS)llchronizowan)m z produkcją zaopatrzeniem. 
Jest to więc koncepcja operac)jna dostarczania materialów i innych zasobów do produkcji w ściśle 
określonych ilościach oraz dokladnie w takim czasie_ w jakim jest potrzebny do zastosowania. 
Pozwala to na redukcję postojów pracowników i masZ)
l oraz minimalizację kosztów zapasów 


produkcji w toku (likwidację magaZ)
lów). r podstaw just-in-time łeżą cztery główne założenia: 
G
 


. zero zapasów, 


. krótkie cykle realizacji zamówienia. 


.e\ 
,$ 
Koncepcja ta jest jednak cz)mś więcej niż tylko systemem dostarczenia zasobów dokladllie na czas. 


. często uzupelniane ilości poszczególnych dóbr. 
, 
. \V)'sokajakość albo zero defektów. 


Jest to raczej pewna f1lozofIa zarządzania przedsiębiorstwem, polegająca na ciągl)m usprawnianiu 
procesów zarządzania. zwlaszcza w zakresie utrz)mywania zapasów. Jej propagatorzy twierdzą, że 
just-in-time nie tylko zmniejsza koszty.,ille zmienia \V)'gląd calej organizacji. W)maga on mniejszej 
liczby dokumentów, a decyzje w większości podejmowane są na bieżąco. Pod koniec lat 90. okolo 
50 0 0 europejskich przedsiębiorstw uzywalo różnych odmian systemu JIT [1]. W)
lika to z tego, że: 


System just in-time próbuje elinnnować wszystkie straty organizacji. Jego celem jest 
wykonanie planów produkcyjnych przy użyciu minimalnej ilości materialów, 
najmniejszej liczbie operacji, malej ilości wyposażenia, itd. Osiąga się to przez 
zapewnienie realizacji wszystkich operacji w czasie dla nich przewidzianym [112]. 


JIT nie jest narzędziem informatyczn)m. a raczej systemem organizac)jn)m. Często okazuje się 
jednak. że wdrożenie rozwiązań opartych "dokladnie na czas" jest duż)m wyzwaniem, w)maga 
ścislej dyscypliny oraz \V)'sokiej sprawności i niezawodności calego systemu logistycznego. 
Podstawowe znaczenie w t)m systemie mają takie elementy, jak [58]: 
. wysoka jakość części, podzespołów i \V)'fobów gotowych, 


. sprawna organizacja systemu informac)jnego, 


. kwalifikacje i motywacja pracowników. 
. niezawodny system transporto\V)' wewnątrz przedsiębiorstwa oraz pomiędzy kooperantami, 
. gwarantowanie przez dostawców \V)'sokiej jakości i terminowości dostaw. 



86 


15.11. Wdrażanie just-in-time 


PodstawO\V)m zadaniem przy wdrażaniu i realizacji koncepcji JIT jest stworzenie wamtrków do 
jego fturkcjonowania. Wiąże się to z takirni zadaniami, jak [95]: 
. zaprojektowanie produktu latwego do w)'1warzania i dzialań logistycznych, 
. zapewnienie wysokiej jakości produktu, 
. zapewnienie określonego poziomu produkcji, 
. dążenie do standaryzacji produkcji_ 
. zapewnienie elastyczności systemu produkcji. 
W)
lika z tego, że najkorzystniejsze wanurki stosowania koncepcji JIT istnieją w tych 
przedsiębiorstwach. gdzie stosowana jest produkcja powtarzahla. a więc polegająca na wytwarzaniu 
często zamawianych \V)'fobów, okoliczność ta sprz)ja bowiem stabilności, tak niezbędnej w 
przypadku dostaw na czas. Charakterystyczna dla koncepcji JIT jest także idea K-\IZEN (ciąglego 
doskonalenia), oznaczająca celowość podejmowania dzialari. prowadzących do ulepszeń. 


W koncepcji JIT ważne jest .,spojr:::enie na dostml"CÓ11" jako na partnerÓ11" 11" procesie produkcji". 
Na tej podstawie w Japonii prz)jęto 10 zasad wdrażania tej koncepcji [112]: 
.... 
l. Dostawcy są zachęcani do lokowania swoich fIrm blisko odbiorcy, co redukuje koszty 
'- '" 
transportu i czas dostawy. .. " 
2. Dostawy są realizowane w malych partiach, a \V)'sylki są częste - kilkakrotnie w ciągu dnia. 
3. Za zapasy buforowe odpowiada dostawca. który zobligowany jest je tworzyć. 
4. Obowiązuje generahra regula: raczej jeden dostawca niż dwóch lub więcej. 
5. Dostawca będący dla fIrmy-klienta jed)
l)m źródlem części, podzespolów lub produktów, 
cieszy się u niego większ)mi względarni, pozwalając)mi mu rozwijać biznes. 
6. Dostawcy z większ)mi uprawnieniarni mogą często sarni redukować swoje własne dostawy. 
7. Dostawcy muszą oferować możliwie niskie ceny, wysoką jakość i szybko odpowiadać 
na potrzeby produkc)jne. 
8. Odbiorcy winni udzielać technicznego i fInarIsowego wsparcia dostawcom_ umożliwiając 
ich rozwój i zapewniając sobie w ten sposób wysokąjakość i niskie koszty dostaw. 
9. Jakość jest w)magana. a nie sprawdzana przez odbiorców. Jakość części i produktów jest 
w)magana przez odbiorców i osiągana przez dostawców. ponieważ istnieje ścisle 
ekonomiczne uzależnienie jednych i dmgich, i nie ma zapasów na powtarzanie produkcji. 
10. Między fIrmą - odbiorcą a jej dostawcą winna istnieć ścisla więź_ wyrażająca się w formie 
pelnego zaufania. Obie strony bowiem ,,pl) oną 11" tej samej łod:::i". 
Oprócz tworzenia odpowiednich wanurków do wdrożenia JIT, konieczna jest także znajomość 
określonych technik. Jedną z najczęściej stosowanych w t)m zakresie jest system karlban [112]. 



87 


15.12. Zasada dzialania systemu kanban 


Slowo "kanban". najbardziej rozpowszechnionej techniki wdrażania koncepcji just-in-time. 
w woln)m thullaczeniu można oddać jako "widoczny spis". Metoda ta opiera się na kartce papieru 
(20 x 10 cm)_ która krąży między stanowiskami pracy. a zawiera informacje potrzebne do analizy 


i sterowania zapasami. Kanban polega na "ssaniu", czyli organizowaniu procesu w)'1wórczego tak. 


aby każda komórka organizac)jna produkowala dokladnie tyle, ile w danej chwili jest potrzebne. 
W)maganajestjednak \V)'sokajakość produkcji [15]. 


W metodzie tej za cZ)
l1lik krytyczny zarządzania materialami, uznano sterowanie zapasami. Idea 
systemu kaubau polega na t)m, że do przechO\V)wania i przemieszczania prodl1k1:óW smżą 
specjame pojemniki, o wielkości odpowiedniej do danego materiahl; z\V)'kle jest to okolo 10 00 
dziennego zapotrzebowania. Jeżeli na darI)m stanowisku spostrzega się, że zapas potrzebnego 
materiahl spada do poziomu zamówień. wówczas kartę kanban przypina się do pustego pojemnika 
i \V)'syla do poprzedzającego stanowiska po potrzebny material. Tam karta zostaje przemieszczona 
do napelnionego wcześniej pojemnika. który wraca na stanowisko pracy. Natomiast pusty pojemnik 
jest sygnalem, że na dan)
l1 stanowisku trzeba rozpocząć pracę i napelnić go materialem. Puste 
pojemniki i wiadomość \V)'sylana jest więc do tylu. do poprzedniego stanowiska. a przygotowany 
na nim material w zamówiOJ;::j ilości i przewidywan)m czas).e jest przesyłany do przodu. Wielkość 
zamówienia determinowana jest wielkością pojemnika. przyklad częściej stosowanego systemu 
V 


kanban z dwiema kartallli pokazano na rys. 53 [112]. 


Karta kanban 
"produkcja" 


:
;
d
J;
i
-------------------------------------------- -------: 
, , 
) , 
, 
, 


Zbiór pojemników 


Zbiór kart 


CCCo 


Przepływ produktów 
Rys. 53. System kanban Z użyciem dwóch kart (wg J. Witkowskiego [112]) 


W t)m typie systemu kallban występuje dwa rodzaje kart: produkcji i transportu. Kiedy stanowisko 
(2) w)maga materialu. do pojemnika dolączalla jest karta transportu. To daje pozwolenie. by zabrać 
pojemnik do magaZ)
lU produkcji w toku. Następnie z magaZ)
lU odbierany jest pelny pojemnik. 
posiadający kartę produkcji. Pojemnik ten przekazywany jest ze stanowiska (1). To daje sygnaJ dla 
tego stanowiska do rozpoczęcia pracy, aż do napelnienia \V)'foballli pojemnika. Po oznaczeniu go 
kartą produkcji przesylany jest do magaZ)
lU w)'fobów w toku i cykl powtarza się. 



88 


16. LOGISTYKA PRODUKCJI 


16.1. Produkcja ijej specyfika 


Ogólnie przez "produkcję" rozumie się dzialahlość rozlożoną w czasie, polegającą na fIzyczn)m 
w)'1worzeniu jakiegoś produktu. Jednak jak twierdzi guru zarządzania. P. Drucker [20]: 
"Produkcja to nie zastosowanie mas
'll czy narzędzi do przetwarzania 
materiałów, ałe zastosowanie łogiki do procesu pra'1'" (P. Drucker) 
Dzialamość ta polega bowiem na kombinowaniu (lączeniu) określonych nakładów (zasobów 
produkc)jnych) w celu osiągnięcia efektu w postaci produktów - rys. 54. 


......................................................................................................................................................................................................................... 
Uklad niemateriałny 
Relacje przekształcania I : .. > produk"t)'WIlOŚĆ 
(nie1I"idoc::ne) 


kldv 


!Y =Tr (X) I 
> 


na' a , efekty 
- Xl .1 Procesy zarządzania I Yl 
. 
X , ......................................
 y 
...;:;::.......................................... I YI .. 
I > Xl _I Procesy główne - I 
zasoby Xl .1 Procesy pomocuicze I Yl - t
yniki . 
Tr 
. 
Relacje przekształcania [ 
(1I"idoc::ne) . 
Uklad materialuy 


'\ 
produkt 


Rys. 54. 
cl'S pr ,JukCJjny w ujęciu systenWlVJ711 (oprac. wlasne) 
Relacje procesu mogą dotyczyć: 
 C 
. przebiegu materiahIego procesu - relacje (powiązania) widoczne, 
. przeplywu informacji . acje (powiązania) niewidoczne. 
Miarą sprawności procesu jest produkQ'Wność P, będąca stosunkiem uzyskanej produkcji do 
zużytych przy t)m zasobów. Podstawow)mi elementami (zasobami) każdego procesu pracy są: 
ludzie, środki pracy i przedmioty pracy. stąd też produktywność może być liczona w odniesieniu do 
pracy ludzkiej, zużytych materialów, zuż)'1ej energia bądź \V)'korzystanego kapitalu. Aby zasoby 
te mogly być przekształcane w użyteczne produkt y_ muszą między nimi zachodzić określone 
relacje, które najogólniej określa się mianem procesów transformacji, a w \v)'Padku systemów 
produkc)jnych mianem procesów produkc)jnych [21]. Oprocz tego w systemie realizowane są 
funkcje planowania, organizowania, koord)
lacji i kontroli, zatem do powyższych cZ)
lllików 
produktywności należy dołączyć jeszcze cZ)
llliki związane z procesem i zarządzaniem. Istnieje 
przy t)m pogląd [50], że w 75 00 za wzrost produktywności odpowiedziahle jest sprawne 
zarządzanie. Stosując pewne przybliżenie i uproszczenia dotyczące transformacji Tr można 
wyznaczyć model systemu produkc)jnego Y = Tr (X). Jeżeli uda się wyznaczyć ten model, to przy 
zastosowaniu s)mulacji komputerowej można ocenić wplyw podejmowanych decyzji na 
efektywność przeksztalcania zasobów jeszcze przed podjęciem tej decyzji [76]. 



89 


16. 2. Istota i zadania logistyki produkcji 


W literaturze przedmiotu łogisQ'ka produkcji to proces (system. podsystem) wsparcia procesu 
produkcji we wszelkie niezbędne zasoby (materialy, informacje, zasoby ludzkie i pieniężne) drogą 
integracji CZ)
lllości wspierających proces produkcji. Obejmuje wszystkie CZ)
l1lości. które są 
zWIązane z zaopatrzeniem procesu produkcji w surowce, pólfabrykaty materialy pomOC111cze 
(części zamienne) i eksploatac)jne (paliwa) oraz przekazywaniem póhV)'fobów i \V)'fobów 
gotowych do magaZ)
lU zbytu. W ujęciu cybernetyczn)m można ją defIniować jako podsystem. 
który obejmuje zarządzanie przeplywami materialów w procesie produkc)jn)m, lub szerzej, jako 
dyscyplinę wiedzy_ która poprzez badania. wlaściwą politykę_ realizację ftmkcji logistycznych_ 
formulowane zasady, instnullenty realizacji, regulacji oraz wlaściwe logistyce rozwiązania 
systemowe zapewnia racjonahIą produkcję [15]. Wobec pO\V)'Ższego: 


Zadanie logistyki produkcji polega na zapewnieniu optymalnego 
przeplywu materialów i informacji w procesie produkcji. 


Logistyka produkcji stanowi więc ogniwo lączące logistykę zaopatrzenia z logistyką dystrybucji 
w jednostkach, których dzialamość obejmuje \V','1warzanie lub montaż oferowanych produktów. 
- . 
 
Nie zajmuje się technologią procesów produkc)jnych, a jed)
lie sprawną organizacją calego 
systemu produkc)jnego wraz z jego najbliższ)m ot
zeniem magazynowo-transportow)m 
(organizacja i fimkcjonowanie przedsiębiorstw produkc)jnych pozostaje w gestii ekonomiki 
przedsiębiorstw). Jej zadaniem jest planowanie, organizowanie i kontrola przeplywu surowców, 
materialów, części i dementów kooperac)jnych podczas procesu produkc)jnego, począwszy od 
skladów zaopatrzeniowych, poprzez pośrednie magaZ)
lY \V)'dzialowe i stanowiskowe, aż do 
końcO\V)'ch magaZ)
lÓW \V)'fobów gotowych i zbytu [29]. 


Zależnie od potrzeb związanych z wielkością przedsiębiorstwa można dokonać podziahl logistyki 
produkcji na: wydzialową. zakładową lub międzyzakładową. Operac)jn)m kr)'1erium logistyki 
produkcji jest minimalizacja zapasów produkcji w toku. W praktyce oznacza to redukcję kosztów 
utrz)mywania tych zapasów. Zapasy produkcji w toku smżą w)'fówn)'\Vaniu dysproporcji, jaka 
występuje w zapotrzebowaniu materialO\V)m poszczególnych stanowisk pracy w określon)m ciągu 
technologiczn)m. Po przeprowadzon)m procesie produkcji, dana partia towam dostaje się za 
pomocą środków transportu do określonego odbiorcy. Naczeln)m kr)'1erium ftmkcjonowania 
logistyki produkcji jest więc zagwarantowanie ciągłości i odpowiedniej intensywności produkcji 
pod zapotrzebowanie I)
rkowe. Należy bowiem pamiętać o t)m, że determinanty współczesnego 
I)TIku powodują zmianę paradygmatu procesów \V)'1wórczych: z obowiązującej w nich dotychczas 
zasady: ,,1IJ11rór.::: produkt i pos.:::ukaj jego nab)
rc»', na zasadę [7]: 


"Znajdź nabywcę i wytwarzaj wedlug jego życzenia" [71]. 



90 


16.3. Logistyka produkcji w ujęciu procesowym 


Proces łogisQ'ki produkcji należy do grupy procesów glównych, i jest procesem nadrzędn)m dla 
procesów: zakupów, produkcji i magaz)
lowania ponieważ stanowi lańcuch powiązań 
komunikac)jnych pomiędzy t)mi procesami oraz zapewnianie prawidiowe planowanie_ czyli 
przemeslenie \V)magań klienta na terminową realizację zamówień i szybkie reagowanie na 
zagrożenia \V)'konania planów. Wlaścicielem strategiCZ11)m jest dyrektor zarządzający, 
wlaścicielami operac)jn)mi są kierownicy dzialu logistyki i produkcji. specjalista ds. koord)
lacji 
sprzedaży, specjalista ds. zaopatrzenia w surowce do produkcji, specjalista ds. zaopatrzenia 
w materialy techniczne_ specjalista ds. gospodarki magaZ)
lowej_ magaz)llieL koordynator ds. 
handIO\V)'ch. Proces ten obejmuje przeplyw informacji od momentu zlożenia zamówienia. poprzez 
określenie zapotrzebowania na materialy stosowane do \V)'1worzenia wyrobu, oceny możliwości 
produkc)jnych, magaz)
lowania \V)'fobu, aż do kompletacji i wysylki w)'fobów do klienta. Bardzo 
silnie wiąże się też z inn)mi procesami w przedsiębiorstwie tablica 5 (oprac. własne). 
TabI. 5. Powiązanie procesu logistycznego z inn)mi procesami" przedsiębiorstwie 


DANE WEJŚCIOWE I PROCESY STYKOWE 
Dane weiściowe procesu ło!!istyczne!!o Nazwa procesu stykowe!!o 
Cele i zadania do realizacii oraz korekta zadari Proces Zarządczy 
Zap)'1ania. Zamówienia . Proces Wspólpracy z Klientem 
Stany magaZ)
lOWe Proces MagaZ)
lOWania 
Informacja o dostawach w drodze Proces Zakupów 
Informacia o możliwościach produkcyinych Proces Produkcii 
Informacja o zagrożeniach \V)'konania zlecenia Proces Produkcji 
Rozliczenie z realizacji celów i zadań oraz dzialań Proces Zarządczy 
korygujących 
Uzgodnienie możliwości produkc)jnych Proces Produkcji 
Potwierdzenie możliwości wykonania Proces Wsvólvracv z Klientem 
Umchomienie zlecenia produkcvinego Proces Produkcii 
Zapotrzebowanie na materialy Proces Zakupów 


Logistyk po otrz)maniu zap)'1ania/zamówienia klienta od specjalisty ds. koord)
lacji sprzedaży 
ocenia (w porozumieniu z kierownikiem produkcji) możliwości umchomienia zlecenia 
produkc)jnego, biorąc pod uwagę stany zapasów materialów i otwarte oraz potwierdzone 
zamówienia zakupu surowców produkc)jnych. możliwości produkc)jne. tj. \V)'korzystanie parku 
maSZ)
lowego (na podstawie umchomionych wcześniej zleceń, planowanych remontów czy 
przeglądów, awarii masZ)
l) i stanu zatmdnienia (urlopy, chorobowe itp.). Umchomienie zlecenia 
produkc)jnego uzależnione jest również od minimahIego poziomu oplacamości umchomienia partii 
produkcji. Po uzyskaniu pozytywnych opinii od wszystkich zainteresowanych stron logistyk, 
umchamia zlecenie produkc)jne. bowiem. ze względu na tworzenie lańcucha podaży, logistyka 
produkcji wamukuje procesy realizac)jne w przedsiębiorstwie. 



91 


16.-1. Systemy produkcyjne w ujęciu logistycznym 


System prodnkQ'jny - to celowo zaprojektowany oraz zorganizowany układ przetwarzania 
stnunienia wejścia w strumień \V)jścia. Od jego natężenia zależy typ produkcji - rys. 55. 


:>-. 
.D 
o 
r/) 
ro 
N 


materialne 
energetyczne 
informac)jne 
ludzkie 
kapitalowe 
Rys. 55. Produkcja jako proces transfomlacji dóbr (opracowanie wlasne) 


Produkcja 
(Q.p) 




 


- wyroby 
- szkodliwe odpady 
- infonnacje 
- braki 


Otoczenie 


-jednostkowa 
-seryjna 
-masowa 


Na zdolność produkc)jną wplywają takie cz)mriki. jak: struk1:ura asort)mentowa produkcji: poziom 
kwalifikacji pracowników, liczba i jakość użytkowanych masZ)
l oraz orgarrizacja produkcji [60]. 
Z PlmK-tU widzenia logistyki organizacja produkcji należy do podstawo\V)'ch cZ)
l1lików 
determinujących proces logistyczny. Ma ona na celu skuteczne kojarzenie pracy ludzkiej 
z materiahr)mi cZ)
l1likarni procesu produkc)jnego oraz efektywne rozmieszczenie środków 
produkcji i lączenie ich z procesarni (w przestrzeni i
asie) dl\.zapewlrienia maks)mahIej 
wydajności i opt)mahlych w)
rików ekonomicznych. ?- \."' "' 
'V

.czne w zakresie organizacji systemów prodnkcji \V)
likają z zasad [21]: 
. proporcjonalności - równomierny podzial pracy na stanowiskach. 


. lini01rości - brak skrzyżowari. nawrotów, powrotów, 


. ciągłości pr:::ebiegu - eliminowanie przerw, 
\ 
. rÓ1rnoległości pr:::ehiegu prOCeSÓ11" c:::ąstk01t)"Ch (koncentracja wczasie), 
. :::ró:::niC01l"ania procesu i stopnia koncentracji obróbki. np. obróbka wielu powierzchni. 
- 
. l)"tlllic:::ności - produkcja powinna splywać w czasie w równych ilościach. 


W \V)
riku prac wstępnych tworzy się tzw. strukturę produkc)jną (zbiór komórek produkqjnych 
i wzajemnych relacji między nimi). Struktnra prodnkQ-jna jest \V)
'azem organizacji procesu 
produkc)jnego w przestrzeni. Można ją realizować zgodnie z zasadą technologiczną (stanowiska 
grupuje się wg typów), bądź wg zasady przedmiotowej (stanowiska dobierane są pod kątem rodzaju 
gotowego w)
'obu). OdmiarIa organizac)jna - to zjawisko złożone, na które wplywa szereg 
cZ)
lllików: poziom specjalizacji stanowisk roboczych. powiązarrie stanowisk w czasie i przestrzeni. 
asor1)ment, liczebność w)
'obów, powtarzalność w)
'obów. Scalarrie tych cz)mrików pozwala na 
wyodrębnienie dwóch podstawO\V)'ch kr)'1eriów wplywających na typ i formę produkcji [99]: 
l. Specjalizacja stanowisk roboczych - określająca typ produkcji, 
2. Stopień powiązarria stanowisk - określa formę organizacji produkcji. 



92 


16. 5. Klasyczna organizacja produkcji 
Struk1:ury organizac)jne systemów produkcji można podzielić ze względu na [77]: 
. uklad więzi organizac)jnych (smżbowa. fmrkcjonahla. techniczna), 
. spiętrzenie i rozpiętość kierowania: plaskie i smukle - rys. 56. 









 



 W ' o 
!Pl !Pl lęZ 
L.!J L.!J.L!mrkcjonahra 

 
 
 
 
Więź



 



 
I kierownik II pracownik I techniczna 

 

 

 
 
 
Rys. 56. Przykłady struktur kierOlvanm: a-płaskich, b - smukłych (opracowanie wlasne) 

 


b) 


a) 


Organizacja produkcji określa sposób przeplywu materiahl między stanowiskami robocz)mi. 
W ujęciu klasyczn)m ("fordowskim") \V)
'óżnia się trzy formy organizacji produkcji [51]: 
l. 'Varsztatowa - brak ścislego powiązania stanowisk roboczych (ludzie wykonują różne 
przypadkowo przydzielone im operacje). Pracownik musi umieć zrobić wszystko, co w 
danej fazie trzeba zrob'; Zalety tej formy_ to: fi.llrkcjonahlość_ czyli wykonanie wszystkiego 
w jedn)m miejscu, i mala liczba przebiegów transportowych. Produkcja ta charakteryzuje 
się jednak duż)mi kosztami. Pracownicy powinni posiadać też wysokie hvaliftkacje. 
2. Potokowa - polega na \V)'konywaniu produk1:ów w określonych partiach. Charakteryzuje 
się niższ)mi kosztami ze względu na jednorazowe lepsze przygotowanie produkcji dla calej 
serii i lepszą organizację pracy. Stosowana w produkcji seI)jnej. Osiągnąć można produkcję 
bez przerw (stosuje się w niej harmonogramowanie produkcji). 
W)
'óżnia się potok: 
synchronic;;ny; czasy operacji są równe bądź są swoimi krotnościami, 
asynchroniczny; czasy operacji nie są sobie równe, ani nie stanowią krotności, 
Z JI:ł'muszonym tal.-tem: stanowiska powiązane są sarnOCZ)
lll)
n systemem 
transportow)m, który narzuca calej linii prz)musowe tempo, 
zautomatyzowany; występuje po ścisl)m powiązaniu stanowisk roboczych 
z systemem transportow)m w ramach cyklu produkc)jnego. 
3. Gniazdowa - jest w)llikiem przedmiotowej specjalizacji systemu produkc)jnego. Opiera 
się na przestrzenn)m grupowaniu jednostek. aby umożliwić kompletną obróbkę określonej 
grupy w)
'obów podobnych do siebie (gniazda wg faz procesu lub komórkowe) względnie 
spokrewnionych ze sobą technologicznie (gniazda fi.111kcjonahle lub modulowe). W)maga 
usystematyzowanego przebiegu produkcji. 



93 


16.6. Elastyczna organizacja produkcji 
Podstawowe kryteria oceny organizacji produkcji współczesnych przedsiębiorstw to [77]: 
. szczupłość - pozbywanie się zbędnych zasobów (zadari. pracowników, itp.), 
. zdołność reagowania - szybkość reakcji na zmiany popytu, 
. ełasQ'czność systemu produkc)jnego, czyli dopasowanie się do potrzeb. 
Efektywność stn1k1:ury organizac)jnej coraz bardziej zależy od umiejętności opanowama 
narastającego zróżnicowania w)
'obów. Preferowane obecnie krótkie serie produkc)jne powodują. 
że konieczna jest ełastyczna. dostosowana do potrzeb odbiorców. organizacja produkcji [82]. 
Klasyczna. zapoczątkowana przez H. Forda. idea orgarrizacji produkcji zakladala: 
. masową (wielkoseI)jną) produkcję, 
. standardowe w)
'oby. 
. wielkie zintegrowane pionowo fIrmy. 
Idea ełasQ'cznej ("postfordowskiej") organizacji prodnkcji, opiera się natomiast na zalożeniach: 
· produkcji na zarnówienie_ 
 
 . e \ 
. zlecarriu wielu etapów produkcji podwykonawcom (outsourcing), 
 
. dostawachjust-in-time, "" 

 
· wykorzystywaniu wielozadarriowych masZ)
l, L1,
 
. kontrak1:ach okresO\V)'ch z pracownikarni i pracach zleconych. 


Struktury ełasQ'czne zakładają możliwość zmiany jednostek prodnk'1'inych i zespołów 
ludzkich, zgodnie ze stawian
'llli zad aniami z uwzględnieniem s
1uacji firmy, 
bez konieczności dokon
'Wania trwal
'ch przekształceń w jej strukturze organizacji [59]. 
Materializacją takiej stn1k1:ury jest gniazdo komórkowe, budowane z uwzględnieniem kryterium 
czasu lub odległości (mi
irnali.zacja kosztów logistycznych). W prak1:yce dzialarria przedsiębiorstw 
istnieje jednak sprzeczność \V)magań szczuplości i elastyczności. Objawia się 1)m, że niezmiernie 
rzadko można znaleźć rozwiązanie zapewniające \V)maganą elastyczność, które jest jednocześnie 
op1)mahle pod względem ekonomiczn)m [81]. Co gorsza. dominując)m obecnie kierunkiem 
poszukiwań zlotego środka jest idea centralistycznie pomyślanej integracji lańcucha dostaw. Opiera 
się ona na nicz)m nieuzasadlrion)m zalożeniu. że możliwe jest osiągnięcie zdolności do 
blyskawicznej reakcji na zmiany w otoczeniu przez \V)'konawców podlegających jednolitemu 
kierowlrictwu. W)magaloby to nieskończonej ilości informacji oraz równie bogatego zapasu regul 
wyboru, umożliwiającego natychmiastowe podejmowarrie decyzji. Podejście może dawać 
pozytywne efekty jed)
rie w ograniczon)m zakresie, gdyż doskonalą elastyczność osiągająjed)
lie 
systemy silnie zdecentralizowane. W takim przedsiębiorstwie decyzje operac)jne podejmowane są 
na szczeblu wykonawcz)m, a kierownictwo zajmuje się jed)
lie miękką koord)
lacją dzialania [59]. 



94 


16.7. Cykl produkcyjny 


Generama zasada logistyki określa, że przy sterowaniu produkcją istotne są trzy postulaty [95]: 
minimalizacja zapasów produkcji w toku, 
terminowość kończenia produkcji, 
skracanie cykli produkc)jnych. 
C
'kł prodnkQ'jny wyrobn jest to czas od złożenia zamówienia na wykonanie w
Tobn 
lnb nsługi, do momentu przekazania klientowi gotowego w
'robn lub zakończenie nsługi. 
Długość cyklu produkc)jnego zależy od czasu trwania poszczególnych operacji t m w procesie 
wynvórcz)m oraz od czasu przerw pomiędzy t)mi operacjami t p . Skrócenie cyklu produkc)jnego 
i zmniejszenie zapasn robót w tokn można więc osiągnąć przez uwzględnienie w harmonogramie 
odpowiedniej kolejności obróbki i rodzaju cyklu (przebiegu przez stanowiska) - rys. 57 [60]. 


a) przebieg 
szeregowy 




danie 1 
L--]L-J I 
l < l m _ > 1 


t 


Zadanie 2 
II II 


t 


Zad anie 3 
I 


t 


b) przebieg 
równolegl
' 


a 



 v ,. 
I I 
I I 
I I 


Zadanie 1 


c) przebieg 
szeregowo- 
równolegl
' 


, 


Zadanie 2 . e 
 
I
 
c:=--:::J Zadanie 3 
l (lm _ > 1 .
--:1 
Zadanie 1 i2t.\."'\ 
Zadanie 2 


Zadanie 3 


Rys. 57. Cykle reałk.acjizadań w procesie n,1wórc;;J71' (wg S. Lisa [60]) 


-f' 
Przebieg szeregowy jest typowy dla produkcji jednostkowej i malo selyjnej oraz prac 
"- 
montażowych. Charak1:eryzuje się t)m, że następna operacja produkcyjna rozpOCZ)
la SIę po 


zakończeniu operacji poprzedniej. Zalety 


prosta organizacja. nieskomplikowany system 


sterowania przebiegu, mala liczba operacji transportu. Wady - dhrgi cykl produkc)jny. 


Przebieg równole21
' 


poszczególne przedmioty przekazywane są na następną operaCję 


bezpośrednio po \V)'konaniu poprzedniej. Zalety: najkrótszy czas trwania cyklu produkc)jnego. 


Wady 


rośnie liczba operacji transportO\V)'ch i zlożoność sterowania przebiegiem procesów. 


występują przerwy w procesach stanowisk. 


Przebieg szeregowo-równolegl
' charak1:eryzuje się 1)m. że kolejna operacja dla tej samej partii 
rozpOCZ)
la się przed zakończeniem operacji poprzedzającej. Początek każdej operacji ustala się 
pod kątem zapewnienia możliwie największej ciągłości obróbki na poszczególnych stanowiskach. 
Części z jednej operacji na drugą. z reguly przekazuje się partiami transportow)mi. Zalety - 
eliminuje przenV)' w pracach stanowisk, \V)maga mniejszej liczby operacji transportO\V)'ch, 
prostsze sterowania przebiegiem. Wady - najczęściej czas dhrższy niż przebiegu równoleglego. 



95 


16.8. Zapasy produkcji w toku 


Zapasy produkcji w toku powstają w trakcie procesów produkc)jnych i smżą w)
'ównywaniu 
dysproporcji, \V)'stępującej w zapotrzebowaniu materialow)m poszczególnych stanowisk pracy 
w darI)m ciągu technologiczn)m. Wyróżnia się [58]: 
l. Zapasy międzykomórkowe, obejmujące zapasy bieżące i zapasy rezerwowe, 
wykorzystywane do w)
'ównywania bieżących dysproporcji w zapotrzebowaniu 
poszczególnych stanowisk produkc)jnych. 
2. Zapasy wewnątrzkomórkowe tworzące dwie kategorie zapasów: zapasy cykliczne 
(technologiczne) i zapasy pozacykliczne. 


Ze względu na rodzaj zapasów można \V)
'óżnić natomiast: 
. Zapas obrotowy - w)
nka z powodu braku s)
lchroniczności pomiędzy operacjami, 
. zapas transportowy - \V)
lika z warunków przekazywarna obrabianych elementów z 


.. . 
operaCjI na operacJę, 


. 


zapas komensan'1'iny - tworzony jest dla \V)
'ównarIia dorażnych różnic w wydajności 
'\.e) 
U 


pracowników stosmrku do \V)'dajności normowej, 


. 


zapas awaryjny - to zapas niezbędny dla zachowarna ciągłoścI produkcji w następnej 


operacji. w przypadku jeśli poprzedzające stanowisko uleglo awarii. 
'II 
Na wielkość zapasów produkcji w toku wplywają najczęściej: wielkość dostaw materialowych, 
sposób dostawy, war1.11lki transportu, wielkość i równomierność zużycia w jednostce czasu oraz 
war1.lllki magaz'
lOwarna. Duża zlożoność stl1.1kturahIa zapasów produkcji w toku powoduje, że 
. 
 - 
sterowarne nimi jest skomplikowane i \V)maga wielkiej precyzji oraz pociąga za sobą duże koszty, 
konieczne jest więc określenie niezbędnego w danych war1.lllkach minimahIego stanu zapasów 
zabezpieczających ciągłość produkcji na wypadekjakichkolwiek zakłóceń [73] . 


Najczęściej wielkość zapasu próbuje się regulować ustalając tzw. wartość nonna
'Wną. 
Współcześnie do ustalarna wielkości zapasów używa się systemów planowania potrzeb 
materialowych MRP. Idea ich polega na t)m, że jeżeli znarIY jest op1)malny poziom zapasów 
w)
'obów gotowych, to można określić rozmiary produkcji w toku niezbędne do tego, aby 
wyprodukować określoną ilość w)
'obów gotowych. Znając z kolei wielkość produkcji w toku, 
można obliczyć stan materialów potrzebnych do produkcji. Metoda ta oparta jest na planowaniu "od 
końca", czyli w kiel1.1lrku przeciwn)m do procesów produkcji. Punktem w)jścia jest popyt na 
w)
'ób gotowy, na jego podstawie określarIa jest wielkość produkcji w toku, a następnie wielkość 
zarnówienia materialów niezbędnych do produkcji. Podstawą tego systemu jest ustalenie potrzeb 
materialowych (z uwzględnieniem istniejących zapasów), w podziale na okresy planistyczne na 
podstawie harmonograrnu produkcji [89]. 



96 


16. 9. Logistyczne planowanie produkcji 


PodstawO\V)m celem logistycznego planowania produkcji jest [54]: 
. spelnienie \V)magań klienta dotyczących. wielkości i terminów dostaw, 
. racjonalne \V)'korzystanie zdolności produkc)jnych i minimalizacji zapasów. 
W efekcie chodzi o to, żeby sprecyzować moment rozpoczęcia i zakończenia zadari. oraz ustalić. 
kiedy i z wykorzystaniem jakich zasobów produkc)jnych ma ono być wykonywane. W)
rika z tego 
konieczność koord)
lacji dzialań w obszarach [21]: 
. projektowania procesów technologicznych, 
. planowania produkcji, 
. planowania zapotrzebowania. 
W planowaniu produkcji pojawiają się dwa podstawowe pojęcia: 


. 


planowanie zadari w czasie - harmonogramowanie. 


. 


bilansowanie obciążeń, polegające na koord)
lacji możliwości produkc)jnych urządzeń 
, 


i pracowlrików realizujących produkcję. 


. 


. 


Bilansowanie obciążeń polega przede wszystkim na porównaniu planowanych zleceń 
produkc)jnych z możliwościarni produkc)jn)mi, natomiast hannonogramem prodnkQ'in
'IIl 
nazywa się szczególowy plan obciążeń stanowisk pracy. Harmonograrn jest to \V)'kres (najczęściej 
diagram Gantta) 
 opis po
zczególnych zadari uwzględniający ich rozmieszczenie w czasIe. 
pozwalający znaleźć najlepszą kombinację zleceń produkc)jnych i zasobów [60]. 
... 
Diagram Gantta sporządzany jest w ukladzie: czas (oś x), starIowiska (oś y). Uwzględnia się w 
nim podzial zadarIia na poszczególne operacje. Operacje zaznaczane są paskami, których dhrgość 
jest równa czasowi ich realizacji rys. 58 [21]. 


4 Zlecenie 2 
] 
'" 3 lecenie 3 
.
 

 I Zlecenie l 
= 2 Zlecenie 4 
d 
- 
00 1 
Zlecenie l 


I Zlecenie l I Zlecenie 4 , 


Zlecenie 2 



 lecenie 3 1 


Czas (godziny, dni, tygodnie) 
Rys. 58. Prz)"kład diagranm zadaniowego Gantta metodą" w przót!"(wg I. Durlika [21]) 


Harmonogramowanie produkcji metodą Gantta można dokonywać metodą arralizy: 
wstecznej, kiedy znamy termin zakończenia zlecenia i możemy wyznaczać naivóźnieiszv 
termin rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych operacji, 
w przód, kiedy \V)'Znaczamy naiwcześnieiszv termin, w któlym można rozpOCZ)
laĆ 
i kończyć realizację poszczególnych operacji. 



97 


16.10. Harmonogramowanie produkcji przy użyciu ERP 


Harmonogram. wymacza czas rozpoczęcIa I ukończenia każdej operacJI. oraz ustala, 
na postawie zasobów, taką kolejność operacji, która wyklucza kontlik1:y zasobów. Dzięki t)m 
wszystkim pomocn)m opcjom można bardzo szybko i o wiele \V)'dajniej planować produkcję. 
Harmonogramowanie, będące ważn)m elementem dzialahlości produkc)jnej przedsiębiorstwa. 
występuje zwykle jako określony modul dzialania w systemach informatycznych ERP [62]. Modul 
harmonogramujący stanowi dla kierownika produkcji nieocenione narzędzie, wspomagające 
kontrolę procesu dzięki uwidocznieniu obciążenia zasobów, wczesnemu ostrzeganiu 
o przewidywanych opóźnieniach w realizacji zleceń. ..wąskich gardlach" procesu. itp. [21]. 
Przykładowy widok ekranu programu System ITM Satum. dotyczący "Harmonogram procesów 
produkc)jnych", w postaci \V)'kresu GanUa, pokazano na rys. 59 [91]. 


r.: Generolor hormonogromóW : S 
ł" 
 
I 




 




 -I "- "- .1..:. - ' LI" ." ,II ..- "'lIii 
<-1
IIDIUo::.lmDC]IiłmIm'Jrnlm.1c::m
,j[]"'I]]I"II!"IOi!HlIt5D<łt5IJ
U:l]iiRIlm.1t:U'JiRlit5lBfI'[]lf1'o::.Il1[]:'JI1Di!GlI8Df1DE1]it:(]Im'Jt:(]l[mrl:mlIJ'J:rni[
1RI:1IJi[1IB:-1Ii:ii[r;ti[[
11IJ 
Im mmm mmm mmm mmm mmm mmm mmm mmm mmm me mmm mmm mmm mmm mmm m 


'. 


[1 I racje: Relmrd I.L ..L .lo 
= Nr Lleceniel 



ii1£ł 


- 
 . t 


(10-06-01: C 
00(10 


2000-06-11 
O(l:{lO 


PI'2e.glądkolejności (2000-06-011038:-2000-07-1600:00) 
2OOD-OB-1Q 2000-06-27 2000-07-05 
00:00 0000 OO:{lO 


2000-07-13 
00:00 


" 


100 Fo
erna SCI1ELLlNG 
IDl FOl'TT'my2erna- GlBEN 
001 Pr:3:S::3 BLJR.1..E 



p 
. 
ppp '.P""', , , ..:< > - 
P 
1J P 


201 linii! IDII4-s 


Jtti " ',' 


':.:':I._!"_:_ 


v 


";::'1. 


200 linia HctAPo[; 


201 Lml;;! IDM-n 


- J" _.!:::- :.,.(.. I' l! ilJ 
--), 


,
 '" -I 
I 
.",& lli x ł=1 ..;j 
"'-------' 


.!:1:iJ1'i ... .
, '" 
 
j.'H I!!I! 111! ./ d m?.i!J Wrn 
I L-i ......'_ 


g;; ;;; I 


Rys. 59. Pr;.ykładm.,' widok ekranu ..Harmonogram procesów produkcyjnych" (wg IThI Saturn [91]) 


Niezależnie jednak od użycia takiego czy innego systemu komputerowego, należy podkreślić, że 
projektowanie przebiegu produkcji w czasie i w)
'ażanie go za pomocą harmonogramów jest 
zagadnieniem nadal trudn)m. Liczny zbiór dzialań musi być bowiem wzajemnie zsynchronizowany 
z uwzględnieniem odpowiedniego \V)'korzystania czasu pracy ludzi, masZ)
l i urządzeń [60]. 



98 


17. LOGISTYKA DYSTRYBUCJI 


17. 1. Pojęcie dystrybucji 


Wszystkie produkty wprowadzone do obiegu gospodarczego są przemieszczane (dystrybuowane) 
z miejsca wytworzenia do nabywcy w różny sposób: w siatkach kobiet, w teczkach mężczyzn, na 
grzbietach koni. samochodami lub pociągami. Dystrybucja pochodzi od łacińskiego slowa 
"distributio", oznaczającego rozdzial lub podzial. W makroekonomii dystrybucja oznacza proces 
i struk1:urę przemieszczania towarów od wytwórców do odbiorców_ i stanowi \V)'odrębniony zbiór 
kanalów przeplywu. Dystrybucja obok produkcji jest jedn)m z najważniejszych ogniw wlańcuchu 
logistyczn)m, gdyż ma za zadanie udostępnienie prodl1k1:U w miejscu i czasie odpowiadając)m 
potrzebom oraz oczekiwaniom odbiorcy [19]. 


Istota dystrybucji sprowadza się do dostosowania podaży do popytu przez gromadzenie 
i dostarczanie produk1:ów o struk1:urze i cechach użytkowych odpowiadających potrzebom 
odbiorców. Jest więc procesem udostępniania produktów i ushrg użytkownikom zlokalizowan)m 
w miejscach innych niż punkty ich \V)1warzania. Przenosząc to na grunt logistyki 
w przedsiębiorstwie - możemy ją defwiować jak!) zbiór d
ialarl i decyzji związanych 
z zaoferowaniem danego produktu w miejscu i czasie odpowiadającym potrzebom klientów. 
. 
Klientem jest osoba lub jednostka prawna.. która przejmuje produkt, dokonując za niego zaplaty. 
Jeżeli osoba ta dokonuje zakupu w celu użytkowania produktu, staje się również uż
1kownikiem 
lub odbiorcą końcow)m. Podczas nabywarria produk1:ów konsumpc)jnych odbiorca końcowy 
nazywany jest konsumentem [53]. .ł" 
 
,
,,
 
Na proces dystrybucji składają się CZ)
lllości zWIązane z pokonywarriem czasO\V)'ch 
i przestrzermych różnic między produkcją a konsumpcją. W zależności od produk1:u mogą być one 
dokonane przy użyciu różnych form trarrsportu rys. 60. 


. . . . I' I- I 
a) - b) 
- d:-. :--: > 
1 

 . , 
:', 
L. 
. --0'-) " T 
l, 
>' . 
o. ,- 
...., 

 . . 
. 


Rys. 60. Dystrybucja produktów: a - plynnych (cysterny), b - stałych (kontenery) (wg stron WWW) 


Logistyka dystrybucji może być ujmowana w ujęciu wąskirn i szerokim [12]: 
. 1rąskie - dotyczy zagadnień związanych z dystrybucją fIzyczną. Sklada się ona 
z podsystemów: transportu, składowania i zarządzania zapasarni. 
. s::.erokie dotyczy systemu dystrybucji (orgarrizacji i zarządzania), dystrybucji fIzycznej 
oraz metod, technik sprzedaży i obshrgi klienta. 



99 


17.2. Funkcje i zadania dystrybucji 


Podstawowe zadanie dystrybucji to dostarczenie klientom pożądanych przez nich produktów do 
miejsc, w których chcąje nabyć, w odpowiadając)
n im czasie, na uzgodnionych warunkach i po 
akceptowanej przez nich cenie. Istotą dystrybucji fizycznej jest przeplyw produk1:ów od producenta 
do konsumenta. Jest to więc praktyczna realizacja \v)'Pracowanej w procesie planowania strategii 
dystrybucji. Glówne jej cele to zagwarantowanie nabywcom satysfakcjonującego poziomu obshrgi 
i minimalizacja kosztów. Realizowane jest to poprzez odpowiednie kanaly - rys. 61 [19]. 


DYSTRYBUCJA 


Kanaly dystrybucji 


Dystrybucja fizyczna 


-rodzaj, struktura, liczba, 
-wspól:uczestnic
' kanalu. 
-insQ1ucje wspomagające 
przepl
'W strumieni l)'Ilkowych. 


-obsługa zamówień, 
-transport 
-uż
1kowanie magazynów, 
-ut
'IIl
'Wanie zapasów. 


- Odbiorca 
= 
 I > 
Q) > prodnktów 
eJ 
= 19
 1 c:::::; na skalę 
"O > ind
'Widualną 
O 
;.. e) 
Q., 
 q !Agentl q lHurtl q 
" i2t. ' 
, 
b) ..... 
 >- 
= > d)'strybutor Odbiorca 
Q) 
 > prodnktów 
eJ 
= przemyslO\V)' 
"O 19 q ! Agent II >- na skalę 
O masową 
;.. 
Q., 
 q ! Broker I c::> d).strybutor 
 
przemyslO\V)' 


Rys. 62. 1)pmve kanały dystrybucji: (wg E. Michalskiego [68]) 
a) n,Tobów konsumpcyjnych, b) n,Tobów przemyslm,,'ch 


W)
'óżnia się trzy zasadnicze podzialy kanalów dysl1}'bucji ze względu na [68]: 
. liczbę podmiotów uczestniczą'1'ch w realizac.ji łańcucha dostawy: 
- kanaly bezpośrednie - typ A (producent sam pr01l"ad::.i d) 'SD) 'bucję), 
- kanaly pośrednie - typ B.C. D (d)"SD)"bucja pr::.)" ud::.iale pośrednikóu"). 
. liczbę podmiotów uczestniczą'1'ch w poszczególnych etapach dystrybucji: 
- kanaly szerokie (du:':a lic::.ba hurt01rni i spr::.edG1I"CÓ11" detalic::.n)"ch), 
- kanaly wąskie (mala lic::.ba hurtou'ni i spr::.edG1I"CÓ11" detalic::.n)"Ch), 
. charakter powiązań występują'1' między uczestnikami łańcucha dystrybucji: 
- kanaly konwencjonahre (dane ogniu'o jest odbiorcąfinain) 7ll popr:::edniego). 
- kanaly zintegrowane pionowo (np. integracja 11" ramach jakiegoś ::.r::.es::.enia). 



104 


17.7. Zadania hurtowników, detalistów i brokerów 


Hurtownik to pośrednik handIO\V)', którego podstawow)m rodzajem dzialamości jest zakup 
dużych. jednorodnych partii produktów_ w celu dalszej ich odsprzedaży z zyskiem nabywcom 
instytucjonahl)m (instytucjom, producentom i inn)m), rzadko indywiduahI)m. Za swoją 
dzialahlość pobiera marżę hurtową. Jego zadania to [53]: 
. organizowanie i fInansowanie fIzycznego przeplywu produktów. 
. przekazywanie należności za zakupione produkty, 
. ustalanie cen hurtowych_ fInansowanie transakcji (kredytowanie odbiorców_ 
. badanie, gromadzenie i przechowywanie informacji o l}
rkU, 
. poszukiwanie i nawiązywanie kontaktów z dostawcami i nabywcami, 
. negocjowanie i ustalanie wanllrków transakcji kupna-sprzedaży, 
. przejmowanie produktów, sprawdzanie jakości i przechowywanie zapasów, 
. konfekcjonowanie. klasyfikowanie. sortowanie. paczkowanię produktów. 
. przerób handlowy (dostosowanie produktów do potrzeb finahwch nabywców, 
. promocja produktów i ushrg, hurtowych, 
e ) 
. prowadzenie dzialamości szkoleniowej, doradczej i instruktażowej. 
Detalista - to osoba fIzyczna lub prawna. której podstawow)m rodzajem dzialahlości Jest sprzedaż 
towarów bezpośr
o fInahIemu nabywcy do ,obistego użytku. Jego zadania obejmują: 
. zakup produktów i dobór asort)mentu, \ 't'-- 
. przechO\V)wanie zapasów, 
 
 
. oferowanie produktów do sprzedaży, 
. operacje fInansowe, ':o.ł(.,e 
. zbieranie informacji i promocja. 
. dostawa produktów do odbiorcy (coraz częściej). 
Brokerzy są pośrednikami w zawieraniu transakcji między osobarni trzecimi, z któl}mi nie są na 
stale związani; dzialają na zlecenie różnych producentów i sprzedawców. Ich zadaniem jest 
udrażnianie kontaktów wlańcuchu logistyczn)m, przygotowarrie partnerów do wspólpracy, 
monitorowanie dzialari. wspieranie organizac)jne oraz promowanie prograrnu w swoim środowisku 
10kahI)m i zapewnienie pelnego zakres ushrg wspierających prograrn dystrybucji. Model, w któI)m 
fl11rkcjonowali brokerzy do tej pory, staje się coraz bardziej nieaktuahIY. Coraz częstsze są głosy, że 
brokerzy niewiele wnoszą, a ich rola ogranicza się do roli zwyklego pośrednika. Stąd widoczny 
trend likwidacji kanalu dysl1}'bucji z udzialem brokerów i przekazanie ich zadań agentom [19]. 
Agenci zajmują się negocjowaniem lub zawieraniem transakcji w imieniu zleceniodawców, któl}'ch 
reprezentują najczęściej na podstawie dhrgoterrninO\V)'ch kontraktów. 



105 


17.8. Efekt byczego bicza 


Efekt byczego bicza (zjawisko odkryte przez Jay Forrestera) to efekt wzmocnionego przenoszenia 
zmian popytu w lańcuchu dostaw. Zjawisko wiąże się z nieefektywn)m przeplywem informacji 
i przypomina grę w "gluchy telefon". Polega na przenoszeniu coraz to bardziej wzmocnionych 
zmian popytu w poszczególnych ogniwach łańcucha. co w efekcie doprowadza do nadmiernego 
wzrostu zapasów w cal)m lańcuchu dostaw [2]. Poszczególne ogniwa prz)jmują zamówienia. 
wprowadzają je do systemu na podstawie prostej analizy popytu (zamówienie 
 popyt). System 
inlormuje o konieczności podniesienie zapasów bezpieczeństwa. Gotowość poszczególnych ogniw 
lańcucha na spelnienie oczekiwań sprawia. że każdy podmiot stara się zgromadzić ilość produktu 
równą przewidywanej sprzedaży, plus pewną rezerwę na \v)'Padek nieoczekiwanych walIarl popytu. 
Wzrost zarnówienia u dostawcy powoduje podobny algorytm dzialania u innych rys. 63 [83]. 


Dostawca 


Producent 


Dystrybutor 
. . 


Detalista KODSUIJł('nt 
. .
O 


ktu 


średni 


.---- .---- .-\- .--- 
Pr:::epl)ll" inforlllac;i Pr:::epl) 11" produ 
------- --
- ---
-- --
--- --
-1--- 
Ogni 

.... łańcu 
dosta 



 


Popyt w 
okresie 
maksymalny 


mininralny 


wa 
cha 
w 


Dostawca 


Producent . Dystrybutor Detalista 


Konsument 


Rys. 63. Powstanie 'irek/u bJ'c;.ego bic;.a w łańcuchu dostaw (wg A Pluta-Zaręba [83]) 
Glówne cZ)
llliki sprz)jające wystąpieniu efektu byczego bicza to: 
. zmiany popytu na I)
lk:u detaliczn)m, 
. zmiany cen (zwlaszcza uprzednio zakomunikowane), 
. racjonowarrie i braki produktów, 
. niestabilna polityka zapasów. 
. dhrgi lańcuch dystrybucji z wieloma ogniwarni pośrednimi. 
Liniowy przeplyw informacji w lańcuchu sprawia. że im dhrższy łańcuch, t)m większa kumulacja 
zmian popytu, a co za t)m idzie, t)m większe zarnówienia i stany magaz)
lowe. Podstawową 
p
'C
'Dą takiego nieełekQ'Wnego limkcjonowania łańcucha jest odrębna połiQ'ka każdego 
ogniwa. które skupia się \V)'lącznie na minimalizacji swoich kosztów. Z tego względu informacje 
(w formie wlasnych zarnówień) przekazywane następnemu ogniwu są już tylko przet\vorzon)m 
produktem wlasnej opt)malizacji. Nie odzwierciedlają więc zmian popytu na I)
rku detaliczn)m_ 


lecz szereg decyzji menedżerów odnośnie zapasów. To oni więc, sw)mi "racjonam)mi" decyzjarni 


(mieć zapas!), przycz)
riają się do powstarria efektu byczego bicza. a nie fInahIY nabywca [83]. 



106 


17.9. Wskaźniki oceny logistyki dystrybucji 


Zasadniczy "napęd" w lańcuchu dostaw stanowi obshrga klienta. Dysponowanie wlaściw)m 
produktem, pojawiającym się we wlaści\V)
l1 czasie, we wlaściwej ilości to podstawowa zasada 
dzialahlości systemów logistycznych. podkreślająca znaczenie obshrgi klienta. bowiem: 
" '" przemysłowe procesy realiz acji wpisana jest powtarz alność. Dotyczy to 
nie tyłko procesów obróbki, ale także kontaktów z klientami".(H. Ch. Pfohl [81]) 
Tylko jednak wtedy, gdy udaje się zmierzyć, monitorować i analizować procesy, można nimi 
zarządzać. Obecnie w praktyce ftmkcjonowania przedsiębiorstw istnieje zbyt malo obiektywnych, 
powszechnie dostępnych nar"Zędzi pOmiarl.1 skuteczności i jakości procesów dystrybuc)jnych [109]. 
Ponadto jeżeli nawet w literaturze przedmiotu mówi się o takich narzędziach, to nie są one 
powszechnie stosowane w praktyce_ mimo tego, że R Kaplan i jego wspólpracownicy już w 1992 r. 
opracowali koncepcje strategicznej ka
' w
'llików (Sk"V). Jest ona nar"Zędziem przekladania 
zaplanowanej strategii na procesy realizacji. W)
'óżnia się w niej sześć w)miarów oceny: pomiar 
satysfakcji klientów, \V)
liki fInarIsowe, pomiar jakości produktu i serwisu, pomiar satysfakcji 
pracowników, mierniki operac)jne oraz mierniki odpowiedziahlości społecznej [16]. 
I 
W zakresie logistyki dystrybucji pomiar sa
'sfakcji klientów należy uznać za podstawO\V)'. 
Przedsiębiorstwa, które osiągnęly sukcesy w tej dzialamości, zastosowaly koncepcje obshrgi klienta 
akceptujące jej: szybkość, elastyczność, dostosowarrie do indywiduahIych potrzeb nabywców oraz 
niezawodność. Do oceny operaQ'jnej koncepcji logistyki dystrybucji potrzebne sąjednak bardziej 
szczególowe wskażniki. Są to - rys. 64 [71]. 
 


WSKAŹNIKI OCENY EFEKTYWNOŚCI LOGISTYKI DYSTRYBUCJI 


Ilościowe 


Wartościowe 


Liczba odbiorców 


W zgłędne 


Bezwzgłędne 


Liczba W)'słanych dostaw 


Koszty d)'strybucji 


Liczba odbiorców 


\Vielkość zlecenia 


Koszt). W)'sylki 


Udzial kosztów d)'stry'bucji 
w kosztach calkowitych 


Przeciętna odleglość między 
magazynem a odbiorcą 


Koszty reklamacji 
ilościowej i jakościowej 


zeciętne koszty realizacf 
zlecenia na odbiorc 


Przecięto)' czas dostaW)T 


Koszt). d)'stry'bucji 
na zlecenie 


Rys. 64. Wskatni/U oceny ,!/"ektpmości systenm logistyki dystrybucji (wg M. Nowickiej-Skowron [71]) 


W skażniki ilościowe, agregując liczbę odbiorców, dostaw i zleceń, char-akteryzują zakres logistyki 
dystrybucji. Wskażniki wartościowe bezwzględne shrżą do określania kosztów dystrybucji, 
a względne informują o strl1ktUl"Ze tych kosztów [52]. 



107 


18. LOGISTYKA TRANSPORTU [ SPEDYCJI 


18.1. Pojęcie transportu i spedycji 


w każd)m miejscu na Ziemi życie i gospodarka czlowieka w coraz większ)m stopniu zależą od 
świata zewnętrmego, skąd naplywają różnorodne towary, ushrgi i informacje. Tak się bowiem 
sklada, że niezbędne do ftmkcjonowania każdego przedsiębiorstwa czy też indywiduahIego 
człowieka produkty zwykle nie są \V)1warzane na miejscu, lecz przywozi się je z innych części 
kraju lub z zagranicy. Ktoś to musi zaplanować i przetransportować. Tak bylo kiedyś i tak jest dziś. 
z tą różnicą. że wszystko odbywa się znacznie szybciej (chociaż może mniej bezpieczniej). Dzięki 
transportowi do najodleglejszych miejsc na Ziemi docierają niezbędne artykuly codziennego 
użytku, żywność, leki, paliwa, bowiem: 


"Transport jest to przemieszczanie dóbr materialnych w czasie 
i przestrzeni, przy użyciu odpowiednich środków technicznych" [32]. 


Transport umożliwia przeplyw towarów między miejscami do których docierają transponowane 
towary. Dzieli się na wewnętrmy i zewnętrmy; wewnętrmy lączy stanowiska pracy, a zewnętrmy 
tworzy pomost pomiędzy nabywcą i producentem [881. (\ 
 
 .. 
Zaplanowanie i organizowanie przemieszczenia towaru przy użyciu transportu, to spedycja. 
Spedytorem jest osoba prawna lub fIzyczna. której celem dzialania jest organizowanie przewozu 
ładunków, natomiast spedycją będzie każda dzialahlość gospodarcza. polegająca na organizowaniu 
przewozu ladunków na zlecenie i na \V)'konaniu niezbędnej grupy CZ)
lllości dodatkowych, 
W)
rikających ze specyfIki zlecenia [93]. 
p'- 
Spedycja może być realizowana przy użyciu różnych środków transportu. Zarówno transport jak 
i spedycja są więc niejako względem siebie niezależne. Spedycja jest jednak częścią dzialail 
logistycznych. a przewóz towaru jest częścią dzialań spedyc)jnych. Aby caly proces logistyczny 
mógl ideahIie i zgodnie przebiegać, obie muszą być ze sobą ściśle powiązane [100]. Do wlaściwego 
przetrZ)mywarria i skladowarria trarrsportowanych ladunków niezbędna jest określona baza 
magaz)
lowa. i te trzy elementy tworzą strukturę logistyki transportu i spedycji rys.65. 


Planowarrie i op1)malizacja przemieszczarria ladunków 
spedycja - Płanowanie Transport Baza 
- + ładnnków + 
przewozn mag
'Dowa 
Logistyka transportu i spedycji 


Rys. 65. Struktura logistyki transportu i spedycji (oprac. wlasne na podstawie [100]) 



108 


18.2. Transport jako element procesu logistycznego 


Transport w powiązaniu z produkcją i obrotem towarow)m stanowi część koncepcji logistycznej. 
Jako ostatnie ogniwo przemysiowego procesu realizacji wiąże ze sobą producenta oraz odbiorców, 
dodaje produktom fIrmy wartości, tworząc użyteczność czasu i miejsca w \V)
liku przemieszczania 
towarów w określon)m czasie i miejscu. Jego rola sprowadza się do bezpośredniego udzialu 
w realizacji podstawowego celu logistyki, czyli dostarczenia określonego produktu w określone 
miejsce i w określon)m czasie. Specjalizacja pracy. ekonomia skali i masowa konsumpcja 
sprawiają. że wydhrżają się lańcuchy dostaw i coraz większą rolę odgrywa sprawny transport [88]. 


Począwszy od lat 60. ubieglego wieku przedsiębiorstwa zaczęly traktować transport jako ważne 
ogniwo swego dzialania i stosować coraz bardziej doskonale zarządzanie w t)m względzie. 
Zarządzanie transportem (trafIic management) jest jedną bardziej istotnych CZ)
lllości 
logistycznych w przedsiębiorstwie (okolo 14 kosztów logistycznych jest związana z transportem). 
.... 
. 
Zarządzający transp011em podejmują szeroki wachlarz decyzji; od ogólnych, o strategiCZ11)m 
znaczeniu (np. transport wlasny czy obcy), po tak szczególowe, jak wskazanie konkretnego 
przewożnika. czy konkretnej trasy przejazdu [104]. Glówne operac)jne CZ)
lllości z zakresu 
zarządzania transportem dotyczą \V)'boru rodzaju transportu i przewoźnika [32]. Przy ich wyborze 
bierze się pod uwagę szybkość, częstotliwość, \V)'dolność, niezawodność, dostęp oraz koszt. Jeżeli 
najważniejsza jest szybkość to najlepsz)m rozwiązaniem będzie transport lotniczy luh drogowy. 
Jeśli glówn)m kryterium jest niski koszt, to najlepiej wybrać drogę morską lub kolej - rys. 66. 


/ 
I
,' 
a 

 "7 1 b c' d 
Rys. 66. Transport: a) kołejm.,; b) sanwchodm.,; e) morski., d) łntn
. (wg stron WWW) 


0''" 
I.t:: 


. . 

- 
 
.
. ...- 



...... 



 Il
.j 



 
- II; 


- 


I 
. 


Podejmując decyzję o wyborze konkretnego przewoźnika z\V)'kle bierze się pod uwagę: pewność 
(niezawodność) dostawy, czas przewozu, elastyczność, możliwość kontroli i monitorowania 
przesylek oraz stawki przewozowe [100]. Z transportem wiąże się również przygotowanie 
dokumentacji przewozowej, najważniejsze to: list przewozO\V)' oraz rachunek za przewóz. List 
przewozO\V)' jest dokumentem stwierdzając)m zawarcIe kontraktu pomiędzy nadawcą 
a przewoźnikiem na wykonanie określonej ushrgi przewozowej (określa warunki i formę realizacji). 
Współcześnie wiele przedsiębiorstw odchodzi od posiadania własnych środków transportu 
i w coraz większ)m stopniu zleca \V)'konanie przewozów wyspecjalizowan)m spedytorom [104]. 



109 


18.3. Spedycja jako element procesu logistycznego 


Polski I)'llek usług spedYQ'juych. tak jak wiele innych dziedzin gospodarki. zacząl SIę 
d)
lamicznie rozwijać po wprowadzeniu zmian ustrojO\V)'ch. Obecnie I)
lek ten charakteryzuje się 
duż)m rozdrobnieniem. Wśród fIrm stanowiących najliczniejszą grupę spedytorów przeważają 
male przedsiębiorstwa. Środki transportu, jakimi dysponują. to głównie samochody. W Polsce 
międz)
larodowe przewozy samochodowe \V)'konuje ok. 7 tys. przedsiębiorstw, a przewozy 
krajowe aż ok. 60-70 tys. przedsiębiorstw transportu samochodowego. Efektem takiej sytuacji jest 
duża konkurencja i w)
likające z niej zróżnicowanie ofert. Firmy transportowe konkurują przede 
wszystkim ceną oraz zakresem i jakością oferowanych ushrg. Male przedsiębiorstwa transportowe 
obshrgują wielką liczbę drobnych klientów, bowiem oferty dużych fIrm spedyc)jnych są mmeJ 
elastyczne i zazwyczaj wiążą się z wyższ)mi cenarni [104]. 
Duża fIrma to zwykle sieć wlasnych placówek, przedstawicielstw, kooperantów, samochodów, 
itp. Takie przYCZ)
lY leżą u podstaw międz)
larodO\V)'ch koncernów spedyc)jnych, które w Polsce 
otworzyly swe oddzialy. np. Schenker. Raben. 
er\'isco i inne. 
Ogólnie biorąc, dzialalność spedYQ'jua obejmuje dwie grupy dzialań[93]: e \ 
l. CZ)
l1lości wykonywane przez spedytora nazywane spedycją wlaściwą: 
2. CZ)
l1lości organizowane przez spedytora, w sklad których wchodzą CZ)
l1lości 
przemieszczania i CZ)
l1lości dodatkowe. 
1, 
Za spedycję właściwą uważa się m.in. wykonywanie 1}astępujących cz)mlOści [100]: 
. prz)jmowanie zleceń spedyc)jnych i udzielarrie porad związanych z procesem transportu, 


. wybór środka transportu, 


V\.
 


. zawierarrie umów o przewóz i sporządzarrie dokumentacji transportowej, 
. przygotowanie przesyłki do przewozu i jej ubezpieczanie, 
. nadanie przesylki na środek trarlSportu wraz z dokumentacją trarlSportową. 
. odbiór przesylki ze środka transportowego oraz wlaściwej dokumentacji, 
. odprawa celna- 
Spec
'nką dzialalności spedYQ'jue.i są bez wątpienia zasady ksztaltowarria cen za konkretne ushrgi 
i do pewnego stopnia przeprowadzany rachunek kosztów. Ceny ushrg spedyc)jnych mają charakter 
stawek umownych. chociaż \V)'stępują zarówno w postaci negocjowanej, jak i taryfowej. Stawki 
cZ
'DDościowe są cenarni za \V)'konanie ściśle określonych prac spedyc)jnych, w związku z t)m są 
taryfowane i w pewn)m okresie nie ulegają zmiarrie. Taryfy stawek CZ)
lllościO\V)'ch oglaszają duże 
przedsiębiorstwa spedyc)jne o istotn)m strumieniu jednorodnych zleceń [104]. Negocjowanie 
każdorazowo ceny za wykonarlie typowych ushrg spedytorskich nie jest ekonomicznie uzasadnione. 
We współczesn)m systemie dzialamości spedyc)jnej coraz większego znaczenia nabierają centra 
logistyczne, na terenie któly'ch dziala niezależnie od siebie prz)
lajmniej dwóch spedytorów [93]. 



110 


18.-1. Idea centrów logistycznych 


Wieloftmkc)jne centra logistyczne stanowić mają szkielet krajowego i międz)
larodowego systemu 
transportu i spedycji, tworzą bowiem sieć metasystemów logistycznych [104]. 
Centrum łogisQ'czne to obiekt przestrzennie funkcjonalny wraz z infrastrukturą 
i organizacją, w który'lll realizowane są usługi łogisQ'czne związane z przyjmowaniem. 
mag
'llowaniem, rozdziałem i wydawaniem towarów oraz usługi towarzyszące, świadczone 
przez niezależne w stosunku do nadawcy łub odbiorQ' podmioQ' gospodarcze. 
Centrum logistyczne jest najbardziej zaawansowaną formą węzla sieci logistycznej. Jego roląjest 
tworzenie wanurków do sprawnego przeplywu towarów oraz inicjowanie pozytywnych tendencji 
i kienurków rozwoju w obszarze logistyki (sieci gospodarcze). 
Można \V)
'óżnić dwa rodzaje centrów logistycznych [100]: 
l. Lokalne - utworzone na wlasne potrzeby przez np. fIrmy produkc)jno-handlowe (np. IKEA); 
2_ Ponad::.akład01re - budowane przez fIrmy logistyczne, oferujące swoje ushrgi inn)m. 
Centra łogisQ'czne łokalne (na poziomie przedsiębiorstwa) pelnią fturkcje kompleksowego 
zarządzania procesami zakupu i sprzedaży, transportem, operacjami ladmrkO\V)mi, skladowaniem 
zapasów. ale także przeplywem informacji towarzyszących zakupom i sprzedaży oraz rejestracją 
potrzeb odbiorców. Centra te są mocno zróżnicowane pod względem zasobów i fturkcji dzialania. 
. 
Centra logisQ'czne ponadzakładowe tworzą system logistyczny o zasięgu międz)
larodow)m 


lub regionahl)m. W Polsce powstalo kilka takich centrów logistycznych - rys. 67 [251- 
I C, 
- 
t -...
 
-
- - 
:::. 
 
-... _ '-..r--'; 
 
- ....r:.!oltilr...,,
 
 - -
.=. .=.:.-... 
, ....
.,_.., 

1\ _--o __ 
 _. 
..- . Q."-- .", - 

 ' ' ) ) - ..-....... ! -. 
 - Coo';"", ......
. 
::>, 
.. - 
 - ReoaIłmoou......IoC:

 
CW1rEu L.oJSI
"l -- 
..,._.. - 
Oł:nl$ 
;:<::;:':;'


.1 
 
 -. :::'" -..; -- 
 
"":'k-:;'-'-..' 

 - - 0 - - - oJ" -- 

 
.._ '" Jl"1I/'IIIt"-' ..- 
 

 _
 
.,.. _.. _ _ ="';:-T 
C - tfIJr ---:. - -, --- "-.. ..... - J--- 
-'tS; 
 --::'::-" - - 
;". - = ....; -:;;;- 
-:
 1I:l:IIM
 t.... .. 
_ W
...a 
- c-_... L.."'.
'" "::" Q. 't' ) 
 
I 
Iił.WI.ElU;r.
 -r '- V" 
 
-.:.- 
  


t 


o' 


tgiD
eJ[J"'(J 


Agllero1'M 
'(,r"ver 


....., 




. 
'l'It"'''tł

 


lt 


i -- 
, o 
; - 
I 
, 


Rys. 68. Przykład łogistycznego rozpłalWlvania przestrzeni magazynowej (wg SOFTK\: DATA) 



112 


18.6. Klasyfikacja magazynów 


Skladowanie, przeplyw towarów i informacji w magaz)
lach zależy od ich rodzaju i konstrukcji. 
Budowle magaz)
lOWe cechuje duża różnorodność, a w)
rika ona z następujących przesłanek [33]: 
. rodzaju towarów i ich podatności magaz)
lowej, 


. czasu magazynowania zapasów. 
. rotacji zapasów w magaz)
lie, 


. stopnia ich przygotowania do zmechanizowanych manipulacji, mechanizacji i automatyzacji 
procesów magaz)
lowych. 


Podział ma!!
'llów wedlu!! różnych kn1eriów [25]: 


1. Z nwa
 na rodzaj przechow
'Wanego towaru: 
przeznaczone na surowce, np. lllaga.:)"n plodó1\' ::.iellln)"Ch, 


przeznaczone na pólproduk1:y, np. lllaga::.)"n opon, 
przeznaczone na w)
'oby gotowe, np. lllaga.:)"n lodó1rek. 


2. Z nwagi na stan sknpienia i podatność magazynową ładnnków: 


. 
zbiorniki przeznaczone dla towarów cieklych i gazO\V)'ch, ,e' 
silosy dla towarów sypkich, j#t
 
magaz)
lY uniwersalne do magaz)
lowania różnych towarów w opakowaniach lub bez. 
3. Z nwagi fonnę nż
1kO\ ,. nia: 
1, 
magaz)
lY powszechne. należące do jednostek transportO\V)'ch lub spedycyjnych. 


magaz)
lY wlasne, użytkowane przez jednostkę przede wszystkim do wlasnych celów. 
4.Z nwagi na rozwiązania techniczno-bndowłane i przeznaczenie: 
podzial w t)m zakresie zestawiono w tabl.6. 


Tab. 


ania konstrukcy' ue i rzeznaczenie 


KLASYFIKACJA 


RODZAJ l\H.GAZYNU 


Kryterium 
technic:;.ne 


Otwarte - place składowe 
Budowa Pólotwarte - wiaty. szopy 
Zarnkuięte - naziemne_ podziemne 
S ec' ahre --.<; ichlerze, silosy 
\\Typosażenie Zautomatyzowane, Zmechanizowane 
Niezmechanizowane 
Rozdzielcze 
Transportowo-przeladunkowe 
Pelniona funkcja Skupu 
Zasobowe 
Szczeble obrotu Zbytu 
Hurtowe 
Detalicme 
Uniwersalne 
Ogóhrospożywcze 
Rodzaj towarów Ogóhroprzemyslowe 
Wyspecjalizowane 
O wąski' s ec'alizac'i 


Kryterium 
ekonomi.
o- 


organ
aCYjne 



113 


18.7. Konstrukcja magazynów 


Na magaz)
l powinny się skladać pomieszczenia skladowe oraz pomOC111cze, plac manewrowy, 
a ponadto bocznica kolejowa. Rozmieszczenie tych elementów magaz)
lU na dzialce budowlanej 
przeznaczonej do jego usytuowania, jak również sposób budowy pomieszczeń skladO\V)'ch 
i pomocniczych, zależy od rodzaju i przeznaczenia magaz)
lU. 


PodstawO\V)m elementem magaz)
lU, decydując)m o wlaściw)m przechowywaniu towarów, 
a także o przepustowości magaz)
lU i wydajnej pracy jego personelu, są pomieszczenia składowe. 
Najczęściej mają one postać hal. W przypadku towarów \V)magających różnych warunków 
przechO\V)wania. pomieszczenia skladowe mogą stanowić odizolowane od siebie komory. 
Glówn)m zadaniem większości systemów skladowania jest możliwie efek1:ywne wykorzystanie 
przestrzeni magaz)
lowej. Do zakresu prac w magaz)
lach wchodzą CZ)
l1lości związane 
z odbiorem i prz)jmowaniem towarów, rozmieszczeniem i ulożeniem towarów, przechowywaniem 


i \V)'dawaniem towarów, dlatego też magaz)
l winien być przystosowany do tego rodzaju prac [94]. 
, 
Najstar"Sz)m systemem magaz)
lowarriajest skladowanie na podlodze magaz)
lU (bezregalowy) lub 
rys. 69. 


na pólkach niskich regalów. W nowoczesnych magaz)
lach stosowane są regaly \V)'sokie - 
"" 
? 
. 


!!I- 


.
 


, 
." 


--'<7, 


w 
-j 
-.111:' - --- - 
- I 
l - _11- 


r'f"- 


- 


" 


. .0:;;.. 
'.' . r> 


t ,1'\ 
.,.1" 



 



 
., -..... '.- . '! 
f"'t\.:.l; 
-f'1I! 
4 . , I J 
"" I
 ł' 
1'-'- ,'" ,- 
,....; li:' '1 
-ii ',,- 1 
. 


-,I
 


, 
."" t <' 
o 
., 



 


'l 


", 


Rys. 69. J./agll;J7ł: a) bezregalm.", b) niskiego składmvania, e) ",'sokiego składm..,nia (wg stron WWW) 


Po względem konstrukcji regalów rozróżnia się regaly: niskiego skladowania - do 4,2 m; średniego 
skladowania - od 4,2 do 7,2 m, oraz wysokiego skladowarria - od 7,2 do 25 m [23]. 


W systemach składowania Q'Pu "człowiek do części", osoba kompletująca zarnówienie sarna musi 
dostać się do miejsca. w któl!
l1 znajduje się dany towar. W systemach skladowania 
i kompletowania typu "część do człowieka," daną pozycję asort)mentową przemieszcza się za 
pomocą specjalistycznych urządzeń zautomatyzowanych do osoby kompletującej zarnówienie. 
Systemy te cechują się większ)m kosztem początkO\V)m niż systemy typu "czlowiek do części". 
jednakże wykorzystanie zautomatyzowanego sprzętu do skladowarria i pobierania pozycji zapasów 
przyśpiesza kompletowarrie towarów wedhrg zarnówień. wplywa na dokladniejszą kontrolę 
zapasów i wzrost zysków. Lekkie automatyczne systemy skladowania i pobierania to najbardziej 
zaawansowane technicznie systemy kompletowania towarów wedhrg zarnówień, \V)'korzystujące 
przestrzeń skladową i zapewniające najwyższy stopień dokladności podczas kompletowarria [37]. 



114 


18.8. Organizacja prac magazynowych 


CZ)
l1lości magaz)
lOWe rozpOCZ)
lają się od odbioru i prz)jęcia dosta\V)'. następnie prodl1k1: jest 
skladowany, a później, na zamówienie, kompletowany do \V)'syłki. CZ)
lllości te wplywają na 
wielkość oraz sposób ukształtowania i \v)'Posażenia poszczegóhrych powierzchni magaz)
lowych_ 
co powoduje, że rozpatrywane są one jako odrębne uklady (strefy) ftmkcjonahle magaz)
lU [33]. 
Ze względu na organizację przebiegu pracy magaz)
lU bardzo ważne jest rozmieszczenie towarów 
w strefIe skladowej. Odpowiednio do wanurków pracy magazynu organizacja rozmieszczenia 
towarów wplywa na cykl realizacji operacji magaz)
lowych, ich pracochlonność, wielkość potrzeb 
przestrzeni skladowej oraz zarządzanie magaz)llem [25]. 
Logistycznie najbardziej zlożone jest kompłetowanie. Polega ono na \V)'szukiwaniu produk1:ów 
1 przygotowanie ich do wysyłki. Istnieje wiele rozwiązań techniczno-organizac)jnych 
ulatwiających przekazywanie informacji pomiędzy dyspozytorem magaz)
lU a pracownikiem 
kompletując)m prodl1k1:y do wysyłki zgodnie z zamówieniem. 
Najczęściej stosowane jest jedno z poniższych systemów 
omunikowania się [37]: 
l. LisQ' pobrań, na podstawie w
'druku zamówień i naklejanych eQ'kiet, produk1:y 
pobierane są po kolei i każde pobranie jest zaznaczane na liście gdy danego prodl1k1U nie ma 
w miejscu, gdzie mial być, lub liczba produk1:ów jest nl1liejsza niż potrzebna do zamówienia. 
to pojawia się konieczność \V)'konania wielu dodatkO\V)'ch CZ)
ulOści; 
2. Skanery, przenołe terminale i przekaz
 radiowe. umożliwiają wczytywanie danych 
zawartych w zamówieniu i wyświetlanie na ekranie instrukcji dla operatora. CZ)
l1lości 
pobrania prodl1k1u są potwierdzane, i wyświetlane jes1 kolejne zadanie dla operatora. 
Jeżeli terminal posiada lączność z Systemem Zarządzania Magaz)
lem (SZM), to można 
natychmiast podjąć dzialania intenvenc)jne, gdy brak-uje produk1:ów do skompletowania; 
3. 'V
'ŚWietłacze regalowe magazyn podzielony jest na strefy i każde miejsce skladowania 
wyposażone jest w wyświetlacz. Kiedy pracownik zbliża się do miejsca skladowania 
produk1u umieszczonego na liści zamówienia. miejsce to zostaje automatycznie 
podświetlone i pojawia się liczba produk1:ów do pobrania; 
4. Systemy komnnikacji audio - system umożliwia automatyczne przekazywanie danych 
dotyczących zamówienia w postaci poleceń slownych do odbiornika operatora. Operator 
potwierdza pobranie prodl1k1u i otrZ)muje dalsze polecenia drogą radiową: 
5. System Rack-Runner - w systemie zamocowany na wózku terminal porusza się wzdluż 
regalów i zatrz)muje się przy każd)m miejscu skladowania. uwzględnionym w zamówieniu. 
Na ekranie terminala wyświetlane są dane dotyczące liczby produk1:ów do pobrania 
i operator potwierdza ich pobranie na klawiaturze. Następnie wózek z terminalem przesuwa 
się do kolejnego miejsca skladowania. gdzie pracownik pobiera kolejne produk1:y. 



115 


19. LOGISTYKA RECYRKULACJI 


19.1. Pojęcie logistyki recyrkulacji 


W przemyslO\V)'ch procesach realizacji powstają nie tylko te prodl1k1:y, które chcemy, ale także 
takie, których nie chcemy nazywane odpadami. Wedhrg Usta\V)' o odpadach (Ustawa z 27 
kwietnia 2001 r. o odpadach DzU Nr 62 poz. 628) jest to .....kGć:da substancja lub pr:::edllliot, 
któl)"ch posiadac::. ::.alllier::.a się po::.b)"ć, po::.bpra się lub jest ::.ob01rią::.an)" do ich po::.b)"Cia sh('. 
Inn)mi slowy_ odpady to wszystkie uboczne produk1:y dzialahlości czlowieka (przemyslowej_ 
gospodarczej, ushrgowej) nieprzydatne w miejscu i czasie, w któf)m powstaly, szkodliwe lub 
uciążliwe dla środowiska. mogące prowadzić do jego degradacji. W ich zagospodarowaniu 
uczestniczy podsystem logistyki wtórnej. Obejmuje on procesy transportu, skladowania 


i przeladunki odpadów, a także procesy ich utylizacji. 


" 


W literaturze przedmiotu spotyka się dwa pojęcia logistyki wtórnej [2.4.49. 53]: 


. 


green łogistics, thlluaczone jako ekologistyka. 


." 
reverse łogistics, thlluaczone jako: logistyka zwrotna. odzysku, utylizacji, rec)
'kulacji. 

 
niwelowanie negatywnego wplywu odpadów na 


. 


Ekologistyka jest nastawiona glównie na 


środowisko naturalne i poszukuje opt)malnych rozwiązań logistycznych w t)m względzie. 
Logistyka rec)
kulacji nastawiona jest bardziej na powtórne zagospodarowywanie odpadów, bo: 
LogisQ'ka reQTknłacji, to "proces płanowania, impłementacji i kontrołowania skuteczne
o 
i efekQ'Wnego ekonomicznie przepł
'Wu snrowców, półproduktów i produktów gotowych 
wraz z powiązan
'llli z Q'llli przepł
'Wami informacjami od miejsca konsumpcji do miejsc 
pochodzenia, w cełu odzyskania wartości bądź właściwego zagospodarowania" [49]. 


W CSA logistyka rec)
kulacji traktowana jest jako sposób na oszczędności, jako źródlo zysków dla 
firmy. Już obecnie stanowi okolo 4 0 0 kosztów logistyki i odpowiada 1 0 0 rocznego PKB [4]. 
V 
W Polsce, zgodnie z KrajO\V)m Planem Gospodarowania Odpadami, w 2013 r. zamknięte zostaną 
wszystkie wysypiska śmieci i ich rolę przejmą spalarnie oraz recyklerzy (poziom \V)'Znaczony jest 
w 2014r. na 60; czyli 6 na 10 opakowań stanie się przedmiotem przeplywów związanych 
z odzyskiem). To \V)musi zmianę i znacznie zwiększenie uwagi na dzialania objęte logistyką 
rec)
kulacji. Jest ona bowiem podstawO\V)m elementem skladO\V)mi nowoczesnej zintegrowanej 
gospodarki odpadowej. Na szerszą skalę zaczęto \V)'korzystywać odpady w latach 70. "A.\: w. 
Znaczący wplyw na zwrócenie się ku temu źródlu surowców mialy rosnące ceny paliw, surowców 
pierwotnych i energii. Nie bez znaczenia byl również postęp technologii i nauki, umożliwiający 
efektywniejsze i ekonomicznie akceptowahle wykorzystanie surowców wtórnych. W rezultacie tych 
zmian w ostatnich latach w krajach wysoko rozwiniętych tempo wzrostu zużycia surowców 
wtórnych wyprzedza tempo wzrostu zużycia surowców pierwotnych [48]. 



116 


19.2. Odpady jako surowiec wtórny 


W cywilizacji konsumpc)jnej odpady towarzyszą nam już od chwili narodzenia. ZaCZ)
lamy od 
zużytych pieluszek i opakowań. Potem \V)
"Zucamy zabawki, zużyte baterie do nich, itp. W pewnej 
chwili przychodzi pora na zmianę komputera. lodówki_ samochodu. a to co bylo - na wysypisko. 


Czy wysypisko śmieci (zwane dziś ladlliej skladowiskiem) może być żylą zlota? Z pewnością tak. 
jednak do śmieci trzeba podejść z głową i znaleźć sposób na to, co nie jest już przydatne i stalo się 
odpadem. Na rozwiązanie problemu odpadów istnieją trzy sposoby [4]: 


. redlice unikanie odpadów, 
. rellse wielokrotne wykorzystanie. 
. reC)'kłillg ponowne przetwarzanie. 
Podstawowe zasady postępowania z odpadami określa rozdz. 2 usta\V)' o odpadach. (Ustawa z 27 
kwietnia 2001 1". o odpadach DzU Nr 62 poz. 628). Zasady te są w szczegóhrości adresowane do 
posiadaczy odpadów, których podstawow)m obowiązkiem jest poddawanie odpadów odzyskowi. 
Dopiero w sytuacji. gdy odzysk jest ii-emożli\V)'. z przYCZ)
l technologicznych. lub jest 
nieuzasadniony z przYCZ)
l ekologicznych lub ekonomicznych, od ady te należy unieszkodliwiać. 
... . 


 
KlasvUkacia odpadów [4]:" 
,"'\ 
l. Podział en'1'klopedycznv: ...-1 V 
odpad)" lL-')"tk01re, tzn. nadające się do wykorzystania jako material \V)jściO\V)' do produkcji, 
odpad)" niell:
)"tk01re, do \V)'korzystaniajako slowce wtórne do dalszej przeróbki. 
2. Podział odpadów ze WZ2łędu na możliwości ich wykorzystania: 
odpad)"pr:::ejści01re, tzn. pozostalości poprodukcyjne, które mogą być ponownie użyte 
w darI)m lub inn)m obiegu produkc)jn)m po nie znacznych procesach przetwórczych. 


odpad)" końc01re, tzn. nadające się tylko do unieszkodliwiania. 
3. Podział odpadów ze wzgłędu na pochodzenie: 
odpad)" komunalne. tzn. pochodzące z gospodan;tw domO\V)'ch. ulic, placów. rzemiosla. 
odpad)'pr:::em-ł'sł01re. tzn. pochodzące z technologicznych procesów produkc)jnych. 
rolnic::.e, tzn. pochodzące z zakładów rohriczych, a w szczegóhrości z ferm hodowlanych. 
4. Podział odpadów według dominującego skladnika: 
- mineralne, nzemetalic::.ne. metalic::.ne. komunalne. 


5. Podział ze wzgłędu na szkodliwość: 
- odpad)" nies::.kodli1re (ok. 80 0 0), 
- odpad)' C::.ęŚCi01ł-O s::.kodli1re (ok. 18 0 o), 
- odpad)" specjalne, tzn. szczegóhrie niebezpieczne 1 grożne dla środowiska (ok. 2 0 0). 



117 


19.3. Podsystem logistyki re cyrkulacji w przedsiębiorstwie 


Podsystem logistyki recyrkulacji w przedsiębiorstwie ma do spelnienia dwa ważne zadania [49]: 
l. ekonomiczne - obniżanie kosztów logistycznych i poprawa obshrgi logistycznej; 
2. ekołogiczne - ochrona zasobów naturahIych i minimalizacja zanieczyszczeń środowiska. 
Rozpatrując to bardziej szczególowo, logisQ'ka reQTknłacji w przedsiębiorstwie: 
. umożliwia zintegrowane planowanie, zarządzanie i sterowanIe przeplywem odpadów od 
miejsc ich powstawania do miejsc skladowania. recyklingu lub likwidacji. 
. posiada zdomości techniczne do przetwarzania surowców odpadO\V)'ch na materialy 
możliwe do wykorzystania w procesach produkcyjnych, 
. zapewnia gotowość i zdolność unieszkodliwiania. względnie likwidacji odpadów. 
Najważniejsze, pośrednie, korzyści pl)
lące dla przedsiębiorstwa z logistyki rec)
'kulacji, to zmiana 
i doskonalenie procesów oraz generowanie dlugofaIO\V)'ch korzyści, takich jak przewaga 
konkurenc)jna. umiejętność obshrgi klienta w zakresie zwrotów i reklamacji. Podstawowe elementy 
logistycznego podsystemu zagospodarowania odpadów w przedsiębiorstwie obrazuje rys. 70. 


SUr01ł-Ce Zakłócenia w środowisku 
elllis;a halasu, ciepla, drf!.ań. 
energia PRZEDSIĘBIORSTWO 
jako zaklad \V)
'oby celowe I 
produkQ'jny 
V ,
 pozostalości I 
ł 
Surowce wtóme Odpady 
(11" s::.erokilll ::.nac::.eniu) 
Przetwarzanie, stale I ciekle Igazowe 
I I 
utylizacja odpadów do 
\\1órnego wykorzystania 
w przedsiębiorstwie ----t srodkt w rasne I 
----t lub fIrmy 
Przetwarzanie, 
pecjalistycme 
utylizacja odpadów do 
I wtórnego wykorzystania 
w inmm przedsIębiorstwie 
Surowiec dla innych Odpad nieuż)1eczny 
galęzi gospodarki (na skladowisko) 


Rys. 70. Schemat :;;ałeŻlłości w sJ"sten.re powtórnego :;;agospodarm..,nia odpadów (wg E. Michlowicza [67]) 


Rosnące koszty zagospodarowania odpadów. sprawiają. że zmniejszenie strumienia odpadów dla 
wielu fIrm staje się koniecznością ekonomiczną. W produkcji przemysiowej jed)
lą "opcją", którą 
należy rozwijać_ to dzialania na rzecz zmniejszania ilości odpadów. T)m dzialaniem mogą być 
objęte zarówno zmiany surowcowe, jak i przeprojektowanie calego w)
'obu [4]. 



118 


19.-1. Recykling jako podstawa logistyki recyrkulacji 


Nie wszystkich odpadów można uniknąć. tak jak nie wszystkie rodzaje produk1:ów poddają się 
wielokrotnemu użyciu. Odpady, których nie da się uniknąć ani używać wielokrotnie, należy poddać 
segregacji_ aby odzyskać te_ które nadają się do ponownego przetworzenia. czyli recyklingu. 
Recykling (ang. reqcłillg) - jedna z kompłeksowych metod ochrony środowiska naturalnego, 
połegająca na powtómym przetwarzaniu substancji łub materiałów zaw
'ch w odpadach, 
w cełu uzyskania produktów mają'1'ch takie samo łub inne przeznaczenie [74]. 


Odpady przemysiowe są produktami uboczn)mi dzialalności gospodarczej. Ich ilość oraz struk1ura 
zależy od stopnia rozwoju cywilizacji, stn1k1:111y' przemysm, technologii i rozwoju gospodarki 
odpadami jako surowcami wtórn)mi. Do odpadów przemysiowych zalicza się m.in. [94]. 
. odpady poprodukc)jne, 
. odpady powstające w gospodarce magaz)
lowej, 
. odpady powstające w w)
liku oczyszczania ścieków i emitowanych do atmosfery gazów, 
. odpady z przemysm wydobywczego oraz ferm hodowlanych nie \V)'korzystywane rohriczo. 
Z odpadów przemyslO\V)'ch szczegóhrie niebezpieczne są te. związane ze sprzętem elektly'czn)m 
i elektroniczn)m, bowiem często zawierają substancje niebezpieczne dla środowiska [4]. 
V '#tc..,' 
Przedmiotem recyklingu, poza odpadami, mogą być wszelkie \V)
'oby wycofane z eksploatacji, 
urządzenia. maSZ)
lY, środki transportu lub inne \V)'brakowane \V)
'oby nienadające się do użytk-u. 
Jeśli nie jest możliwe wykorzystanie odpadów jako surowca wtórnego. do wytwarzania wyrobu 
analogicznego z pienvotn)m, wówczas przeznacza się je do wytwarzania innych produktów. 
Zadania recyklingu 10 przede wszystkim zmniejszenie ilości odpadów, zmniejszenie ich 
szkodliwości dla środowiska oraz oszczędzanie zasobów naturahIych. 

 


W Polsce powstaje rocznie 130000000 ton odpadów. ale obecnie tylko niewielki procent z nich 
- 
jest poddawany recyklingowi. PrzycZ)
lą tego jest slaba infrastn1k1:1lra segregacji odpadów. 
Wykorzystanie surowców odpadO\V)'ch stale jednak wzrasta i jest spowodowane [48]: 


. wzrastająC)
ll zapotrzebowaniem na surowce oraz coraz większ)
lli trudnościami w ich 
pozyskiwaniu ze źródeł naturalnych, 
. znaczn)m zmniejszeniem zużycia energii przy procesach technologicznych, np_ uzyskanie 
stali ze zlomu \V)maga o 75 0 0 mniej energii niż z rudy żelaza. 
. wprowadzenie ponownie do dzialahlości gospodarczej surowców odpadowych wiąże SIę 
z niskimi kosztami (gromadzenia. transportu. wstępnej przeróbki). 
W procesach recyklingu przetwarza się metale, szklo, tworzywa sztuczne, chemikalia. w)
'oby 
glllllowe. W niektórych procesach powstają przetworzone odpady, które charak1:eryzują się now)mi 
wlaściwościami. Te nowe związki mogą być \V)'korzystane do wytworzenia innych w)
'obów [4]. 



119 


19.5. Rodzaje recyklingu 


Współczesne technologie umożliwiają przerób i \V)'korzystanie wszelkich odpadów przez ich 
regenerację, odzyskiwanie poszczególnych skladników czy \V)'korzystanie energii ciephrej 
powstającej podczas spalania. Zgodnie z t)mi kryteriami_ recykling dzieli się na [4]: 
. materiałowy polega na ponown)m przetwarzaniu odpadów w produk1: użytkowy, 
. surowcowy przeprowadza się odzysk surowców użytych do produkcji danego prodl1k1:u, 
. energe
'czny - jako środek na odzysk energii. 
Ze względu na dekompozycję obiek1:u wyróżnia się recykling - rys. 71 [49]: 
. I stopnia - odzysk calych obiektów, np. butelki, 
. II stopnia - odzysk części i podzespolów, np. części samochodowe, 
. III stopnia - odzysk materialów. 


Projektowanie 


Produkcja 


Uż)1kowanie 



 


Rys. 71. Zintegrmmna gospodfUka odpadami (wg Z. Korzenia [49]) 
Najbardziej rozwinięty i z{óżnicowany technQlogicznie jest recykling III stopnia rvs. 72. 
V\.
 


1\lateriały 
jednorodne 
materialowo 


Materiałowy 


Metale 
> Tworzywa 
sztuczne 


> 0 zetworzen 
 


1\lateriały 
niejednorodne 
materialowo 


Proces chemicmy 
Zgazowanie odpadów 
Hydrokraking 
Piroliza 


Surowcowy 


Metale 
Gaz opaIO\V)' 
Olej opalowy 
Sole 


Miełenie 
-młyny mlotkowe 
-strzępiarki 
-granulatory 


Materiałowy 


Przetworzenie 


Metale 
Tworzywa 
sztuczne 


=:> 


Odzysk energii 


- 


Energia 
35MJlkg 


Recy'kling III stopnia 
Rys. 72. Operacje technologrezne reCJ'klingu III stopnia (wg Z. Korzenia [49]) 



120 


19.6. System recyklingu 


Recykling to coś więcej. niż tylko \V)'korzystywanie surowców wtórnych. Jest to system pelnej 
organizacji obiegu takich materialów, które mogą być wielokrotnie przetwarzane. Zasadą dzialania 
recyklingu jest maks)malizacja wykorzystania tych samych materialów w kolejnych dobrach 
materiahIych i użytkowych, z uwzględnieniem minimalizacji nakładów na ich przetworzenie, przez 
co chronione są surowce naturalne. Na system reQ'klingu skladają się następujące elementy [49]: 
. wlaściwa polityka państwa sprz)jająca recyklingowi, 
. odpowiednie projektowanie dóbr (możliwie najszersze wykorzystanie w nich materialów 
zdatnych do recyklingu. używanie jednorodnych materialów. co upraszcza segregację. 
lączenie różnych materialów tak. aby ich późniejsze rozlączenie było jak najprostsze ), 
. rozwój technologii przetwarzania odpadów w celu \V)'korzystania jak największej ich części, 
. szerzenie oświaty proekologicznej oraz promowanie zachowań proekologicznych, 
. logIstyka sortowania. gromadzenia. transportu i odbioru zużytych odpadów - rys. 73. 


,'
 
- 
 
.- 
\ 
, < 
d' . 
, \ 
 . , 
.1 
, 
, 



 r
",i . 
..,. b' 
 
.. 


- 
- 
II: 


.. 


, 


j 


.. 
"- 
. t: 
--" 
 


.. 


r 


-'... 4 


... 


-' 


--- 


-L.... 1- '"j" 
, 



 



 
-- 


} 


Rys. 73. System wieranm, transpor
 segregacji odpadów (wg stron WWW) 
System recyklingu przemysiowego obejmuje cztery podstawowe etapy [74]: 
. sortowanie polega na rozdzieleniu różnych rodzajów odpadów. Najkorzystniejsze jest, 
gdy sortowanie odbywa się na etapie selektywnej zbiórki odpadów. Dokonywane jest ono 
przez użytkowników. a więc odbywa się na etapie najbliższ)m powstawania odpadów. 
Odpady ze zbiórek są mniej zanieczyszczone i bardziej przydatne do obróbki; 
. rozdrabnianie odpady gromadzone w pojemnikach do zbiórki selektywnej są zaz\V)'czaj 
w formie nieprzydatnej do bezpośredniego przetwórstwa. Rozdrabnianie tworzyw 
sztucznych odbywa się w ml)
lach wyposażonych w noże tnące oraz sita separujące odpady 
o w)maganej wielkości. Rozdrobnienie odpadów ulatwia ich transport; 
. mycie - odpady ze szkla i tworzyw sztucznych są z reguly zanieczyszczone i \V)magają 
mycia. W t)m celu stosuje się wanny m)jące_ zawierające kąpiele wodne z detergentami. Po 
myciu konieczne jest odwirowanie i osuszenie odpadów; 
. w
1łaczanie - stanowi zasadniczy element linii technologicznej recyklingu mechanicznego. 
W t)m etapie wytwarzany jest prodl1k1: końcowy, który może być granulat lub, w przypadku 
szkla. \V)
'ób fInahIY o formie użytkowej. 



121 


19.7. Urządzenia do recyklingu przemysiowego 


Metoda kompleksowego recyklingu jest nicz)m inn)m, jak nOrmahI)m procesem produkc)jn)m. 
tylko na surowcu odpadO\V)m. Do głównych operacji uzyskania "nowego surowca" poprzez 
recykling strumienia odpadów przemysiowych zalicza się: kruszenie_ rozdrabnianie_ rozdzielanie_ 
separowanie, sortowanie, rozdrabnianie, czyszczenie, suszenie, topienie, f11trowanie, granulowanie 


oraz prasowanie [4]. Aby zapewnić prawidiowe ftmkcjonowanie tego procesu, potrzebne są 
odpowiednie masZ)
lY i urządzenia. Poniżej podano przyklady takich urządzeń rys. 74. 



.. 
.
 


f 
 

, -. 
'I' r- 
I ' 


-".. 
. 
 1 ,' e 
" ł' 
 " 
\ I" . 
'
II 


i 
- .:"\'t 
III 
 
"- 


- 

 
-
 


,. 


-....-- 
, 


_l 



 


,
 
. 


. ...... 
. 
.J 


strzępiarka do korpusów 
samochodO\V)'ch 


puJveryzator do proszkowania 
gnnry 


kruszarka do części 
metalowych 


.. 


.-'J'" ,- 
ił-- ,t:, 
"
'-Ą 
j .' <. 
,
... hl 
::.\ ! II Id L , 
. 
> :<
 
. 
r 
 

 


'l -'1 
, 
o- 
I <...-... 
r . 
- . 


l ... 
I 
-- - 

 
\.1 


- 


oddzielacz kabli elektrycznych 


rozdrabniarka urządzeń 
elektronicznych 


mi)
1 mlotowy 


.... 


- 


- '- 
.- 
..:. 
1- 
o. - 


I 
 


. 


. 
l' .. 111 



 


r 


:::. 


elektrostatyczny seperator 
tworzywo-tworzywo 


przesiewacz materialów sypkich 


elektrostatyczny seperator 
tworzywo-meta] 


" 


. - 


, .11 
\ ""ci 


I ": "\,
. 

 -ł 


. 
., 


l', 


- ..11:... 
i. I .. 
.... < 

 


I . 


h 


- 
..,. - 
J I 


'"":!j, 
.' 


... 


prasy belujące do zlomu 


prasonożyce do zlomu 


prasy brykietujące 
w recyklingu (wg stron WWW) 


Rys. 74. Przykłady urzątkeń technic;.nych wykor:;;"stpvanych 



122 


19.8. Opakowania w aspekcie recyklingu 


Postanowienia usta\V)' o odpadach uzupelniają \V)1yczne. dotyczące ftmkcji opakowań w aspekcie 
recyklingu (Ro::.por:::ąd::enie RAf ::. 30 c::.enl"ca 2001 r. 11" sprawie roc::.n)"Ch PO::.iOlllÓW ocL-Ts/w 
i reC)*lzngu odpadów opak01ran101ITch i pOlL'J.tk01ITch - DzU Nr69_ poz. 719). Rozporządzenie to 
określa. że wlaściwe przygotowanie opakowań należy do obowiązków producenta (lub importera) 
tego typu w)
'obów. Najbardziej ogólnie biorąc W)
lika z niego, że producent ma obowiązek 
zapewnienia odpowiedniej jakości opakowań, określanej z Plmktu widzenia 
wentuahIego wplywu 
na środowisko odpadów z tych opakowań powstalych. W rozporządzeniu ustala się hierarchię 
pożądanych metod postępowania. zapobieganie powstawaniu lub ograniczanie ilości powstających 
odpadów, odzysk i unieszkodliwianie. W tych ramach producent opakowań obowiązany jest do: 
l. Zapewnienia takiego zaprojektowania i \V)'konania opakowania. aby umożliwilo to jego 


wielokrotny użytek, a następnie recykling. 
2. Ograniczania masy i objętości opakowań. 


. 



 


3. Ograniczania w skladzie opakowania ilości substancji i materialów zagrażających życiu 
.- 
i zdrowiu czlowieka lub środowisku, zwlaszcza w zakresie kadmu, olowiu, rtęci i chromu. 
W dokonan)m wyżej \V)'liczeniu szczególnie ważny wydaje się być obowiązek takiego 
zaprojektowania i \V)'konania opakowania. aby był możliwy jego wielokrotny uż)1ek i późniejszy 
recykling. Trudno mówić o innych celach ilościO\V)'ch w logistyce recyklingu, niż cele określone 
zapisami odnośnie progó" odzysku. Jedną z najważniejszych chyba nowości wprowadzanego 
systemu, związanej z obowiązkami w zakresie odzysku i recyklingu. jest obowiązek osiągania 
wskazanych poziomów odzysku, będący podstawow)
l1 elementem Rozporządzenia. W)
rika 
z niego, że np. 50 0 0 masy wszystkich wprowadzanych na l!
lek opakowań musi być odzyskane, 
a 40 0 0 opakowań szklanych wprowadzonych na I)
lek winno być poddawane recyklingowi. Przy 
okazji warto przybliżyć sam proces recyklingu opakowań ze szkla, polegający na ich przetopieniu. 
Ważne są tu standardy zbierarria. dlatego że ich nieprzestrzeganie, to znaczy brak rozdzielenia szkla 
bezbarwnego od kolorowego sprawia. iż nie będzie żadnej możliwości poddarria zebranych 
opakowań recyklingowi (blisko 80 0 0 produkowanych w Polsce opakowań szklanych jest 
bezbarwne, a szkla bezbarwnego nie da się zrobić z kolorowej struczki) [4]. 


Kolejną grupą podmiotów obciążanych przez Rozporządzenie o opakowaniach określon)mi 
obowiązkarlli są sprzedawcy produktów w opakowarriach. Wszystkie te jednostki zostaly 
zobowiązane do prz)jmowania na \V)mianę opakowań wielokrotnego użytku. jednak tylko po 
produktach w takich opakowarriach, jakie znajdują się w ich ofercie handlowej. Natomiast duże 
jednostki harIdlu detalicznego (o powierzchni handlowej pO\V)'Żej 2000 m\ mają obowiązek 
prowadzić na wlasny koszt selektywną zbiórkę odpadów opakowaniO\V)'ch po ich produktach [48]. 



123 


19.9. Korzyści z recyklingu 


Recykling może się odbywać przez ponowne użycie produktu do pelnienia ftmkcji pierwotnej (np. 
regeneracja podzespolów czy części zamiennych), wtórne \V)'korzystanie surowca do analogicznych 
celów (np. powtórne \V)'korzystanie struczki szklanej do produkcji butelek), wtórne \V)'korzystanie 
surowca do innych celów (np. produkcja waty szklanej ze struczki), przez wykorzystanie surowca 
wtórnego polączone ze zmianą stanu i skladu (rozlożenie tworzyw sztucznych na produkty proste, 
przydatne do dalszego przetwarzania) lub poprzez uzyskanie energii (glównie cieplnej). 
Przykładowe oszczędności z reQ'kłingu [4]: 
. metałe produkcja l tony stali ze zlomu zmniejsza zużycie surowców pierwotnych o 90 0 0 
(113 kg rudy żelaza. 453,5 kg węgla i 18 kg wapienia. odpadów górniczych o 97 0 0), energii 
o 74 0 0; dla innych metali oszczędności te W)
lOSZą: aluminium - 95 0 0, miedzi - 85 0 0, c)
lk:u 
60'}0, olowiu 65 0 0. Zużycie wody jest mniejsze o 40 0 0; ścieków przemysiowych mniej 
o 76 0 0, zanieczyszczeń powietrza 086 0 0; 
. papier recykling l tony papieru poz
a na zao
czędzenie
 2.3 m 3 do 7 m 3 miejsca na 
skladowisku; 26500 litrów wody; 1476 litrów ropy; 4200 kWh energii \V)'starczającej do 
ogrzania przeciętnego mieszkania przez pól roku. Wyprodukowanie - l tony papieru. 
z makulatury chroni 17 drzew przed \V)'cięciem, a także zmniejsza zużycie energii o 75 0 0; 
zanieczyszczeń powietrza o 74 0 0; ścieków przemysiowych o 35 0 0; 
. szkło może być przetwarzane praktycznie nieograniczoną ilość razy. Recykling l tony 
szkla pozwala na zaoszczędzenie: 603 kg piasku; 196 kg sody kalcynowanej; 196 kg 
wapienia i 68,5 kg skalenia - co zmniejsza degradację krajobrazu. Ogranicza ilość zużycia 
energii o 25-32 0 0; wody o 50 0 0; zanieczyszczeń powietrza 097 0 0; 
. tworz
'Wa sztuczne - są one inne dla każdego procesu chemicznego. PodstawO\V)
n 
zyskiem jest tu ochrona środowiska. jako że tworzywa te - najczęściej trudne do 
przetworzenia nie ulegają latwo degradacji, zaśmiecając krajobraz, a np. spalenie 2 ton 
zużytych opakowań po sokach daje tyle sarno energii co jedna tona ropy! 
przykladem korzyści z recyklingu niech będzie zestawienie surowców wtórnych, które można 
uzyskać np. ze starego telewizora kineskopowego (tabl. 7), lub komputera (tabl. 8) [4]. 


TabI. 7. Surowce zawarte w podzespołach 
typowego tełewizora kineskopowego 


TabI. 8. Surowce zawarte w podzespołach 
standardowego kom putera 


Rodzaj materiału Zawartość h
l Rodzaj materiału Zawartość I1q
l 
Miedź 420 Zlom żelazny 9,3 
Olów 120,7 _-\luminium 0,6 
Dimetyloformarnid do 40 Metale nieżelazne 1,1 
Dimetyloacetamid do 40 Plyty drukowane 0,5 
Żywice fenolo-formaldehyd 30 Kineskopy 1,0 
C)
la 20 Tworzywa sztuczne 1,3 
Nikiel 2,5 Odpady sveciahIe 0,1 



124 


20. LOGISTYKA STANÓW KRYZYSOWYCH 


20.1. Pojęcie kryzysu 


Wszelkie planowanie, harmonogramowanie i poszukiwanie opt)mahlego stanu jest wlaściwe dla 
sytuacji przewidywalnych, polegających w zasadniczej mierze na stabilności rozpatrywanych 
cZ)
lllików. W zdecydowanej większości przypadków. reagowanie na zdarzenia z t)m związane 
mieści się w granicach reagowania rut)
lowego; przygotowane są wcześniej jakieś algorytmy 
postępowania. Bywają jednak takie sytuacje_ kiedy sytuacja w)myka się spod kontroli. Często 
wtedy mówimy o sytuacjach, czy stanach kryzysowych, lub po prostu o kryzysie [115]. 


Termin kry'zys pochodzi z greckiego kTino i oznacza: 1IJ"bór, dec)"dowanie, ::maganie się, walkę, 
\1" której koniec::ne jest d:::ialanie pod presją c::asu. Zgodnie ze Słownikiem ję-."J*a polskiego kryzys 


to: s)tuacja niekOl"::)"Stna dla kogoś lub c::egoś; p wa:':riejs::e ::ałamanie procesu 
gospodarc::ego, któl)"ch pl"::)"C::)"ną są spr:::ec::ności tk11"iące 11" stosunkach prodlzkcji. 
Na kry'Zys składają się trzy ełemen
' [70]: 
 . e \ 
. presja czasu. 
 
. (\. C;) 

 
1) 


w::rostu 


. 


ewentuahIość zasadniczego zagrożenia.. 


. 


zaskoczenie. 


v 


Wzajemne oddzialy\ ranie tych trzech elementów two"Zy defInicję kryzysu. Często podkreśla się, że 
kryzys oznacza prze10m dwóch jakościowo różnych faz jakiegoś procesu; może być bardziej lub 
mniej dotkli\V)'; może mieć różny zakres, czas trwania. ale zawsze kończy dotychczasowy stan 
rzeczy (sposób dzialania, rozwój sytuacji); jest naruszeniem stanu równowagi. Nierozwiązany na 
czas, powoduje przerwanie dotychczasowego cyklu rozwojowego, bowiem: 


,-Kryzys nie jest zdarzeniem, lecz następstwem określonego zdarzenia lub ciągu 
zdarzeń, w Wynikll których następuje nie tylko znaczne zagrożenie bezpieczeństwa 
ludzi, ale również poważne ograniczenie funkcjonowania przedsiębiorstwa" [115]. 


Każde \V)'Zwanie to potencjahle zagrożenie kryzysem. Zagrożenie to \V)'Zwanie, któremu nie 
przeciwdzialano skutecznie we właści\V)m czasie i które nie zostalo (dotychczas) rozwiązane i stalo 
się problemem. Kryzys może wystąpić na poziomie każdego z tych aspektó" - rys. 75 [115]. 


Wyzwanie 


Zagrożenie 


Problem 


Kryzys 
Rys. 75. Czynniki wpłpvające na powstanie kry
'su (wg R Wróblewskiego [115]) 


Sytuacją kryzysową jest więc zarówno \V)'Zwanie, zagrożenie, problem. Z kr)'Zysem marny zaś do 
cZ)
lienia jed)
lie wówczas, gdy poziom sprzeczności staje się nieakceptowalny spolecznie [70]. 



125 


20.2. Stan kryzysowy 


"Kryzys" i "stan kryzysO\V)"' to pojęcia bardzo zbliżone. ale nie jednoznaczne. Stan kI)'zysowy to 
zespól okoliczności zewnętrznych i wewnętrmych wplywających na dany system w ten sposób, iż 
ZaCZ)
la się w nim i jest kont)
lUowany proces zmienny_ w rezultacie czego dochodzi do zachwiania 
równowagi, a następnie jej przywrócenia. dzięki podjęciu nadz\V)'czajnego dzialania. W t)m ujęciu 
kryzys jest tylko jedną z faz stanu kryzysowego i oznacza okres niestabilności w strukturze lub 
zasobach danego podmiotu rys. 76. 


Wartość 


Próba ratowania sytuacji 
środkami zwyczajnymi 


Kry"Z)'S ze względu na A 


Stan 
normalny 


Krył)'czne ograniczenie 
(nadmiarowe) cechy A 


Stan 
kryzysuwy 


Krył)'czne ograniczenie 
(niedmiarowe) cechy B 
Konieczność zastosowania 
środków nadzwyczajnych 


Kry"Z)'s ze względu na B 


Cecha B 


Określony zasób \ 
Rys. 76. WspókałeŻlłość s nu kry;.ysmvego i kryzysó '(oyrac. 
sne na podst.[115] 
Kryzys pojawia się zaz\V)'czaj w najmniej oczekiwan)m momencie, pomimo często cZ)
lionych 
starań, by do niego nie dopuścić. Stwarza zagrożenie nie tylko dla życia. zdrowia. czy mienia ludzi 
(fIrmy), lecz również dla środowiska naturahIego. Stan kryzysO\V)' - w odróżnieniu od kryzysu po 
to, by zaistnieć, nie musi stwarzać istotnego zagrożenia dla życia ludzkiego. Stanowi on swoiste 
wyzwanie dla spolecznego poczucia normamości. tradycji. wartości i bezpieczeństwa. Co dla 
..
 
jednych jest starlem kryzysow)m, dla innych jeszcze nim nie jest, np. dla par1stwa starlem 
kryzysO\V)m nie są zjawiska dnia codziennego, np.: katastrofa na drodze, \V)'buch instalacji 
gazowej w bud)
rku, ograrriczony pożar, zaspy śnieżne, itp. Wobec pO\V)'Ższego: 
Stan kI)ozysowy - to zespół niepożądanych procesów, stwarzająQ'ch trudności 
lub w
'WołująQ'ch sprzeczności i podważająQ'ch dOQ'chczasowy układ działań. 
StarIY kryzysowe są najczęściej szczególn)m przypadkiem zagrożenia. Mogą one również starIowić 
problem. na przyklad powodując straty \\ ludziach i dobrach materiahIych. Ponadto. w sytuacji 
kryzysowej czasarni \V)'stępuje cZ)
lllik zaskoczenia i presji czasu. Do pokonarria stanu 
kryzysowego mogą nie \V)'star.czyć normahle środki dzialarria i w przypadku zaistnienia sytuacji 
krytycznej (kryzysu) może zaistnieć potrzeba podjęcia nadzwyczajnych kroków zaradczych. 
PodstawO\V)' sposób przygotowania się do kryzysu nie polega na przygotowaniu odpowiednich 
planów i zapasów. ale na przykladaniu wagi do jakości relacji międzyludzkich. do tego. jak się 
marn)' i ufarny sobie. Gdy ludzie wiedzą. w jakim stopniu mogą polegać na sobie gdy istnieje 
poczucie wspólnoty, zdumiewające jest, jak wiele z siebie dają [70]. 



126 


20.3. Niemilitarne zagrożenia kryzysowe 


Przed każdą organizacją stoi wiele \V)'Zwań i zagrożeń Aby określić ich źródla, należy najpierw 
dokonać analizy powyższych pojęć oraz zachodzących między nimi relacji. Zarówno zagrożenie, 
jak i wyzwanie_ stwarzają dla państwa określone trudności_ które pozostawione bez rozwiązania 
mogą doprowadzić do kr)'Zysu. Zmiany w środowisku geopolityczn)m, militarn)m i naturam)m 
sklaniają do identyfikacji i oceny potencjahlych zagrożen. Istota zmian współczesnego środowiska 
bezpieczeństwa polega na przesuwaniu się "punktu ciężkości" z zagrożeń klasycznych (inwazja 
zbrojna), których znaczenie się zmniejsza. na zagrożenia nietypowe i "as)metryczne", których 
źródlem stają się także trudne do zidentyfIkowania podmioty pozapaństwowe [64]. Zagrożenie to: 
. pewien stan psychiczny lub świadomościowy, \V)'Wolany postrzeganiem zjawiska. które 
subiektywnie ocenia się jako niekorzystne lub niebezpieczne, 
. cz
'IlIłik obie
'Wny, powodujący stan niepewno4i. i obaw. czyli sytuacja. w której 
pojawia się prawdopodobieństwo powstania stanu niebezpiecznego dla otoczenia. 


W prz)jętej przez Radę Ministrów w dniu 23 maja 2000 roku Strategii obronności ICec::.)pospolitej 
Polskiej zagrożenia te zostaly po
ie
e a militan 1 iemilitarne. Wśród zagrożeń 
niemilitanIych \V)
'óżnia się zagrożenia: olityczne, gospodarcze, ps,chospoleczne, ekologiczne, 
kr)'Zysowe. Ich oddzialywanie na bezpieczeństwo każdej organizacji, w 1)m rownież 
i przedsiębiorstwa.. może się przejawiać bezpośrednio lub pośrednio. Pośrednie zagrożenia 
kr)'Zysowe mogą w)
likać z sytuacji spowodowanych dwiema gruparlli cz)mrików - rys. 77. 


NIEMILITARNE ZAGROŻENIA KRYZYSEM 


KATASTROFY 


ZAGROŻENIA 


awarie ze skażeniem 
promieniotwórczym. 
katastrofY kol
owe, 
katastrofY drogowe, 
katastrofy kol
owe 1 drogowe 
uwohrieniem się niebezpiecmych 
środków chemicznych, 
katastrofY budowłane, 
awarie sieci energetycmych, 
awarie instalacji cieplowniczych, 
Rys. 77. Pośrednie niemiliJarne zagrożenia I'IJ-;;J'smve w przedsiębiorstwie (oprac. wlasne na podst.[64]) 


NATURALNE 


pożary, 
powodzie, 
zatopienia, 
wichury, 
śnieżyce, 
gradobicia_ 
upały 


TECHNICZNE 


SANITARNO- 
EPMIDEMIOLOGICZNE 


TERRORYSTYCZNE 


epidemie 


Podlożenie ładunku 
terrorystycmego 
bioterrorym1 
- za pomocą aerozoli 
- za pośrednżchrem WO

 
- za pośrednżchrem 
.::.nł'noścż, 
-modJjikacje genel)"c::ne. 


Wśród bezpośrednich zagrożeń kr)'ZysO\V)'ch szef przedsiębiorstwa najczęściej ma tylko dwa 
poważne wyzwarria: niedostateczny poziom sprzedaży oraz niedostateczne zaarIgażowanie 
pracowników na rzecz realizacji wizji rozwoju. Stanowią one tzw. wąskie gardla przedsiębiorstwa. 



127 


20.-1. Zarządzanie ograniczeniami 


Systemowe podejście do problemów organizacji. pozwala zidentyfIkować cZ)
llliki stojące na 
przeszkodzie pelnemu \V)'korzystaniu potencjahl fIrmy i zaplanować sposoby radzenia sobie z t)mi 
przeszkodami_ które nazywa się ograniczeniami. Kryzys powstaje w sytuacji_ gdy istniejące 
ograniczenia (środków, czasu, sil, wiedzy, itp.) nie tolerują zaistnialych zmian. IdentyfIkacja 
ograniczeń ze względu na osiągnięcie zamierzonego celu (przywrócenie stabilności) jest glówn)m 
punktem teorii ograniczeń (TheOl)" of Constraints - TOC). opracowanej przez izraelskiego fIzyka 
Eliyalm M. Goldratta w latach 80. ub. stulecia. Teoria ta zakłada. że [27]: 
,,'" każdej organizacji istnieje przynajmniej jeden krytyczny proces, który - w sytuacji 
zaniedbania - może powodować oj!;romny efekt wąskiej!;o j!;ardła" (E. M. Goldratt) 


Ich \V)'krywanie i \V)'korzystywanie ma na celu S)
lchronizację zasobów krytycznych 
i niekr)1ycznych. Zarządzanie w sytuacjach kr)'ZysO\V)'ch musi uwzględniać istniejące ograniczenia 
zasobowe systemu (np. marny tyle a tyle ludzi, sarnochodów, pieniędzy, itp.), a jednocześnie 
umożliwiać pozyskiwanie nowych zasobów (rezenV)'). Zasoby..krytyczne są więc punk1:em. wokól 
którego koncentruje się cala dzialahlość preparac,jna organizacji 46]. Tworzy się bufor zasobów 


rezerwowych ("na wszelki przypadek"), który urucharnia się w przypadku zaistnienia "wąskiego 
"" 
Y 
 "wąski:gardło" 
 , 
.,
 c::::::> .,
 c::::::> Q ;.. c::::::>
 -
 

 'IQ 
 ,.. . 1.()..... 
,... '-I 
 
22.: .ł" 
 22: ---::-
.. . . I (:> . 
Operacja l Operacja 2 "
Operacia3 .-' rI1


i
 . OperaCja n 
pC-- bufor zasobów iako rezerwa )J},., - . 
Rys. 78. Zastosowanie reZerJł:1' na "'Jpadek SJ-tuacji krJ'ZJ'sOIvej - "wąskiego gardła" (oprac. wlasne) 


gardla" (sytuacji kryzysowej) - rys. 78. 


y 


Teoria ograrriczeń TOC jest podstawą zarządzania antykryzysowego. Jest ona stosmlkowo latwa do 
zrozumienia - to f1lozofIa zarządzania oparta na idei, że aby udoskonalić system lub proces, należy 
maleźć ten jego aspekI. który jest najsilniejsz)m kf)1erium ograrriczając)m. Jednakże przejście od 
teorii do zastosowania niekoniecznie jest intuic)jnie oczywiste, a nawet trudne do prz)jęcia. 
przykladowo z TOC \V)
lika. że ze względu na ograrriczenia nie należy dążyć do opt)mahlego 
wykorzystarria każdego środka produkcji. Opt)malizacja na poszczególnych odcinkach nie daje 
bowiem opt)mahlego układu, a wręcz przeciwnie, układ taki dziala bardzo niesprawnie [27]. 
W przypadku zbyt niskiej sprzedaży i zysków wąskie gardla mogą znajdować się nie tylko 
w fIrmie, ale także na I)
lku, gdy popyt na dane produkty jest za maly. W logistyce wąskim gardlem 
nie jest system produkc)jny (zwykle nie \V)'korzystuje się w pelni mocy przerobO\V)'ch maSZ)
l), 
ograniczeniem jest slaby popyt [44]. Z teorii TOC \V)
lika. że eliminację ograniczeń dokonuje się 
zwykle poprzez zmianę organizac)jną, która w)maga na ogól też innego rodzaju zarządzania. 



128 


20.5. Zarządzanie kryzysowe 


Każde \V)'Zwanie to potencjahle zagrożenie. Jeśli wyzwanie nie zostanie więc w porę dostrzeżone 
i nie podjęte zostaną właściwe dzialania. to przekształci się ono w zagrożenie lub w stan 
kr)'ZysO\V)'- \V)magający reagowania kryzysowego. Zatem jeśli doszlo już do kr)'Zysu. to 
podejmowane CZ)
l1lości wchodzą w obszar zarządzania kr)'Zysowego, czyli dzialania w sytuacji 
bezpośredniego zagrożenia. ". takiej chwili najistotniejsz
'IIl parametrem, w
'IlikająQ'IIl 
z presji czasu, jest szybkość działania. Wszystko powinno się odbywać przy zachowaniu pelnej 
rozwagi i przestrzeganiu wszelkich zasad bezpieczeństwa. dotyczącego zwłaszcza ludzi. W 
warunkach bezpośredniego zagrożenia duży problem stanowią narastająca panika i niekompletność 
doplywających informacji. Utrudnia to podejmowanie decyzji i obciąża duż)m 1}'Zykiem [14]. 


Często reagowanie w sytuacji kryzysowej jest utożsamiane z reagowaniem kr)'Zysow)m. Nie jest to 
jednak to sarno. reagowania kr)'Zysowego nie można mylić z reagowaniem w sytuacji kryzysowej. 
Ponieważ kr)'Zys jest etapem sytuacji kryzysowej, więc reagowanie w sytuacji kr)'Zysowej 
... 
obejmuje również reagowarrie kr)'Zysowe. Na podstawie dotychczasO\V)'ch rozważań mozna 
prz)jąć, że kierowanie reagowarriem kryzysow)m jest procesem, w któI}m kierownik przycz)
lia 
się do rozwiązarria problemów i pokonania trudności zaistnialych w \V)'lriku wystąpienia kryzysu 
, 
, 
[70]. Stąd też można również prz)jąć. że: 


Zarządzanie kryzysowe jest procesem, w którym kierownik przyczynia się 
do rozwiązania, przy pomocy podleglego mu obiektu kierowania, sytuacji 
stwarzających trudności ponad poziom akceptacji spolecznej. 


Polega one na podejmowarrie dzialań zapobiegawczych i k01}'gujących oraz minimalizowaniu 
potencjahlych źródel powstania kryzysu. Powinno gwarantować osiągnięcie zarnierzonego skutku. 
charakteryzować się wysoką efektywnością i skutecznością, a także gotowością dzialania. 
Zarządzać elementarni systemu reagowania kryzysowego mogą wylącznie ich przelożeni [115]. 
W większości sytuacji kr)'Zysowych propozycje decyzji są \v)'PracO\V)'Wane przez zespoly 
ekspertów (sztaby kr)'Zysowe), zaś decyzje podejmowane przez upoważnionych kierowlrików. 


W sytuacji kryzysowej, jak w każdej sytuacji stwarzającej trudności, ogronllle znaczenie ma 
sprawne podjęcie dzialań i wczesniejsze prz)jęcie procedur reagowania. Każda strategia dzialania 
powllllla określać pri01}1ety. które dotyczą celów i zadari. a także instrumentów slużących ich 
osiągnięciu. W opracowanej strategii prz)jąć trzeba podstawowe koncepcje strategiczne dzialań 
stabilizac)jno-prewenc)jnych w czasIe przedkryzysO\V)m_ oraz koncepcję reagowama 
kr)'Zysowego w czasie zagrożenia bezpieczeństwa. Aby nie tracić kontroli nad sytuacją, ze względu 
na bezwładność podsystemu kierowania orgarrizacją. należy dostosowywać planowane dzialania do 
sytuacji, ograrriczając do minimum opóźniające reakcję kolegiahle wypracO\V)'Wanie decyzji [65]. 



129 


20.6. Plany reagowania kryzysowego 


Ograniczenie skutków nadz\V)'czajnych zagrożeń jest możliwe poprzez dzialania zapobiegawcze 
(techniczne i nietechniczne,) przed zdarzeniem i ratownicze (organizac)jno-techniczne) w trakcie 
zdarzenia. Sprawne reagowanie jest podstawO\V)m warunkiem skuteczności podejmowanych 
dzialań ratowniczych. W)maga to opracowania i wdrożenia określonego planu reagowania 
kI1'Zysowego. W planie t)m określa się pewien zestaw przedsięwzięć, które będą podejmowane na 
wypadek zagrożeń kryzysem. W szczególności zostają tam sprecyzowane [70]: 
. zadania w zakresie monitorowania potencjahlych zagrożeń, 
. bilans sil i środków technicznych niezbędnych do usuwania skutków zagrożeil, 
. procedury uruchamiania dzialań przewidzianych w planie oraz zasady wspóldzialania. 
a także sposoby ograniczania rozmiaru strat i usuwania skutków zagrożeń. 


Ogólnie rzecz biorąc, w planie reagowania kryzysowego \V)
'óżnia się cztery fazy dzialań [64]: 


. 


zapobieganie - dzialania. które eliminują lub redukują prawdopodobieństwo wystąpienia 
, 


. 
'\. 


katastrof)', albo ograniczająjej skutki: 


p
'gotowanie - planowanie sposobu reagowania w przypadku zagrożenia dzialania 
mające na celu powiększenie sil i środków niezbędnych do prowadzenia akcji raumkowej; 
. reagowanie - dzialania po \V)'stąpieniu katastrof)' lub klęski żywiolowej. Ich celem jest 


. 


niesienie pomocy poszkodowan)m i ograniczenie \\1órnych zniszczeń i strat; 


. odbudowa - dzialania a mające na celu pIzy\
TÓcenie miszczonych systemów do stanu 
poprzedniego albo lepszego niż były przed katastrofą. 
Fazy te nakładają się wzajemnie i tworzą cykl zamknięty. Plan reagowania kryzysowego jest 
planem "żyw)m" - tzn. odzwierciedla stan prawny obowiązujący na wszystkich poziomach 


zarządzania w 


kraju w 


chwili jego opracowama. 1 \V)maga stalego uzupelniania 


i uszczególowiania. w zależności od potrzeb \V)
likających ze zmian legislac)jnych oraz 
doświadczeń praktycznych. Zwykle plan taki ma budowę modulową. w bardzo duż)m stopniu 
sformalizowaną. o \V)
'aźnej hierarchii_ Jego moduly stanowią: 
plan główny - określa cel dzialania i obszar ftmkc)jny s)1emu reagowania kryzysowego, 
aneksy glówne - związane bezpośrednio z planem glówn)m, stanowią jego rozwinięcie, 
aneksy ftlllkc)jne przydzielają i określają zadania w poszczególnych grupach. 
plany operac)jne - harmonogramy realizacji procedur i instrukcji, 
procedury - zawierają opis postępowania po \V)'stąpieniu zdarzenia. 
instrukcje - stanowią szczególowy opis wykonania określonej CZ)
lllości. 
Dokument)' \V)'konawcze, a szczególnie procedury i instrukcje, mają algoI)1miczny charakter, 
określając t)m sam)m zadania i CZ)
l1lości do \V)'konania. w t)m również i z zakresu logistyki. 



130 


20.7. Logistyka w zarządzaniu kryzysowym 


Reagowanie w sytuacji kryzysowej odbywa się pod znaczną presją czasu. ważne jest zatem 
zachowanie tzw. "zimnej krwi" i racjonahle podejmowanie decyzji. Logistyka w zarządzaniu 
kryzysO\V)m polega na racjonam)m_ wydajn)m_ skuteczn)m i niezawodn)m zarządzaniu 
posiadarl)mi zasobami. Chodzi tu o zasoby techniczne, technologiczne, informac)jne, fInansowe, 
personahle itp., w celu przeciwdzialania zagrożeniom, a także podczas likwidacji ich skutków. 
Logistyczne aspekty zarządzania kryzysowego opierają się na triadzie dzialań - rys. 79 [70]. 


I Przygotować 
 Reagować 
 


Usuwać 



 


Rys. 79. Logist)'czne aspekt)' zarząd:anm kryzysowego (wg E. Nowaka [70]) 


Zorganizowanie i zapewnienie sprawnego ftmkcjonowania systemu logistycznego spoczywa na 
barkach szefa zabezpieczenia logistycznego. W odniesieniu do zarządzania kryzysowego system 
taki powinien być przede wszystkim odpowiednio przygotowany - jest to pierwszy ważny aspekt 
w walce z kryzysem. Powinno ono przebiegać w sposób uporządkowany i dokladny, a także 
możli\V)' w realizacji. Najpierw należy rozpoznać zagrożenie i jego cZ)
llliki. Następnie pokazać i 
"obnażyć" wadliwe skladlliki. np. blędne ftmkcjonowanie jakiegoś systemu. W dalszej kolejności 
powinno się obliczyć prawdopodobieństwo wystąpienia danego zdarzenia i ustalić alternatywne 
koncepcje dzialania. Po \V)'stąpieniu stanu kryzysoweg
n
leży usunąć jego skutki, wohec 
pO\V)'Ższego w systemie logistyczn)m winny być zgromadzone odpowiednie sily i środki (ludzie i 
sprzęt) przeznaczone do walki z kryzysem. Istotną rolę odgrywa tu wykwalifikowana kadra. 
posiadająca niezbędne umiejętności. np. podejmowania szybkich decyzji. komunikowania się z 
inn)mi podmiotami oraz trafnego selekcjonowania problemów. Przygotowując plan zarządzania 
kryzysowego, nie można zapominać też o stworzeniu planu komunikac)jnego na \v)'Padek różnych 
negatywnych zdar"Zeń, jakie mogą wystąpić w sytuacji kryzysowej. Taki plan określa nie tylko 
kanaly komunikacji i osoby odpowiedziahle za udzielanie informacji, ale także brzmienie 
kluczowych komunikatów. które muszą być spójne dla wszystkich jego odbiorców [115]. 


Jedn)m ze sposobów radzenia sobie z kryzysem jest zbudowanie swoistych "parasoli ochronnych" 
(zabezpieczeń czasO\V)'ch albo materialowych). tak.. aby nie tworzyly się sytuacje kryzysowe. 
Popularnie nazywamy je rezerwami. Robią one miejsce dla nieprzewidzianych cZ)
l1lików w 
procesach dzięki zabezpieczeniom buforo\V)m (np. blokom niezaplanowanego czasu)_ 
umleSZCZOn)m w miejscu kilku krytycznych polączeń. Takie zabezpieczenia pochlaniają 
i zmniejszają wstrząsy spowodowane wystąpieniem nieprzewidzianych cZ)
lllików. Ponieważ nie 
można sobie pozwolić na nadmierne stosowanie niepotrzebnych zabezpieczeń buforo\V)'ch, należy 
je umieścić tylko w tych kilku krytycznych punktach, gdzie są one absolutnie konieczne [46]. 



131 


20.8. Zabezpieczenie logistyczne 


Celem zabezpieczenia logistycznego jest zapewmenle organizac)jnych wanmków sprawnego 
i efektywnego dysponowania zasobami fInansO\V)mi, materialow)mi i ludzkimi w dzialaniach 
reagowania kryzysowego. Do najważniejszych zadań w i)m zakresie zalicza się [70]: 


. 


planowanie, 


. . 
przeJmowame, 


gromadzenie 


1 


ewidencjonowanie 


oraz 


utrz)
nywanie 


wszelkiego rodzaju środków i zapasów niezbędnych do prowadzenia akcji ratunkowej, 
. zabezpieczenie pracy środków lączności oraz sieci powiadamiania i alarmowania. 
. przygotowanie bazy do zakwaterowania ludzi biorących udzial w akcji ratowniczej oraz 
poszkodowanych w przypadk-u dokonywania ewakuacji, 


. organizowanie \V)'Żywienia uczestników akcji, 


. zabezpieczenie niezbędnej ilości środków do prowadzenia dzialań ratowniczych. 
. zabezpieczenie w środki medyczno-sanitarne, 


. zabezpieczenie uzupelniania paliw i smarów, 


. zabezpieczenie napraw bieżących transportu i sprzętu technicznego. 


. 
'\. 
Do najtmdniejszych spraw z zakresu zabezpieczenia logisi)'cznego 
eży zwykle wlaściwa 
łączność między uczestnikami akcji oraz ich aprowizacja. Zbudowanie sieci lączności radiowej, 


umożliwiającej skuteczne dowodzenie i kierowanie akcją ratowniczą. to podstawowe zadanie 
zabezpieczenia logistycznego. Aby to zadanie moglo być prawidiowo \V)'konane, konieczne jest 
wykorzystanie wszelkich dostępnych i najbardziej odpowiednich do sytuacji środków lączności. 
W zakresie zabezpieczenia logisi)'cznego lączności najczęściej występujące utmdnienia to: 
,.. stosowanie jednego, a zarazemjed)
lego wydzielonego kanahl wspóldzialania. wspólnego 
dla wszystkich jednostek hiorących udzial w akcji, 
,.. nie\V)'starczające parametry użytkowe sprzętu lączności (zbyt niska moc i mala czulość), 
, wanllrki terenowe (duży obszar dzialania. ukształtowanie terenu, 
,.. nieprzestrzeganie przez uż)1kowników zasad prowadzenia korespondencji radiowej. 


Aprowizacja uczestników to jeden z tmdniejszych elementów zabezpieczenia logistycznego, 
zwlaszcza dlugotrwalych dzialań ratowniczych. Gorące napoje. posilki. powinny docierać do 
wszystkich uczestników akcji, co w wypadku dzialań na duż)m obszarze jest utmdnione. 
W zakresie zabezpieczenie logistycznego wyżywienia najczęściej \V)'stępujące utmdnienia to: 
,.. brak uregulowań prawnych pozwalających sprawnie fmansować dzialahlość aprowizac)jną. 
,.. brak informacji o rzeczywistej liczbie ludności do \V)'Żywienie na dzień następny, 
,.. brak systemu ograniczającego blędy w \V)'dawaniu żywności, 
,.. brak samochodów dostawczych i terenowych dla dowozu żywności na odcinki dzialań, 
,.. brak wcześniejszych wzorców dla prowadzonej akcji. 



132 


20.9. Badania stanów kryzysowych w polskich przedsiębiorstwach 


Świadomość zagrożeń związanych z kryzysem i zrozumienie ich natury ma kluczowe znaczenie dla 
zdolności \V)'chodzenia z kryzysów obronną ręką. Sytuacje kryzysowe są także zmorą fIrm z takich 
branż, jak: pośrednictwo fInansowe, handel hurtowo-detaliczny, naprawa samochodów, transport, 
gospodarka magaZ)
lOWa (!), łączność i energetyka. Kryzysowość tychże branż walIa się 
w przedziale 60-70 0 o., a więc większość fIrm tych branż przechodzila kryzys, a pozostale . .. mogą 
się ich spodziewać - jak pisze Dorota Chruściel, która przeprowadziła szerokie badania 
w zakresie przygotowania polskich przedsiębiorstw do sytuacji kryzysowych. Z jej badań [14] 
przeprowadzonych w 2006 1". W)
rika. że wśród badanych 202 przedsiębiorstw z 10 różnych 
sektorów, \V)'stąpienie sytuacji kryzysowej zadeklarowalo aż dwa raz więcej fIrm niż jego brak 
(59,7 0 0). Najczęściej \V)'stępujące zewnętrzne przYCZ)llY kryzysów w przedsiębiorstwie 
przedstawiono w tablicy 9 [14]. 


Tab!. 8. Najczęściej występujące zewnętrzne p
'czyny kry,zysów w przedsiębiorstwie [14] 


Oskarżenie publiczne wobec fIrmy 15_6 00 
Problemy z partnerami biznesO\V)mi 14,8 00 
Katastrofy, awarie, wypadki 14,0 00 
Problemy z prodl1k1:em lub ushrgami ;II a2 00 
Spory i konflikty zewnętrzne . CI 10,9 00 
Błędy lub przestępstwa szeregO\V)'ch pracowników 7,0 00 
Nieetyczne lub agresywne zachowania konkurencji 7,0 00 
Błędy lub przestępstwa kadry kierowniczej 2.3 00 
Przestępstwa wobec fIrmy (napady, szantaże, terroryzm) 1,5 00 


- 


Można więc powiedzieć, że stany kry'zysowe są realną rzecz
'Wistością polskich przedsiębiorstw. 
Świadomość zagrożeń związanych z kryzysem i próba zrozumienia ich natury ma kluczowe 
maczenie dla zarządzarria kryzysowego, czyli zdolnoścI \V)'chodzenia z kryzysów obronną ręką. 
Nie ma też wątpliwości. że zarządzarrie kryzysowe pozwala zmniejszyć ryzyko zaistnienia kryzysu 
oraz zniwelować jego negatywne skutki, a poczesne miejsce w t)m zakresie zajmuje logistyka. 
Ten, który zajmuje się t)mi zagadnieniami to -logistyk. 


"Logistyk nie jest człowiekiem i=ego rodzaju, 
to każdy z nas jest i=ego 
rodzaju logistykiem". 



133 


BIBLIOGRAFIA 


l. Abt s.: Zarc:ądc:anie logisf.1"Cc:ne w prc:edsiębiorst.rie. PWE, Warszawa 1998. 
2. Abt S., Woźniak H.: PQ{lst{l1t:v logisf.1M. Wyd. Stella 1\laris, Gdańsk 1993. 
3. Adamczewski P.: Informaf.1'cc:ne wspomaganie łańcucha logisf.1'cc:nego. Wyd. AE. Pomań 2001. 
4. Bilitewski E. (praca zbiorowa): Podręcc:nzk gospodarkI odpadamI. Wyd. Seidel-Przywecki. Warszawa 
2003. 


5. Blaik P.: Logisf.1*a. PWE, Warszawa 2004. 
6. Bozarth C., Handfield RE.: Wprmradc:enie do c:arc:ądc:ania operacjami i łańcuchem dostaw. Wyd. 
Helion, Gliwice 2007. 
7. Brzeziński 1\1: Logisf.1*a w prc:edsiębiorst...ie. Wyd. Bellona, Warszawa 2006. 
8. Cempel Cz.: Nowocc:esne c:agadnienia metodologii i filoc:ofii badań. Wyd. lnst. Mechaniki Stosowan
 
Politechniki Poznański
, Pomań 2005. 
9. ChaberekM.: A/akTo imilo'oekonomicc:ne aspekty wsparcia logisf.1"Cc:nego. Wydawnictwo Uniwersytetu 
Gdańskiego, Gdańsk 2002. 
 r 
10. ChaberekM. (praca zbiorowa): Rach,mek dec-ł"c;}.iny w logisf.1'ce c:aopatrc:enia. Wydawnictwo Gdański
 
Wyższej Szkoły Humanistycmej, Gdańsk 2002. . _ '\ 
11. Chopra S., Meindl P.: Supplv Chain Management. Prentice Hall, New Jersey. 2001. 
12. Christopher 1\1: Strategia c:arc:ądc:ania {1I"Stz.1'bucją. Agencja Wydawnicza PLACET. Warszawa 1996. 
13. Christopher 1\1: Logisf.1*a i c:arc:ądc:anie łańcuchem dostaw. Wyd. PCDL, 2000. 
14. Chruściel D.: Zarc:ądc:anie sytzzacją A-z.1"c;}"Sm..ą w polskich prc:edsiębiorst.rach. www.epr.pl 
15. Ciesielski 1\1 (praca zbiorowa): Podst{lIt:v wied
' o logisf.1"Ce. Wyd. AE Pomań 2004. 
16. Ciesielski 1\1 (praca zbiorowa): Instz7m1enf.1' c:arc:ądc:anza loglsf.1"Cc:nego. PWE, Warszawa 2006. 
17. Ciesielski 1\1, Szudrowicz A: Ekonomika transportzl. Wyd. AE, Pomań 2001. 
18. Coyle J., Bardi E., Langley C. J. Jr: Zarc:ądc:anie logisf.1"Cc:ne. PWE, Warszawa 2002. 
19. Czubala A: D-ł"Stl.1'bucja pro{hlA7ÓW. PWK Warszawa 2001. 
20. Drucker P.F.: Praktł*a c:arc:ądc:ania. Wyd. Czytelnik. Nowoczesność, AE, Krakówl994. 
21. DurlikI.: Inc:ynieria c:arc:ądc:ania. Agencja Wydawnicza PLACET, Warszawa 1996. 
22. Dworecki S. E.: Logisf.1*aw wojsk-zl. Wyd. WAT. Warszawa 1997. 
23. Fertsch M.: Podst{lIt:v c:arc:ądc:anza prc:epłl1..em materzałów w pr
*Iadach. Wyd. ILi1\1 Poman 2003. 
24. Ficoń K: Procesy logisf.1'cc:ne w prc:edsiębiorst...ie. Wyd. Impuls Plus Colsuiting, Gdynia 2001. 
25. Fijalkowski J.: Technologia maga
71mrania. rr:vbrane c:agadnienia. Oficyna Wydawnicza Politechniki 
\\Tarszawski
, \\Tarszawa 2000. 
26. Fisher 1\1L.: rr7wt is the Right S,zpp
v Chainfor y GW' PrO{hlCt? Harvard Business Review, 03-04. 1997. 
27. GoldrattE. M.: ŁańC1lch A-z.1'f.1"Cc:nv. Wyd. WERBEL, Warszawa 2000. 
28. Golembska E.: Internacjonalic:acja i globalic:acja prc:edsiębiorst.ra i gospodarki. Prace Naukowe AE 
we Wrocławiu Nr 930 /2002. 


29. Golembska E.(praca zbiorowa): Kompendi,ml wied
' o logisf.1'ce. PWN, Warszawa-Pomań 2001. 
30. Golembska E., Szymczyk 1\1: Informaf.1-c;acja w logisf.1'ce prc:edsiębiorst.... PWN, Warszawa 1997. 



134 


31. Grochowski L., Okulewicz J.: Information S-ł "Stems requirements for logistic solutions. 17 th Intenational 
Logistics Congres, Grecja, Saloniki. 18-20.10.2001. 
32. Grzywacz \\T.: Infrastmktlll'a zransport1l. WKiL. \\Tarszawa 2002. 
33. Gubała 1\1, Popielas J.: Podst{l1t:v c:arc:ądc:ania maga
'nem w pr
*ladach. Wyd. Ili1\L Pomań 2002. 
34. Harnrol A: Zarc:ądc:anie jakością c: pr
*Iad{mli. PWN, Warszawa 2005. 
35. H
dukI.K.: Loglsf.1*a w małych firmach. Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstw nr 3/1992. 
36. H
dukK.I., Korczak J.(praca zbiorowa): Gospodarka oparta na wied
'. Wyd. Politechniki 
Koszalińskiej, Koszalin 2006. 
37. Hereijgers E.: Pomoc w kompletacjI. Logistyka nr 112001, s. 31-32. 
38. Hihnar J. Vollmuth: Controlling. Planowanie, kontrola, kierowanie. Wyd. Placet Warszawa, 2007. 
39. Jabloński W. J., Bartkiewicz W.: 8.1"Stemy informaf.1"Cc;ne c:arc:ądc:ania. Klas-łjikacja i charaktel.1"Sf.1*a 
s-ł"Stemów. Wyd. Kujawsko-Pomorski
 Szkoły Wyższej, Bydgoszcz 2006. 
40. Jędralska K.: Controlling w c:arc:ądc:aniu prc:edsiębiorst.rem - nmre wy::wania. (cc:. l.). Logistyka nr 


112005. 


. 


41. Kempny D.: Logisf.1'cc:na obshlga klienta. PWE, Warszawa 2001. 
42. Kempny D.: Zapasy w '.1"Stemie logisf.1'cc:nymfirmy. Wyd. AE w Katowicach ł993..,. 
43. Kisielnicki J., Sroka H.: 8.1"Stemy znformaC}]ne bic:nesu. Informaf.1*a dla c:arc:ądc:anza. Agencja 
Wydawnicza PLACET, Warszawa. 1999. '#t,,-t- 
44. Kisperska-1\Ioroń D.: PQ{lst{l1t:vpodejmowania decyeji logisf.1'cc:nych w prc:edsiębiorst.rie. Wyd. AE, 
Katowice 2002. 
1,V 
45. Klonowski Z.J.: 8.1"Stemy informaf.1'cc:ne c:arc:ądc:ania prc:edsiębiorst.rem. .Hodele roc;1rojU i właściwości 
fiznkcjonalne. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2004. 
46. Knosala R: Kompzztermre systemy c:arc:ądc:ania produkcją. Wyd. Politechniki Śląski
, Gliwice 1995. 
47. KortschakB. H.: Was ist logistik-?, Wyd. IWRG, Kraków 1992. 
48. Korzeniowski A, Skrzypek 1\1: Ekologisf.1*a c;"Icyf.1'ch opakmrań. Biblioteka Logistyka. Pomań ł999. 
49. Korzeń Z.: Ekologisf.1*a. Wyd. ILi1\1 Pomań 2001. 
50. Kosieradzka A, Lis S.: Produktnt"1lość. .HetQ{lI' analt::!; oceny i t.rorc:enia prognmlów popnl1t:v. 
Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawski
, 2000. 
51. Koźmiński A K., Piotrowski W.: Zarc:ądc:anie. Teoria i prakf.1*a. PWN, Warszawa 1996. 
52. Krawczyk S.: AJeto{lI' ilościmre w logisf.1'ce prc:edsiębiorst1ra. Wyd. C. H. BECK. Warszawa 2001. 
53. Krawczyk S.: Logisf.1*a w c:arc:ądc:aniu marketingiem. Wyd. AE, Wrocław 1998. 
54. Krawczyk S.: Zarc:ądc:anie proces{mli logisf.1'cc;n-ł711i. PWE, Warszawa 2001. 
55. Kmpski R (praca zbiorowa): Afetod.v c:arc:ądc:ania prc:edsiębiorst.rem w prc:estrc;eni marketingmrej. 
Wyd. AE, Wrocław 2002. 
56. Krzyżaniak S.: PQ{lst{lIt:v c:arc:ądc:ania c:apas{mliw pr
*ladach. Wyd. ILi1\L Pomań 2002. 
57. Kummer S., Weber J.: Logisf.1*a. PWE, Warszawa 2001. 
58. Kw
t J. (praca zbiorowa): Zarc:ądc:anie gospodarką materialową. PWK Warszawa 2000. 
59. Lichtarski J. (praca zbiorowa): Podst{lIt:v nauki o prc:edsiębiorst.rie. Wyd. AE, Wrocław 2005. 



135 


60. Lis S.: Podst{l\t:rprojektowania s.1"Stemu rytmicc:nej produkcji. PWN, Warszawa 1976. 
61. Lysons K: Zak"lzpy c:aopatrc:enimre. PWE, \\Tarszawa 2004. 
62. Ławrynowicz A: Kompllterowe wspomaganie c:arc:ądc:ania prQ{hzkcją. Wyd. ATR. Bydgoszcz 1993. 
63. 1\lajewski J.: Informatyka dla logisf.1M. Wyd. ILi1\1 Pomań 2002. 
64. 1\larczak J.: rr)*or
"Stanie potencjahl poc:{mlilitarnego w cc:asie A-z.1"c;}"Su i wojny. \\Tyd. AON, \\Tarszawa 
1998. 


65. 1\latkowski P.: Zarc:ądc:anie l.1"c;}Mem operaC}.inym. Wyd. Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2006. 
66. 1\latulewski S., Konecka S., Fajfer A: 8.1"Stemy logisf.1"Cc:ne. Wyd. ILi1\1 Pomań 2007. 
67. Michlowicz E. Podst{l\t:r logisf.1M prc:em.1"Słmrej. Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktycme 
AGH, Kraków 2002. 
68. Michalski E.: A/arketing. PWN, Warszawa 2004. 
69. 1\IokrzyszczakH.: Logisf.1*a. Podst{l\t:rprocesów logisf.1'cc:nych. Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania i 


Finansów w Białymstoku 1998. 



 


70. Nowak E.: Logisf.1*a w sytllacjach A-z.1"c;}"Sowych. Wyd. AON, Warszawa 2005. 
71. Nowicka-Skowron 1\1: Efrktl1rność s-ł"Stemów logisf.1"Cc:nych. PWE, Warszawa 2000. 
72. Nestorowicz P.: Organic:acja na A-zmrę{b chaosu. Wydawnictwo Profesjonahrej Szkoly Bimesu. 
Kraków 2001. 
 " ,e"'\ 
73. Niemczyk A: Zapasy i maga
71mranie. Wyd. ILi1\1 Pomań 2007. j#t
 
74. Oprzędkiewicz J., Stolarski B.: Technologia i s-ł"Stemy rec-ł*1ingll samochodów. WNT, Warszawa 2003. 
75. Ostwald M.: Podst{l\t:r optyn1jJlic:acji konstmkcji. Wyd. Politechniki Poznański
, 2005. 
76. Oziemski S.: Efekf.1wność eksplQ{,tacjimas
n PQ{lst{l\t:r technicc:no-ekonomicc:ne. Wyd. Biblioteka 
Problemów Eksploatacji Instytutu Technologii Eksploatacji, Radom 1999. 
77. Pająk E.: Zarc:ądc:anie prQ{hlkcją. PWN. Warszawa 2006. 
78. Pawlowski Z.: Ekonometz.1'cc:na analt;a procesu prQ{hlkc-ł.inego. PWN, \\Tarszawa 1976. 
79. Penc J.: Strategie c:arc:ądc:ania. Perspekf.1wicc:ne myślenie. 8.1"Stemmre dc:ialanie. Agencja \\Tydawnicza 
PLACET, Warszawa 1996. 
80. pfohl H. Ch.: 8.1"Stemy logisf.1'cc;ne, Podst{l\t:r organt;acji i c:arc:ądc:ania. Biblioteka Logistyka, Poznań 


200 l. 


81. pfohl H.Ch.: Zarc:qdc:anie logisf.1*ą. Biblioteka Logistyka, Pomań 1998. 
82. Plichta J., Plichta S.: Komplltermro c:integrowane wyt.rarc:anie. Wyd. Uczelniane Politechniki 
Koszalińskiej, Koszalin 1999. 
83. Pluta-Zaremba A: Efekt b-ł"Cc:ego bicc:a w łańcuchach dostaw. Gospodarka 1\laterialowa 
i Logistyka. nr 5/2002. s. 11-16. 
84. Popończyk A: Ocena efekf.1wnoścl wdroe:enza s-ł"Stemu.URP II. Informatyka nr 6 '1997. 
85. Romanowska M., Trocki 1\1: Podejście procesmre w c:arc:ądc:anill, Tom 2, \\Tyd. SGH, \\Tarszawa 2004. 
86. Rutkowski K: Zintegrmrany łańcuch dostaw, doświadcc:enia globalne i polskie. Wyd. SGH, Warszawa 


1999. 


87. Rutkowski K (praca zbiorowa): Logisf.1*a {1I"Stz.1'bucji. Wyd. Difm. Warszawa 2000. 



136 


88. Rydzkowski W., Wojewódzka-Król K.: Transport. PWN, Warszawa 2000. 
89. Sariusz V/olski Z.: Sterowanie c:apas{mli w prc:edsiębiorst.rie. PWE, V/arszawa 2000. 
90. SAP ERP: Organic:acja produkcji c:e c:dolnośclą do adaptacji. 1\laterialy informacyjne 
www.sav.com/poland . 
91. Saturn: A/aterialy informac.1.ine firmy T-Investment. /www.itm.com.pli. 
92. Senge P.: Piąta dysC}plzna. Dom Wydawniczy ABC. Warszawa 2000. 
93. Sikorski P.1\1, Zembrzycki T: Spedycja w praktyce. PWT, Warszawa 2006. 
94. Skowronek Cz. (praca zbiorowa): Podst{lIt:r gospodarki materiałowej. PWE, Warszawa 2005. 
95. Skowronek Cz., Sarjusz-Wolski Z.: Logistyka w prc:edsiębiorst.rie. PWE, Warszawa 2003. 
96. Słowiński B.: Systemmt"G ocena jakości ściernic cenmucc:nych. \\Tyd. Uczelniane Politechniki 
Koszalińskiej, Koszalin 2004. 
97. Sokolowski TS.: Controllingw logistyce /www.controlling.info.pl. 
98. Sołtysik 1\1: Zarc:ądc:anze logistycc:ne. Wyd. AE. Katowice 1996. 
99. Stabryła A, Trzcieniecki J.: Organt;acja i c:arc:ądc:anie. PWN, Warszawa 1986. 
100. Stajniak1\1, Hajdul1\1, Foltyński 1\1, Kmpa A: Tran,ort i specll'c;a. Biblioteka Logistyka, Pomań 

 
 
101. Stępień P.: Środmnsko wzeloprojektmre. Systemyp1lSh l pull. /www.skutecmyprojekt.pl. 
102. Strużycki M. (praca zbiorowa): Zarc:ądc:anie prc:edsiębiorst.rem. Wyd. Difin, Warszawa 2002. 
103. SzałekB.: Logistyka. Wstęp do problemat.M. Wyd. Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1994. 
104. Szczepaniak T (prac' . b' 'owa): Transport i specll'cja 

dlu c:agranicc:nym. PWK \\Tarszawa 
2002." "'0 
105. Sulek 1\1, Placzek J.: Ekonomika i logistrka wo;skowa-podobieńst.t"G i róe:nice. Wyd. AON, 
.
 
Warszawa 1998. .ł" 
..
,
 
106. Teta 2000: Pakiet ER? wspierająC}' c:arc:ądc:anie prc:edsiębiorst.rem. 1\laterialy informacyjne 
/www.teta.com.pl/.:o.łl... e 
107. Thomson J.H.: Nmrocc:esna ekonomika transportu. WKiL, \\Tarszawa 2006. 
108. TonndorfH. G.: Logistyka w handlu i prc:emyśle. Wydawnictwo Profesjonaln
 Szkoly Bimesu, 
Kraków 1998. 
109. Twaróg J.: A/ierniki i wskaćcniki logistycc:ne. Biblioteka Logistyka. Pomań 2005. 
110. Winiwarter P.. Cempel C.: Life Symptoms - the Behal'ior ofOpen Systems with Limited Energy 
Dissipation Capacily and Evolution. System Research, Vol. 3, No 4, 1992, s 9-34. 
111. Witkowski J.: Strategia logistycc:na prc:edsiębiorst.r prc:emysłmt:rch. Wyd. AE, Wroclaw 1995. 
112. Witkowski J.: Logistykafirmjapońskich. Wyd. AE. Wroclaw 1999. 
113. Witkowski J.: Zarc:ądc:anze łańcuchem dostaw. Koncepcje, prOCe{hll.1; dośwwdcc:enza. Wyd. PWE, 
Warszawa 2003. 
114. Woods J.A, 1\larien E.J.: The Supp
r Chain, Year Book 2001, Edition. MG-H, US, 1\lartinsburg 
200 l. 


115. Wróblewski R.: Zarys teorii A-ł.1"C;}"SU. Wyd. Akademia Obrony Narodow
, Warszawa 1996. 



Pytania sprawdzające 


1. Cz. I. "Charakterystyka pojęć logistycznych" 


Omówić specyfIczne w)magania do zawodu logistyka 
Związek pomiędzy pracą logistyka a inż)
liera produkcji 
Fundamenty w zakresie ksztalcenia logistyków 
Omówić et)mologię logistyki 
W ojskO\V)' rodowód logistyki 
Cywilny rodowód logistyki 
Podać przYCZ)
lY wzrostu znaczenia logistyki 


Omówić podstawowe defInicje logistyki 
Logistyka w ujęciu tradyc)jn)m 
Logistyka w ujęciu wspólczesn)m 
Omówić zasady wspólczesnej logistyki 
Pojęcie procesu w przedsiębiorstwie 
Rodzaje procesów w przedsiębiorstwie . 
't' 

:
:::;::o::ó:a
::
:::;::esów 
 Cc,1) 
Omówić pojęcie łańcucha logistycznego \. 
 
Podać zasady tworzenie łańcucha logistycznego 




 


. 
¥'\. 

 


Opisać systemy logistyczne i ich stn1k1:urę 
Logistyka w stn1k1:urze systemowej przedsiębiorstwa 
Zadania systemów logistycznych w przedsiębiorstwie 
Stn1k1:ura systemu logistycznego w przedsiębiorstwie 
Omówić klasyfIkację stn1k1:ur systemowych 
Omówić strukturę przestrzenną logistyki 
Omówić strukturę organizac)jną logistyki 
Omówić strukturę informac)jną logistyki 
Omówić powiązania logistycznej stn1k1:ury informatycznej 
Omówić strukturę "cross-docking" 
Podać przesłanki do powstania logistyki przemysłowej 
Omówić fazy rozwojowe logistyki przemysłowej 
CZ)
llliki sprz)jające rozwojowi logistyki przemysłowej 


\ 



Omówić ewolucję koncepcji logistycznych 
Przedsiębiorstwo w systemie gospodarcz)m 
Logistyka jako sfera funkcjonahla przedsiębiorstwa 
Lo gistyka jako skladowa zarządzania 
Zadania logistyki w przedsiębiorstwie 
Omówić strategie ftmkcjonalne w przedsiębiorstwie 
Logistyka w strategii przedsiębiorstwa 
Omówić klasyfIkację strategii logistycznych 
Rodzaje dzialań w zakresie strategii logistycznej 
Omówić pojęcie łańcucha dostaw 
Zarządzanie łańcuchem dostaw 
Omówić pojęcie outsourcing logistyczny 
Omówić istota systemów: pull i push 
Omówić zastosowanie systemów pull i push 
łstota informacja i jej związek z dan)mi 


Charak1:erystyka systemów in
lTI!atycznych MRP 
_.\rchitek1:ura systemów klasy MRP II 
Integracja systemów \V)'1warzania i zarządzania 
Omówić istotę i budowę systemówekspertowych 
Charak1:erystyka systemów informatycznych PPC 
Idea integracji systemów zarządzania 
Omówić budowę systemu TETA 2000 
Korzyści z zastosowania systemów klasy ERP 
Tendencje rozwojowe systemów klasy ERP 
Przyklady zastosowania systemów klasy ERP 
Określić cechy dobrego wskażnika 
Wskażniki oceny ftmkcjonowania przedsiębiorstwa 


. 
¥'\. 
.
 
\. 


c,-1 


Produk1:ywność jako wskażnik oceny przedsiębiorstwa 
Wskażniki oceny systemu logistycznego 
Tworzenie systemu wskażników logistycznych 
Omówić pojęcie controllingu 
Controlling w logistyce przemysłowej 
Rachunek kosztów w przedsiębiorstwie 
Omówić koszty logistyczne 


\ 



2. Część II. "Charakterystyka podsystemów logistycznych" 


Zaopatrzenie ijego zadania 
Misja logistyki zaopatrzenia 
Zadania logistyki zaopatrzenia 
Problemy logistyki zaopatrzenia 
Zapasy jako element dzialań logistycznych 
Wskażniki oceny logistyki zaopatrzenia 
Metody kształtowania zapasów 
Klasyczne modele kształtowania zapasów 
Ekonomiczna wielkość zamówienia 


Koncepcja just-in-time 


Zasada dzialania systemu kanban 
Produkcja i jej specyfIka 
łstota i zadania logistyki produkcji 
Logistyka produkcji w ujęciu procesow)m -1 
Systemy produkc)jne w ujęciu logistyczn)m"t (
 
Klasyczna organizacja produkcji \ T"" 
Elastyczna organizacja produkcji 
 
 
Omówić pojęcie "cykl produkc)jny" 
łstota zapasów produkcji w toku 
Logistyczne planowanie produkcji 
Harmonogramowanie produkcji przy użycIU ERP 
Omówić pojęcie dystrybucji 
Funkcje i zadania dystrybucji 
Misja logistyki dystryhucji 
Problemy logistyki dystrybucji 
Strategie dystrybucji 
Omówić kanaly dystrybucji 
Zadania hurtowników, detalistów i brokerów 


Omówić efekt "byczego bicza" 


Wskażniki oceny logistyki dystrybucji 


. 
¥'\. 
.
 
\. 


\ 



Omówić pojęcie transportu i spedycji 
Transport jako element procesu logistycznego 
Spedycjajako element procesu logistycznego 
Opisać ideę centrów logistycznych 
MagaZ)
ljako element procesu logistycznego 
Podać klasyfIkację magaz)llów 
Omówić konstmkcję magaZ)
lÓW 
Opisać organizację prac magaz)
lowych 
Omówić pojęcie logistyki recyrkulacji 
Odpady jako surowiec wtórny 
Podsystem logistyki recyrkulacji w przedsiębior
ie 
Recykling jako podstawa logistyki rec)
ulacji 


.-c
 
Urządzenia do recyklingu przemysłowego 


Rodzaje recyklingu 


System recyklingu 


Opakowania w aspekcie recyklingu 
Korzyści z recykli
 
Omówić pojęcie kryzysu 
Opisać pojęcie stan kryzysowy 


. 
¥'\. 
.
 

 

 uc,1,?> 

'ł-! 


Omówić niemilitarne zagrożenia kryzysowe 
łstota zarządzania ograniczeniami 
 
Omówić istotę zarządzania kryzysowego 
Omówić plany reagowania kryzysowego 
Logistyka w zarządzaniu kryzysO\V)m 
Omówić zabezpieczenie logistyczne w stanach kryzysowych 
Omówić przYCZ)
lY kryzysó" w polskich przedsiębiorstwach 


\